ଗୁରୁ ଗୋବିନ୍ଦ ସିଂହ
ଶିଖ ଧର୍ମର ଦଶମ ଗୁରୁଙ୍କ ଜୀବନ ଏବଂ ଖାଲସା ପ୍ରତିଷ୍ଠା
ଏହି ଲେଖାରେ ଗୁରୁ ଗୋବିନ୍ଦ ସିଂହଙ୍କ ଜୀବନ, ତାଙ୍କର ବାଲ୍ୟକାଳ, ଅତ୍ୟାଚାର ସମୟରେ ତାଙ୍କର ନେତୃତ୍ୱ, ଖାଲସା ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଏବଂ ଶିଖ ପରିଚୟ ଓ ଭକ୍ତି ଉପରେ ତାଙ୍କର ସ୍ଥାୟୀ ପ୍ରଭାବ ବିଷୟରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି।
ଗୁରୁ ଗୋବିନ୍ଦ ସିଂହ ଶିଖ ଧର୍ମର ଦଶମ ଗୁରୁ ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଜନ୍ମ ୧୬୬୬ ମସିହାରେ ପଟନାରେ ହୋଇଥିଲା। ତାଙ୍କ ପିତା ଗୁରୁ ତେଗ ବାହାଦୁର ଥିଲେ, ଯିଏ ନବମ ଗୁରୁ ଥିଲେ। ଗୋବିନ୍ଦ ସିଂହ ବାଲ୍ୟକାଳରୁ ହିଁ ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ର ଚଳାଇବା ଏବଂ ଘୋଡ଼ା ଚଢ଼ିବା ଶିଖିଥିଲେ। ସେ ପଞ୍ଜାବୀ, ବ୍ରଜ, ଫାର୍ସୀ ଏବଂ ସଂସ୍କୃତ ଭାଷାରେ ଶିକ୍ଷା ଲାଭ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପିତା ଗୁରୁ ତେଗ ବାହାଦୁରଙ୍କୁ ମୋଗଲ ସମ୍ରାଟ ଔରଙ୍ଗଜେବଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଦିଲ୍ଲୀରେ ହତ୍ୟା କରାଯାଇଥିଲା। ଏହି ଘଟଣା ଗୋବିନ୍ଦ ସିଂହଙ୍କ ଜୀବନରେ ଏକ ମୋଡ଼ ଆଣିଥିଲା। ସେ ନିଜ ପିତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁର ପ୍ରତିଶୋଧ ନେବାକୁ ଏବଂ ଅନ୍ୟାୟ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଲଢ଼ିବାକୁ ସଂକଳ୍ପ କଲେ।
ଗୁରୁ ଗୋବିନ୍ଦ ସିଂହ ନିଜ ଜୀବନର ଅଧିକାଂଶ ସମୟ ପଞ୍ଜାବର ଅନେକ ସ୍ଥାନରେ ବିତାଇଥିଲେ। ସେ ଅନେକ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ମୋଗଲ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ଏବଂ ପାହାଡ଼ି ରାଜାମାନଙ୍କ ସହିତ ଲଢ଼େଇ ହୋଇଥିଲା। ଏହି ସମୟରେ ଶିଖ ଧର୍ମାବଲମ୍ବୀମାନେ ଅନେକ ଅତ୍ୟାଚାରର ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଉଥିଲେ। ଗୁରୁ ଗୋବିନ୍ଦ ସିଂହ ଏହି ଅତ୍ୟାଚାରର ମୁକାବିଲା କରିବା ପାଇଁ ଏକ ସଂଗଠିତ ଶକ୍ତି ଗଠନ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ।
୧୬୯୯ ମସିହାରେ ଗୁରୁ ଗୋବିନ୍ଦ ସିଂହ ଖାଲସା ପନ୍ଥର ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ। ଏହା ଏକ ସାମରିକ ଏବଂ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ସଂଗଠନ ଥିଲା। ଖାଲସା ପ୍ରତିଷ୍ଠା ସମୟରେ ଗୁରୁ ଗୋବିନ୍ଦ ସିଂହ ପାଞ୍ଚ ଜଣ ଶିଖଙ୍କୁ ପଞ୍ଜ ପ୍ୟାରେ ଭାବରେ ଚୟନ କରିଥିଲେ। ସେ ସେମାନଙ୍କୁ ଅମୃତ ପାନ କରାଇ ଦୀକ୍ଷା ଦେଇଥିଲେ। ଏହି ଦୀକ୍ଷା ପରେ ସେମାନେ ପାଞ୍ଚ କକାର ଧାରଣ କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେଲେ। ଏହି ପାଞ୍ଚ କକାର ହେଉଛି କେଶ (ଲମ୍ବା କେଶ), କଙ୍ଘା (କାଠର ଚିରୁଣୀ), କଡ଼ା (ଲୁହାର ବାଜୁବନ୍ଧ), କିରପାନ (ଖଣ୍ଡା) ଏବଂ କଚ୍ଛା (ବିଶେଷ ପ୍ରକାରର ଅଣ୍ଟା ପୋଷାକ)। ଏହି ପାଞ୍ଚ କକାର ଶିଖ ଧର୍ମର ପ୍ରତୀକ ଭାବରେ ପରିଚିତ।
