ચતુર્મંગલ સ્તોત્ર
આ ચાર મંગલ વસ્તુઓનું સ્તોત્ર છે: અરિહંત, સિદ્ધ, સાધુ અને કેવળી દ્વારા કહેલા ધર્મ. દરેક પંક્તિમાં આ ચારને શ્રેષ્ઠ અને શરણ આપનારા ગણાવવામાં આવ્યા છે.
શ્લોકો
ચાર મંગલ છે – અરિહંત મંગલ છે, સિદ્ધ મંગલ છે, સાધુ મંગલ છે, અને કેવળી દ્વારા પ્રરૂપિત ધર્મ મંગલ છે.
શ્લોક 1
ચાર લોકોત્તમ છે – અરિહંત લોકોત્તમ છે, સિદ્ધ લોકોત્તમ છે, સાધુ લોકોત્તમ છે, અને કેવળી દ્વારા પ્રરૂપિત ધર્મ લોકોત્તમ છે.
શ્લોક 2
હું ચારનું શરણ લઉં છું – હું અરિહંતનું શરણ લઉં છું, હું સિદ્ધનું શરણ લઉં છું, હું સાધુનું શરણ લઉં છું, અને હું કેવળી દ્વારા પ્રરૂપિત ધર્મનું શરણ લઉં છું.
શ્લોક 3
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
દરરોજ અથવા શુભ તિથિઓ પર
બ્રહ્મ મુહૂર્ત (સવારે 4 થી 6) અથવા સંધ્યા વેળા
ઘીનો દીવો, ધૂપ, તાજાં ફૂલો અને નૈવેદ્ય
- માનસિક શાંતિ, આધ્યાત્મિક પ્રગતિ અને સકારાત્મક ઊર્જા
પૃષ્ઠભૂમિ
આ સ્તોત્ર જૈન ધર્મ પરંપરા સાથે સંબંધિત છે, જે આરિહંત (જિતેન્દ્રિય સંતો), સિદ્ધ (મુક્ત આત્માઓ), સાધુ (જૈન સાધુઓ) અને કેવલી (સર્વજ્ઞ તીર્થંકર) દ્વારા કહેવામાં આવેલા ધર્મને શ્રેષ્ઠ અને શરણરૂપ માને છે. પરંપરાગત રીતે આ સ્તોત્રનો પાઠ સવાર-સાંજ કે ધાર્મિક વિધિઓની શરૂઆતમાં કરવામાં આવે છે, જેથી સદભાગ્ય અને રક્ષણ પ્રાપ્ત થાય. આ ભાષા અર્ધમાગધી પ્રાકૃત છે, જે જૈન આગમોની પ્રાચીન ભાષા છે.
શું તમે જાણો છો?
આ શ્લોકનું મૂળ
આ પ્રાકૃત ભાષામાં રચાયેલ જૈન ધર્મનું અત્યંત પ્રખ્યાત સ્તોત્ર 'ચતુઃશરણ' (ચાર શરણ) કહેવાય છે. આ સ્તોત્રનો ઉપયોગ જૈન ધર્મના અનુયાયીઓ દ્વારા દરરોજની પ્રાર્થના અને ધ્યાનમાં કરવામાં આવે છે. તેમાં ચાર મંગલ, ચાર લોકોત્તમ અને ચાર શરણનો ઉલ્લેખ છે.
'ચાર મંગલ' નો અર્થ
આ સ્તોત્રની પહેલી લાઇનમાં 'ચત્તારિ મંગલં' કહીને ચાર મંગલ (શુભ) વસ્તુઓ ગણાવી છે: અરિહંત (જીતેલા ભગવાન), સિદ્ધ (મુક્ત આત્મા), સાધુ (સંત), અને કેવળી દ્વારા પ્રતિપાદિત ધર્મ. આ ચારને જૈન ધર્મમાં સર્વોચ્ચ અને કલ્યાણકારી ગણવામાં આવે છે.
'લોકોત્તમ' અને 'શરણ' ની સમજ
બીજી લાઇન 'લોકુત્તમા' (લોકમાં શ્રેષ્ઠ) અને ત્રીજી લાઇન 'સરણં પવ્વજ્જામિ' (હું શરણ લઉં છું) દ્વારા આજ ચાર તત્ત્વોની શ્રેષ્ઠતા અને તેમના શરણનો સ્વીકાર કરવામાં આવ્યો છે. આ સ્તોત્ર જૈન પરંપરાની ચાર શરણાની (શરણ લેવાની) વિધિનો મુખ્ય ભાગ છે.
ત્રણ વિવિધ પાસાંઓનું સંયોજન
આ સ્તોત્રમાં એક જ ચાર તત્ત્વો (અરિહંત, સિદ્ધ, સાધુ, ધર્મ)ને ત્રણ અલગ અલગ દૃષ્ટિકોણથી વર્ણવવામાં આવ્યા છે: મંગળ (કલ્યાણકારી), લોકોત્તમ (જગતમાં શ્રેષ્ઠ), અને શરણ (આશ્રય). આ રચના ધાર્મિક વિધિમાં મંત્રોની પુનરાવૃત્તિ અને ધ્યાનની સુવિધા માટે કરવામાં આવી છે.
ઉપયોગ અને મહત્ત્વ
આ સ્તોત્ર જૈન ધર્મના શ્વેતાંબર અને દિગંબર બંને સંપ્રદાયોમાં પવિત્ર ગણાય છે. ઘણી વખત તેને દૈનિક પ્રાર્થના (પ્રતિક્રમણ) અથવા મંગલ પાઠ (શુભ શરૂઆત)માં વાંચવામાં આવે છે. જૈન દર્શન મુજબ, ચાર શરણનું સ્મરણ કરવાથી આત્માને શાંતિ અને મોક્ષનો માર્ગ મળે છે.
Mahavira
જૈન ધર્મ માંથી વધુ
બધું જુઓસંબંધિત ઉપદેશો
એ જ ઉપદેશ, વિવિધ પરંપરાઓમાં ગુંજતો
