શ્રી વીર ચાલીસા
આ ભક્તિપૂર્ણ રચના ભગવાન મહાવીરના જીવન, તપ અને ઉપદેશનું વર્ણન કરે છે, અને તેના નિયમિત પાઠથી મળતા લાભો દર્શાવે છે.
શ્લોકો
મંગલાચરણ (દોહા)
ચાલીસા પાઠ પૂર્વે ગુરુ વંદના અને મંગલાચરણ દોહા.
શીશ નમાવું અરિહંતને, સિદ્ધોને પ્રણામ કરું. ઉપાધ્યાય અને આચાર્યના સુખકારી નામ લઉં. સર્વ સાધુ અને સરસ્વતી, જિનમંદિર સુખકારી. ભગવાન મહાવીરને મનના મંદિરમાં ધારણ કરું.
શ્લોક Dohā
ચાલીસા (૪૦ ચોપાઈ)
પ્રભુના અસીમ મહિમા, પરાક્રમ અને કરુણાનું ગાન કરતી મુખ્ય ૪૦ ચોપાઈઓ.
જય મહાવીર, દયાના સાગર; જય જિનેન્દ્ર, ગુણોના આગાર.
શ્લોક 1
કુંડલપુરના રાજદુલારા; માતા ત્રિશલા અને પિતા સિદ્ધાર્થ પ્યારા.
શ્લોક 2
અતિશય પુણ્યવાન પ્રભુ તમે છો; ત્રણ લોકના સ્વામી તમે છો.
શ્લોક 3
જ્યારે પ્રભુ તમે ગર્ભમાં આવ્યા, ત્યારે છપ્પન કોટિ દેવો હરખાયા.
શ્લોક 4
ધનપતિએ ધનની વર્ષા કરી; સમગ્ર જગતમાં આનંદરસ વ્યાપી ગયો.
શ્લોક 5
ચૈત્ર સુદ તેરસનો સુખકારી દિવસ; જગતના તારણ માટે અવતારીનો જન્મ થયો.
શ્લોક 6
સર્વ દેવો મળીને આવ્યા; સુમેરુ પર્વત પર ન્હવરાવ્યા.
શ્લોક 7
બાલરૂપ અતિ સુંદર શોભે; દેવ, મનુષ્ય અને મુનિઓ જોઈને લલચાય.
શ્લોક 8
સંગમ સુરે પરીક્ષા લીધી; સર્પરૂપ ધારણ કરી લીલા કરી.
શ્લોક 9
જરાથી ન ડર્યા પ્રભુ બાળપણમાં; દેવોએ 'મહાવીર' નામ આપ્યું.
શ્લોક 10
ત્રીસ વર્ષ સુધી ગૃહસ્થાશ્રમ જાણો; રાજપાટ સર્વ તૃણ સમાન માન્યું.
શ્લોક 11
જ્યારે પ્રભુએ તપકલ્યાણક કર્યું; પોતાના હાથથી કેશલુંચન કર્યું.
શ્લોક 12
બાર વર્ષ ઘોર તપ કર્યું; સર્વ ઉપસર્ગો સહન કરી લીધા.
શ્લોક 13
ચંડકૌશિક વિષધરે ફૂંક મારી; અમૃતદૃષ્ટિથી તેને ઉગાર્યો.
શ્લોક 14
સંગમ સુરે અપાર કષ્ટ દીધાં; ધીરજવાન પ્રભુએ ધીરજ ન હારી.
શ્લોક 15
જ્યારે ભારી કેવળજ્ઞાન થયું; સમવસરણની રચના વિસ્તરી.
શ્લોક 16
બાર સભાઓમાં પ્રભુ વિરાજમાન થયા; દિવ્યધ્વનિ મુખકમળમાંથી સજાય.
શ્લોક 17
અહિંસા પરમો ધર્મ શિખવાડ્યો; જીવો અને જીવવા દો એ બતાવ્યું.
શ્લોક 18
સ્યાદ્વાદ અને અનેકાન્ત શોભાવન; પ્રભુની વાણી અતિશય પવિત્ર.