ଖାଲସା ପ୍ରତିଷ୍ଠା ପରେ ଗୁରୁ ଗୋବିନ୍ଦ ସିଂହ ଶିଖ ଧର୍ମରେ ଅନେକ ସଂସ୍କାର ଆଣିଥିଲେ। ସେ ଜାତି ପ୍ରଥା ଉଚ୍ଛେଦ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ। ଖାଲସାରେ ସମସ୍ତେ ସମାନ ଥିଲେ, ଚାହେଁ ସେ ଉଚ୍ଚ ଜାତିର ହୁଅନ୍ତୁ କିମ୍ବା ନିମ୍ନ ଜାତିର। ସେ ମହିଳାମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସମାନ ଅଧିକାର ଦେଇଥିଲେ। ଗୁରୁ ଗୋବିନ୍ଦ ସିଂହ ଗୁରୁ ଗ୍ରନ୍ଥ ସାହିବଙ୍କୁ ଶିଖ ଧର୍ମର ଚିରନ୍ତନ ଗୁରୁ ଭାବରେ ସ୍ଥାପିତ କରିଥିଲେ। ଏହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ଗୁରୁ ଗୋବିନ୍ଦ ସିଂହଙ୍କ ପରେ କୌଣସି ଜୀବନ୍ତ ଗୁରୁ ରହିବେ ନାହିଁ, ବରଂ ଗୁରୁ ଗ୍ରନ୍ଥ ସାହିବ ହିଁ ଶିଖମାନଙ୍କର ମାର୍ଗଦର୍ଶକ ହେବେ।
ଗୁରୁ ଗୋବିନ୍ଦ ସିଂହଙ୍କ ଜୀବନର ଶେଷ ଭାଗ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟମୟ ଥିଲା। ତାଙ୍କର ଚାରି ପୁତ୍ର ମୋଗଲ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ସହିତ ଲଢ଼େଇରେ ଶହୀଦ ହୋଇଥିଲେ। ଦୁଇ ଜଣ ଛୋଟ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଜୀବନ୍ତ କାନ୍ଥରେ ଚୁଣି ଦିଆଯାଇଥିଲା। ଏହି ଘଟଣା ଶିଖ ଇତିହାସରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମର୍ମନ୍ତୁଦ। ଏହି ଦୁଃଖ ସତ୍ତ୍ୱେ ଗୁରୁ ଗୋବିନ୍ଦ ସିଂହ ଧର୍ମ ପାଇଁ ଅଟଳ ରହିଥିଲେ। ସେ ନିଜ ଜୀବନର ଶେଷ ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ଶିଖ ଧର୍ମର ପ୍ରଚାର ଜାରି ରଖିଥିଲେ।
ଗୁରୁ ଗୋବିନ୍ଦ ସିଂହଙ୍କ ପ୍ରଭାବ ଆଜି ମଧ୍ୟ ଶିଖ ସମାଜରେ ଗଭୀର ଭାବରେ ଅନୁଭୂତ ହୁଏ। ଖାଲସା ପନ୍ଥ ଆଜି ମଧ୍ୟ ଶିଖ ଧର୍ମର ମୂଳ ଆଧାର। ପାଞ୍ଚ କକାର ଧାରଣ କରିଥିବା ଶିଖମାନେ ଗୁରୁ ଗୋବିନ୍ଦ ସିଂହଙ୍କ ଆଦର୍ଶକୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି। ତାଙ୍କର ଶିକ୍ଷା ଏବଂ ବଳିଦାନ ଶିଖ ଧର୍ମର ଇତିହାସରେ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣାକ୍ଷରରେ ଲିପିବଦ୍ଧ। ତାଙ୍କୁ ଶିଖ ଧର୍ମର ମହାନ ଯୋଦ୍ଧା ଏବଂ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ନେତା ଭାବରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।
ଆପଣ କଣ ଜାଣନ୍ତି?
ଜନ୍ମ ଓ ଶିକ୍ଷା
ଗୁରୁ ଗୋବିନ୍ଦ ସିଂହ ୧୬୬୬ ମସିହାରେ ପଟନାରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ବାଲ୍ୟକାଳରୁ ସେ ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ର ଚଳାଇବା ଓ ଘୋଡ଼ା ଚଢ଼ିବା ସହିତ ପଞ୍ଜାବୀ, ବ୍ରଜ, ଫାର୍ସୀ ଓ ସଂସ୍କୃତ ଭାଷାରେ ଶିକ୍ଷା ଲାଭ କରିଥିଲେ।
ପିତାଙ୍କ ଶହୀଦି
ତାଙ୍କ ପିତା ଗୁରୁ ତେଗ ବାହାଦୁରଙ୍କୁ ମୋଗଲ ସମ୍ରାଟ ଔରଙ୍ଗଜେବଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଦିଲ୍ଲୀରେ ହତ୍ୟା କରାଯାଇଥିଲା। ଏହି ଘଟଣା ଗୁରୁ ଗୋବିନ୍ଦ ସିଂହଙ୍କୁ ଅନ୍ୟାୟ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଲଢ଼ିବାକୁ ପ୍ରେରିତ କରିଥିଲା।
ଖାଲସା ପ୍ରତିଷ୍ଠା
୧୬୯୯ ମସିହାରେ ଗୁରୁ ଗୋବିନ୍ଦ ସିଂହ ଖାଲସା ପନ୍ଥ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ। ସେ ପାଞ୍ଚ ଜଣ ଶିଖଙ୍କୁ ‘ପଞ୍ଜ ପ୍ୟାରେ’ ଭାବରେ ଚୟନ କରି ଅମୃତ ପାନ କରାଇ ଦୀକ୍ଷା ଦେଇଥିଲେ, ଯାହା ପରେ ସେମାନେ ପାଞ୍ଚ କକାର (କେଶ, କଙ୍ଘା, କଡ଼ା, କିରପାନ, କଚ୍ଛା) ଧାରଣ କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେଲେ।
ସାମାଜିକ ସଂସ୍କାର
ଖାଲସା ପ୍ରତିଷ୍ଠା ପରେ ଗୁରୁ ଗୋବିନ୍ଦ ସିଂହ ଜାତି ପ୍ରଥା ଉଚ୍ଛେଦ କରି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମାନ ମାନ୍ୟତା ଦେଇଥିଲେ। ସେ ମହିଳାମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସମାନ ଅଧିକାର ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲେ।
ପୁତ୍ରଙ୍କ ବଳିଦାନ
ଗୁରୁ ଗୋବିନ୍ଦ ସିଂହଙ୍କ ଚାରି ପୁତ୍ର ମୋଗଲ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ସହିତ ଲଢ଼େଇରେ ଶହୀଦ ହୋଇଥିଲେ। ଦୁଇ ଜଣ ଛୋଟ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଜୀବନ୍ତ କାନ୍ଥରେ ଚୁଣି ଦିଆଯାଇଥିଲା, ଯାହା ଶିଖ ଇତିହାସରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମର୍ମନ୍ତୁଦ ଘଟଣା।
ଚିରନ୍ତନ ଗୁରୁ
ଗୁରୁ ଗୋବିନ୍ଦ ସିଂହ ଗୁରୁ ଗ୍ରନ୍ଥ ସାହିବଙ୍କୁ ଶିଖ ଧର୍ମର ଚିରନ୍ତନ ଗୁରୁ ଭାବରେ ସ୍ଥାପିତ କରିଥିଲେ। ଏହାର ଅର୍ଥ ତାଙ୍କ ପରେ କୌଣସି ଜୀବନ୍ତ ଗୁରୁ ରହିବେ ନାହିଁ, ବରଂ ଗୁରୁ ଗ୍ରନ୍ଥ ସାହିବ ହିଁ ଶିଖମାନଙ୍କର ମାର୍ଗଦର୍ଶକ ହେବେ।
Guru Gobind Singh Ji
ଶਿଖ ଧର୍ମ ରୁ ଅଧିକ
ସମ୍ପର୍କିତ ଶିକ୍ଷା
ସେହି ଶିକ୍ଷା, ବିଭିନ୍ନ ପରମ୍ପରାରେ ପ୍ରତିଧ୍ୱନିତ