ଗୁରୁ ରାମ ଦାସ ଏବଂ ଅମୃତସର ସହରର ପ୍ରତିଷ୍ଠା
ଏହି ଲେଖାରେ ଗୁରୁ ରାମ ଦାସଙ୍କ ଜୀବନୀ ଏବଂ ଅମୃତସର ସହରର ପ୍ରତିଷ୍ଠା ବିଷୟରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି, ଯେଉଁଠାରେ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ମନ୍ଦିର ଅବସ୍ଥିତ। ଏହା ଗୁରୁ ରାମ ଦାସଙ୍କ ଦୂରଦର୍ଶିତା ଏବଂ ପରିଶ୍ରମର କାହାଣୀ ବର୍ଣ୍ଣନା କରେ।
ଗୁରୁ ରାମ ଦାସ ଶିଖ ଧର୍ମର ଚତୁର୍ଥ ଗୁରୁ ଥିଲେ। ସେ ଗୁରୁ ଅମର ଦାସଙ୍କ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଭାବରେ 1574 ମସିହାରେ ଗୁରୁ ପଦ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ପ୍ରକୃତ ନାମ ଜେଠା ଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଗୁରୁ ହେବା ପରେ ସେ ରାମ ଦାସ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ। ଗୁରୁ ରାମ ଦାସ କେବଳ ଜଣେ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ନେତା ନଥିଲେ, ସେ ଜଣେ ଦୂରଦର୍ଶୀ ବ୍ୟକ୍ତି ମଧ୍ୟ ଥିଲେ ଯିଏ ଶିଖ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ଭବିଷ୍ୟତ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ।
ସେହି ସମୟରେ ଶିଖ ଧର୍ମର କେନ୍ଦ୍ର ଗୋଇନ୍ଦୱାଲ ସାହିବ ଥିଲା, ଯାହା ଗୁରୁ ଅମର ଦାସଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିକଶିତ ହୋଇଥିଲା। କିନ୍ତୁ ଗୁରୁ ରାମ ଦାସ ଅନୁଭବ କଲେ ଯେ ଶିଖ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଏକ ନୂତନ ଏବଂ ଅଧିକ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ସ୍ଥାନର ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଛି। ସେ ଏକ ସ୍ଥାନ ଖୋଜିଲେ ଯାହା ବାଣିଜ୍ୟ ମାର୍ଗରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲା ଏବଂ ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରାକୃତିକ ଜଳ ଉତ୍ସ ଉପଲବ୍ଧ ଥିଲା। ସେହି ସ୍ଥାନରେ ଏକ ଛୋଟ ହ୍ରଦ ଥିଲା, ଯାହାକୁ ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକେ ପବିତ୍ର ମନେ କରୁଥିଲେ। ଗୁରୁ ରାମ ଦାସ ଏହି ହ୍ରଦକୁ ବିସ୍ତାର କରି ଏକ ବୃହତ ପୁଷ୍କରିଣୀ (ସରୋବର) ନିର୍ମାଣ କରାଇଲେ, ଯାହାକୁ ଅମୃତ ସରୋବର ବା ଅମୃତ ସରୋବର କୁହାଯାଏ। ଏହି ସରୋବରର ଜଳକୁ ଅମୃତ ବୋଲି ବିବେଚନା କରାଯାଏ, ଅର୍ଥାତ୍ ଅମରତ୍ୱ ପ୍ରଦାନ କରୁଥିବା ଜଳ। ଏହି ସରୋବରର ନାମରୁ ହିଁ ସହରର ନାମ ଅମୃତସର ରଖାଯାଇଥିଲା।
ଗୁରୁ ରାମ ଦାସ କେବଳ ସରୋବର ନିର୍ମାଣ କରିନଥିଲେ, ସେ ସେହି ସ୍ଥାନରେ ଏକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସହରର ଯୋଜନା କରିଥିଲେ। ସେ ବିଭିନ୍ନ ବୃତ୍ତିର ଲୋକମାନଙ୍କୁ ସେଠାରେ ବସବାସ କରିବାକୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କଲେ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କୁ ଜମି ବଣ୍ଟନ କଲେ। ଏହି ସହରର ବିକାଶ ପାଇଁ ସେ ବିଭିନ୍ନ ବ୍ୟବସାୟୀ, କାରିଗର ଏବଂ କୃଷକମାନଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କଲେ। ଗୁରୁ ରାମ ଦାସଙ୍କ ପ୍ରୟାସରେ ଏହି ସ୍ଥାନ ଶୀଘ୍ର ଏକ ସମୃଦ୍ଧ ବାଣିଜ୍ୟ କେନ୍ଦ୍ରରେ ପରିଣତ ହେଲା। ସେ ଏଠାରେ ଏକ ବଜାର ମଧ୍ୟ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ, ଯାହା ଆଜି ମଧ୍ୟ ଗୁରୁ କା ବଜାର ନାମରେ ପରିଚିତ।