શ્લોક 19
ચાર પદાર્થ પામે છે જ્ઞાની; જે જન મહાવીરના ગુણ ગાય.
શ્લોક 20
ગૌતમ મુખ્ય ગણધર કહેવાયા; પ્રભુની દેશના જગતમાં પહોંચાડી.
શ્લોક 21
પાવાપુરીમાં યોગ નિરોધ કર્યો; કાર્તિક વદ અમાસની સમજણ.
શ્લોક 22
વીર પ્રભુ મોક્ષે પધાર્યા; ત્રણ લોકમાં જયજયકાર થયો.
શ્લોક 23
દેવોએ ત્યારે દીપ જલાવ્યા; દિવાળીનો પર્વ ઊજવ્યો.
શ્લોક 24
જે નર વીર ચાલીસા ગાય; સર્વ સંકટથી મુક્તિ પામે.
શ્લોક 25
રોગ, શોક અને સર્વ વ્યાધિ નાશ પામે; કંચન દેહ અને સુયશ જગતમાં પામે.
શ્લોક 26
પુત્રહીનને પુત્ર મળી જાય; નિર્ધનને ધન-દોલત અને સુખ મળે.
શ્લોક 27
અંધો જુએ, કોઢી સુધરે; જે પ્રભુનું નિત્ય સ્મરણ કરે.
શ્લોક 28
ચાલીસ દિવસ જો પાઠ કરાવે; ભવસાગરથી પાર લગાવે.
શ્લોક 29
જિનશાસનની શોભા ભારી; જય મહાવીર પ્રભુ સુખકારી.
શ્લોક 30
સકળ મનોરથનો પૂરણ દાતા; ત્રણે ભુવનના તમે પિતા-માતા.
શ્લોક 31
શરણ તમારી આવ્યો, સ્વામી; રક્ષા કરો, અંતર્યામી.
શ્લોક 32
કર્મ કાપી પ્રભુ મુક્તિ આપો; નિજ પદનો અધિકારી કરો.
શ્લોક 33
જય જય જય મહાવીર સ્વામી; સંકટ હરો, દયાનિધિ નામી.
શ્લોક 34
નમો નમો પ્રભુ ત્રિશલાનંદન; વારંવાર કરું વંદન.
શ્લોક 35
જય જિનેન્દ્ર, જય વીતરાગ; જાગત જીવનો નિર્મલ ભાગ.
શ્લોક 36
મહિમા તમારી જગતમાં વિસ્તારી; જય મહાવીર દયાભંડારી.
શ્લોક 37
ચરણશરણમાં રાખો મોહી; ભવબંધનથી તારો મોહી.
શ્લોક 38
જયતિ જયતિ મહાવીર દયાળા; રાખો લાજ, કરો પ્રતિપાલા.
શ્લોક 39
જો આ ચાલીસાનું નિત્ય ધ્યાન કરે; તે નિશ્ચય જ નિર્વાણ પામે.
શ્લોક 40
સમાપન દોહો
પ્રભુ હૃદયમાં સદા વાસ કરે તેવી પ્રાર્થના અને ચાલીસાનો અંતિમ દોહો.
વીર ચાલીસા જે વાંચે, મનમાં ભક્તિ ધારણ કરે; સર્વ અમંગળ દૂર થાય, અપાર સુખ પામે.
શ્લોક Dohā 1
કૃપા કરો પ્રભુ વીરજી, રાખો મારી લાજ; હાથ જોડી વંદન કરું, પૂર્ણ કરો કાજ.
શ્લોક Dohā 2
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
દરરોજ અથવા શુભ તિથિઓ પર
બ્રહ્મ મુહૂર્ત (સવારે 4 થી 6) અથવા સંધ્યા વેળા
ઘીનો દીવો, ધૂપ, તાજાં ફૂલો અને નૈવેદ્ય
- માનસિક શાંતિ, આધ્યાત્મિક પ્રગતિ અને સકારાત્મક ઊર્જા
પૃષ્ઠભૂમિ
આ જૈન પરંપરાની એક લોકપ્રિય ભક્તિ રચના છે, જે ચોપાઈ અને દોહા છંદમાં રચાયેલી છે. શ્રી વીર ચાલીસા ભગવાન મહાવીર (૨૪મા તીર્થંકર) ની સ્તુતિ છે અને તેનો પાઠ ચાલીસ દિવસ સુધી નિયમિત કરવાથી ભક્તોના કષ્ટો દૂર થાય છે અને સુખ-શાંતિ મળે છે તેવી માન્યતા છે.
