गुरु तेग बहादुरको बलिदान
हिन्द दी चादरको कथा
यस लेखमा गुरु तेग बहादुरको बलिदानको कथा बताइएको छ, जसले कश्मीरी पण्डितहरूको धार्मिक स्वतन्त्रता रक्षा गर्न दिल्लीमा आफ्नो जीवन दिए, र जसले गर्दा उनलाई ‘हिन्द दी चादर’ (भारतको ढाल) भनिन्छ।
गुरु तेग बहादुर सिक्खहरूका नवौँ गुरु थिए। उनी एक महान् आध्यात्मिक नेता, कवि र योद्धा थिए। उनको जीवनको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण घटना उनको बलिदान हो, जुन दिल्लीमा भएको थियो । यो बलिदानले उनलाई “हिन्द दी चादर” अर्थात् “भारतको ढाल” को उपाधि दिलायो। यस लेखमा हामी त्यही बलिदानको कथा सुनाउनेछौं।
कथाको सुरुवात कश्मीरका पण्डितहरूबाट हुन्छ। ती दिनहरूमा मुगल सम्राट औरङ्गजेबले आफ्नो साम्राज्यभर इस्लाम धर्म लागू गर्न चाहन्थे । उनले गैर-मुस्लिमहरूलाई जबरजस्ती मुस्लिम बनाउन थाले । कश्मीरका हिन्दू पण्डितहरू यसबाट अत्यन्तै पीडित भए । उनीहरूले आफ्नो धर्म र परम्परा जोगाउन गुरु तेग बहादुरसँग मद्दत मागे । यो घटना धेरैजसो प्रचलित कथाहरूमा उल्लेखित छ, यद्यपि यसको विवरणहरूमा क्षेत्रअनुसार केही भिन्नता पाइन्छ ।
गुरु तेग बहादुरले कश्मीरी पण्डितहरूको पीडा सुनेपछि उनीहरूलाई सहायता गर्ने निर्णय गरे । उनले भने कि यदि कसैले आफ्नो धर्मको रक्षा गर्नुपर्छ भने त्यसको लागि बलिदान दिन तयार हुनुपर्छ । गुरुले मुगल दरबारमा गएर औरङ्गजेबलाई भने, “तपाईंले मानिसहरूलाई जबरजस्ती धर्म परिवर्तन गर्नु हुँदैन । प्रत्येक व्यक्तिलाई आफूले मानेको धर्म मान्ने अधिकार छ।” यस कुरामा औरङ्गजेब रिसाए र गुरु तेग बहादुरलाई कैद गरे ।
कैदमा रहँदा गुरु तेग बहादुरलाई धेरै यातना दिइयो । उनलाई भनियो कि यदि उनले इस्लाम धर्म स्वीकार गरे भने उनी छुट्नेछन् । तर गुरुले आफ्नो धर्म र अधिकारको रक्षा गर्न दृढ रहे। उनले भने, “म आफ्नो धर्म छोड्दिनँ । म अरूको धर्मको रक्षा गर्न मरिहाल्छु ।” अन्ततः सन् १६७५ मा दिल्लीको चाँदनी चौकमा गुरु तेग बहादुरलाई सार्वजनिक रूपमा मृत्युदण्ड दिइयो। यो घटना सिक्ख धर्मको इतिहासमा सबैभन्दा ठूलो बलिदानको रूपमा सम्झिन्छ ।
गुरु तेग बहादुरको बलिदानले उनलाई “हिन्द दी चादर” अर्थात् “हिन्दुस्तानको ढाल” को उपाधि दिलायो। यो उपाधिले उनले मात्र हिन्दूहरूको होइन, सबै धर्म मान्नेहरूको अधिकारको रक्षा गरेको कुरा जनाउँछ । उनको मृत्युपछि सिक्ख समुदायले उनलाई एक महान् शहीदको रूपमा पूजा गर्न थाल्यो। उनको बलिदानको कथा आज पनि मानिसहरूलाई आफ्नो धर्म र अधिकारको लागि लड्न प्रेरित गर्छ ।
यसरी गुरु तेग बहादुरको बलिदान दिल्लीको ऐतिहासिक स्थलमा भएको थियो, जहाँ आज “गुरुद्वारा श्री सिसगंज साहिब” स्थित छ। उनको बलिदानले यो सन्देश दियो कि धर्मको रक्षा गर्नु सबैभन्दा ठूलो धर्म हो। यो कथा सिक्ख, हिन्दू र अन्य धर्मावलम्बीहरूका लागि समान रूपमा प्रेरणादायक छ। गुरु तेग बहादुरको नाम इतिहासमा सदाका लागि अमर रहनेछ।
के तपाईं जान्नुहुन्छ?
उपाधि 'हिन्द दी चादर'
गुरु तेग बहादुरलाई 'हिन्द दी चादर' (भारतको ढाल) भनिन्छ किनभने उनले कश्मीरी पण्डितहरूको धार्मिक स्वतन्त्रता रक्षा गर्न आफ्नो जीवन दिए। यो उपाधिले उनले हिन्दू मात्र नभई सबै धर्मावलम्बीहरूको अधिकारको रक्षा गरेको जनाउँछ।
कश्मीरी पण्डितहरूको आग्रह
मुगल सम्राट औरङ्गजेबले जबरजस्ती इस्लाम धर्म लागू गर्न थालेपछि कश्मीरका हिन्दू पण्डितहरूले गुरु तेग बहादुरसँग मद्दत मागे। यद्यपि यस घटनाको विवरणमा क्षेत्रअनुसार केही भिन्नता पाइन्छ, तर यो सिक्ख इतिहासको प्रमुख कथा हो।
गुरुको दृढता र बलिदान
गुरु तेग बहादुरले औरङ्गजेबलाई भने, 'प्रत्येक व्यक्तिलाई आफूले मानेको धर्म मान्ने अधिकार छ।' कैदमा यातना दिँदा पनि उनले इस्लाम स्वीकार गरेनन् र सन् १६७५ मा दिल्लीको चाँदनी चौकमा सार्वजनिक मृत्युदण्ड दिइयो।
गुरुद्वारा श्री सिसगंज साहिब
गुरु तेग बहादुरको बलिदानको स्थल दिल्लीको चाँदनी चौकमा आज 'गुरुद्वारा श्री सिसगंज साहिब' स्थित छ। यो गुरुद्वारा उनको शहादतको स्मृतिमा बनाइएको हो र सिक्ख तथा अन्य धर्मावलम्बीहरूका लागि प्रेरणाको केन्द्र हो।
नवौँ गुरुको विरासत
गुरु तेग बहादुर सिक्खहरूका नवौँ गुरु थिए, जो एक आध्यात्मिक नेता, कवि र योद्धा पनि थिए। उनको बलिदानले सिक्ख धर्मको इतिहासमा सबैभन्दा ठूलो शहादतको रूपमा स्थान पाएको छ र आज पनि मानिसहरूलाई आफ्नो धर्म र अधिकारको लागि लड्न प्रेरित गर्छ।
Guru Tegh Bahadur Ji
सिख धर्म बाट थप
सम्बन्धित शिक्षाहरू
उही शिक्षा, विभिन्न परम्पराहरूमा प्रतिध्वनित