ଗୁରୁ ରାମ ଦାସଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଗୁରୁ ଅର୍ଜନ ଦେବ ପଞ୍ଚମ ଗୁରୁ ହେଲେ। ଗୁରୁ ଅର୍ଜନ ଦେବ ପିତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଆଗକୁ ବଢ଼ାଇଲେ। ସେ ସରୋବରର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଏକ ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ କରାଇଲେ, ଯାହାକୁ ହରମନ୍ଦିର ସାହିବ ବା ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ମନ୍ଦିର କୁହାଯାଏ। ଏହି ମନ୍ଦିର ଶିଖ ଧର୍ମର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ତୀର୍ଥସ୍ଥାନ ହେବା ସହିତ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱର ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶ୍ରଦ୍ଧାର କେନ୍ଦ୍ର ପାଲଟିଛି। ଗୁରୁ ରାମ ଦାସଙ୍କ ଦୂରଦର୍ଶିତା ଏବଂ ପରିଶ୍ରମ ବିନା ଆଜିର ଅମୃତସର ସହର ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ମନ୍ଦିରର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ସମ୍ଭବ ହୋଇନଥାନ୍ତା।
ଗୁରୁ ରାମ ଦାସଙ୍କ ଜୀବନୀ ଏବଂ ଅମୃତସର ସହରର ପ୍ରତିଷ୍ଠା ବିଷୟରେ ଅନେକ କାହାଣୀ ପ୍ରଚଳିତ ଅଛି। କେତେକ କାହାଣୀ ଅନୁଯାୟୀ, ଗୁରୁ ରାମ ଦାସ ନିଜେ ସରୋବର ଖୋଳିବାରେ ଅଂଶ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ, ଅନ୍ୟ କେତେକ କାହାଣୀରେ କୁହାଯାଏ ଯେ ସେ କେବଳ ତଦାରଖ କରୁଥିଲେ। ଏହି କାହାଣୀଗୁଡ଼ିକର ବିବରଣୀ ଅଞ୍ଚଳ ଭେଦରେ ଭିନ୍ନ ହୋଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ମୂଳ ତଥ୍ୟ ଏକ ରହିଛି ଯେ ଗୁରୁ ରାମ ଦାସ ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନର ଭିତ୍ତିଭୂମି ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଏହି ଅବଦାନ ଶିଖ ଧର୍ମର ଇତିହାସରେ ସର୍ବଦା ସ୍ମରଣୀୟ ରହିବ।
ଆପଣ କଣ ଜାଣନ୍ତି?
ନାମର ଉତ୍ପତ୍ତି
ଗୁରୁ ରାମ ଦାସଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଖୋଳାଯାଇଥିବା ପବିତ୍ର ସରୋବରକୁ ‘ଅମୃତ ସରୋବର’ କୁହାଯାଏ, ଯାହାର ଅର୍ଥ ଅମରତ୍ୱ ପ୍ରଦାନ କରୁଥିବା ଜଳ। ଏହି ସରୋବରର ନାମରୁ ହିଁ ସହରର ନାମ ‘ଅମୃତସର’ ରଖାଯାଇଥିଲା।
ଗୁରୁଙ୍କ ପୂର୍ବ ପରିଚୟ
ଗୁରୁ ରାମ ଦାସଙ୍କ ପ୍ରକୃତ ନାମ ଜେଠା ଥିଲା। 1574 ମସିହାରେ ସେ ଗୁରୁ ଅମର ଦାସଙ୍କ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଭାବରେ ଶିଖ ଧର୍ମର ଚତୁର୍ଥ ଗୁରୁ ହେଲେ ଏବଂ ପରେ ରାମ ଦାସ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ।
ବାଣିଜ୍ୟ କେନ୍ଦ୍ର ଭାବରେ ଯୋଜନା
ଗୁରୁ ରାମ ଦାସ ଅମୃତସରକୁ କେବଳ ଧାର୍ମିକ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏକ ବାଣିଜ୍ୟ କେନ୍ଦ୍ର ଭାବରେ ମଧ୍ୟ ବିକଶିତ କରିଥିଲେ। ସେ ବିଭିନ୍ନ ବ୍ୟବସାୟୀ, କାରିଗର ଏବଂ କୃଷକମାନଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କରି ସେମାନଙ୍କୁ ଜମି ବଣ୍ଟନ କରିଥିଲେ, ଯାହା ଫଳରେ ସହର ଶୀଘ୍ର ସମୃଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲା।
ଗୁରୁ କା ବଜାର
ଗୁରୁ ରାମ ଦାସ ଅମୃତସରରେ ଏକ ବଜାର ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ, ଯାହା ଆଜି ମଧ୍ୟ ‘ଗୁରୁ କା ବଜାର’ ନାମରେ ପରିଚିତ। ଏହା ଶିଖ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ବାଣିଜ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ପ୍ରମାଣ।
ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ମନ୍ଦିର ସହ ସମ୍ପର୍କ
ଗୁରୁ ରାମ ଦାସଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଗୁରୁ ଅର୍ଜନ ଦେବ ପଞ୍ଚମ ଗୁରୁ ହେଲେ। ସେ ସରୋବରର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ହରମନ୍ଦିର ସାହିବ (ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ମନ୍ଦିର) ନିର୍ମାଣ କରାଇଲେ, ଯାହା ଶିଖ ଧର୍ମର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ତୀର୍ଥସ୍ଥାନ ପାଲଟିଛି।
Guru Ram Das Ji
ଶਿଖ ଧର୍ମ ରୁ ଅଧିକ
ସମ୍ପର୍କିତ ଶିକ୍ଷା
ସେହି ଶିକ୍ଷା, ବିଭିନ୍ନ ପରମ୍ପରାରେ ପ୍ରତିଧ୍ୱନିତ