આ પાઠ વિશે
રચયિતા: Pandit Jugal Kishore
શું તમે જાણો છો?
રચના
આ 'વીર ચાલીસા'માં ૪૦ ચૌપાઈ અને બે દોહા (શરૂઆત અને અંતમાં) છે. શરૂઆતના દોહામાં અરિહંત, સિદ્ધ, ઉપાધ્યાય, આચાર્ય, સાધુ, સરસ્વતી અને જિનમંદિરને નમન કરીને ભગવાન મહાવીરનું સ્મરણ કર્યું છે.
જન્મ અને નામકરણ
મહાવીરનો જન્મ કુંડલપુર (હાલના બિહાર)માં રાજા સિદ્ધાર્થ અને રાણી ત્રિશલાના ઘરે ચૈત્ર સુદ ત્રયોદશી (ચૈત્ર મહિનાના શુક્લ પક્ષની તેરસ)ના દિવસે થયો. જન્મ સમયે ઇન્દ્ર અને દેવોએ સુમેરુ પર્વત પર તેમનો અભિષેક કર્યો. પાછળથી સંગમ સુર દ્વારા મોકલેલા સર્પના પરીક્ષણમાં બાળક મહાવીર બિલકુલ ન ડર્યા, તેથી દેવોએ તેમનું નામ 'મહાવીર' (મહાન વીર) રાખ્યું.
તપ અને કેવળજ્ઞાન
૩૦ વર્ષ સુધી ગૃહસ્થાશ્રમમાં રહ્યા બાદ તેમણે રાજપાટનો ત્યાગ કર્યો, પોતાના હાથે કેશલુંચન કર્યું અને ૧૨ વર્ષ સુધી ઘોર તપ કર્યું. આ દરમિયાન અનેક ઉપસર્ગો (કષ્ટો) સહન કર્યા, પણ ધીરજ ન હારી. ત્યારબાદ તેમને કેવળજ્ઞાન (સર્વજ્ઞતા) પ્રાપ્ત થયું અને સમવશરણમાં બિરાજીને ઉપદેશ આપ્યો.
ઉપદેશ અને શિષ્ય
મહાવીરે અહિંસાને પરમ ધર્મ બતાવ્યો અને 'જીઓ અને જીવવા દો'નો સંદેશ આપ્યો. તેમણે સ્યાદ્વાદ (અનેકાંતવાદ)નો સિદ્ધાંત પણ સમજાવ્યો, જે અનુસાર સત્યને એક જ દ્રષ્ટિકોણથી નહીં, અનેક દ્રષ્ટિકોણથી સમજવું જોઈએ. તેમના મુખ્ય શિષ્ય ગૌતમ ગણધર હતા, જેમણે તેમની દેશનાને જગતમાં ફેલાવી.
નિર્વાણ અને દીવાળી
મહાવીર ભગવાને પાવાપુરીમાં કાર્તિક વદ અમાસ (કાર્તિક મહિનાની અમાવાસ્યા)ના દિવસે નિર્વાણ પ્રાપ્ત કર્યું. તે રાત્રે દેવોએ દીપ જલાવ્યા, જેનાથી દીવાળીનો તહેવાર શરૂ થયો. આ ચાલીસાના પાઠથી રોગ, શોક અને સંકટો દૂર થાય છે અને અંતે મોક્ષ મળે છે એવી માન્યતા છે.
Mahavira
જૈન ધર્મ માંથી વધુ
બધું જુઓસંબંધિત ઉપદેશો
એ જ ઉપદેશ, વિવિધ પરંપરાઓમાં ગુંજતો
