ਗਣੇਸ਼ ਸ਼ਲੋਕ
ਇਹ ਇੱਕ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸ਼ਲੋਕ ਹੈ ਜੋ ਭਗਵਾਨ ਗਣੇਸ਼ ਦੀ ਉਸਤਤ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਾਥੀ ਦੇ ਮੁਖ ਅਤੇ ਇੱਕ ਦੰਦ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਇਹ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤੁਕਾਂ
ਅਗਜਾਨਨ (ਪਾਰਵਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ) ਜਿਸਦਾ ਮੁਖ ਕਮਲ ਵਾਂਗ ਸੂਰਜ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਉਸ ਗਜਾਨਨ (ਹਾਥੀ-ਮੁਖ) ਦੀ ਅਸੀਂ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਅਨੇਕ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਮਨਪਸੰਦ ਇਕ-ਦੰਤ (ਇਕ-ਦੰਦ) ਵਾਲੇ ਦੀ ਅਸੀਂ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜਾਂ ਸ਼ੁਭ ਤਿਥੀਆਂ 'ਤੇ
ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲਾ ਜਾਂ ਸੰਝ ਵੇਲੇ
ਘਿਓ ਦਾ ਦੀਵਾ, ਧੂਫ਼, ਤਾਜ਼ੇ ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਜਲ
- ਮਾਨਸਿਕ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸੁੱਖ-ਸ਼ਾਂਤੀ
ਪਿਛੋਕੜ
ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਗਣਪਤਿ ਅਥਰਵਸ਼ੀਰਸ਼ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਗਣੇਸ਼ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ) ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਗਣੇਸ਼ ਪੂਜਾ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਇਹ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਸਵੇਰੇ ਜਾਂ ਗਣੇਸ਼ ਚਤੁਰਥੀ ਵਰਗੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ 'ਤੇ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਲੇਖਕ ਅਣਪਛਾਤਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸਨੂੰ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਥਰਵਣ ਰਿਸ਼ੀ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ?
ਸਰੋਤ
ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ 'ਗਣਪਤਿ ਅਥਰਵਸ਼ੀਰਸ਼' (Ganapati Atharvashirsha) ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਪੁਰਾਤਨ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਨੂੰ ਗਣੇਸ਼ ਜੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਰਥ
'ਅਗਜਾਨਨ' ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਪਾਰਵਤੀ (ਪਹਾੜ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ) ਦਾ ਮੁੱਖ, ਅਤੇ 'ਪਦਮਾਰਕ' ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਮਲ (ਪਦਮ) ਲਈ ਸੂਰਜ (ਅਰਕ)। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਣੇਸ਼ ਜੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ ਦੇ ਮੁਖ-ਕਮਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਏਕਦੰਤ ਦਾ ਮਹੱਤਵ
'ਏਕਦੰਤ' (ਇੱਕ ਦੰਦ) ਗਣੇਸ਼ ਜੀ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਮ ਹੈ। ਕਥਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਇੱਕ ਦੰਦ ਤੋੜ ਕੇ ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਲਿਖਣ ਲਈ ਵੇਦ ਵਿਆਸ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਭਗਤਾਂ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਮਰਪਣ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ।
ਛੰਦ
ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ 'ਅਨੁਸ਼ਟੁਭ' ਛੰਦ (meter) ਵਿੱਚ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਛੰਦਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਹਰ ਪੰਕਤੀ ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਅੱਖਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਸ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਗਾਉਣਾ ਸੌਖਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਉਪਯੋਗ
ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਅਕਸਰ ਗਣੇਸ਼ ਪੂਜਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 'ਤੇ ਜਾਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ 'ਗਣਪਤਿ ਅਥਰਵਸ਼ੀਰਸ਼' ਦਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Ganesh
ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਤੋਂ ਹੋਰ
ਸਭ ਵੇਖੋਸੰਬੰਧਿਤ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ
ਉਹੀ ਸਿੱਖਿਆ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜਦੀ