महावीर चालीसा
हे एक भक्तीपर चाळीसा आहे, ज्यामध्ये चोवीसव्या तीर्थंकर भगवान महावीरांच्या जीवनप्रसंगांचे व चमत्कारांचे वर्णन करून त्यांची स्तुती केली आहे.
श्लोक
मंगलाचरण (दोहा)
चालीसा वाचनापूर्वी गुरुवंदना आणि मंगलाचरण दोहा.
डोहा — अरिहंतांना वंदन करून, सिद्धांना नमस्कार करतो. उपाध्याय आणि आचार्य यांचे सुखकारी नाम घेतो. सर्व साधू, सरस्वती आणि जिन मंदिर हे सुखकारी आहेत. भगवान महावीरांना मनोमंदिरात धारण करतो.
श्लोक दोहा
चालीसा (४० चौपाई)
प्रभूच्या अपार महिमेचे, बळाचे आणि कृपेचे गुणगान करणाऱ्या मुख्य ४० चौपाया.
जय महावीर, दयेच्या सागरा! जय जिनेंद्रा, गुणांच्या खाणी!
श्लोक 1
कुंडलपुराचे लाडके राजपुत्र, आई त्रिशला आणि पिता सिद्धार्थ यांचे प्रिय पुत्र.
श्लोक 2
प्रभो, तुम्ही अत्यंत पुण्यवान आहात. तुम्ही तिन्ही लोकांचे स्वामी आहात.
श्लोक 3
जेव्हा प्रभो, तुम्ही गर्भात आलात, तेव्हा छप्पन कोटी देव हर्षित झाले.
श्लोक 4
धनपतीने धनाचा वर्षाव केला. सर्व जग आनंदरसाने भिजले.
श्लोक 5
चैत्र शुक्ल तेरस हा सुखकारी दिवस; या दिवशी जगाचे तारणारे अवतार जन्मले.
श्लोक 6
सर्व इंद्र देव एकत्र येऊन सुमेरू पर्वतावर त्यांना स्नान घालू लागले.
श्लोक 7
बालरूप अत्यंत सुंदर शोभत होते. देव, मनुष्य आणि मुनी लाजत होते.
श्लोक 8
संगम सुराने परीक्षा घेतली. सर्परूप धारण करून लीला केली.
श्लोक 9
लहानपणी प्रभू वृद्धाला घाबरले नाहीत. देवसमूहाने 'महावीर' हे नाव दिले.
श्लोक 10
तीस वर्षे गृहस्थाश्रमात जाणा; राजपाट सर्व तृणासमान मानले.
श्लोक 11
जेव्हा प्रभूंनी तपःकल्याणक केले, तेव्हा स्वतःच्या हाताने केशलुंचन केले.
श्लोक 12
बारा वर्षे घोर तप केले. सर्व उपसर्ग सहन केले.
श्लोक 13
चंडकौशिक विषधराने फुंकार मारला; प्रभूंनी अमृतदृष्टीने त्याचे रक्षण केले.
श्लोक 14
संगम सुराने अपार कष्ट दिले; पण धैर्यवान प्रभूंनी धीर सोडला नाही.
श्लोक 15
जेव्हा केवलज्ञान प्राप्त झाले, तेव्हा समवशरणाची विस्तृत रचना झाली.
श्लोक 16
बारा सभांमध्ये प्रभू विराजमान झाले. मुखकमलातून दिव्य ध्वनी प्रगट झाली.
श्लोक 17
अहिंसा परमो धर्म शिकवला. 'जगा आणि जगू द्या' हे सांगितले.
श्लोक 18
स्याद्वाद आणि अनेकांत ही मनोहर, प्रभूची वाणी अतिशय पवित्र आहे.
श्लोक 19
जो माणूस महावीरांच्या गुणांचे गायन करतो, तो ज्ञानी चारी पदार्थ प्राप्त करतो.
श्लोक 20
गौतम गणधर मुख्य म्हणून ओळखले गेले. त्यांनी प्रभूची देशना जगभर पोहोचवली.
श्लोक 21
पावापुरीमध्ये योगाचा निरोध झाला. कार्तिक वदी अमावास्या हा बोध होता.
श्लोक 22
वीर प्रभू मोक्षाला पधारले. तिन्ही लोकात जयजयकार झाला.
श्लोक 23
तेव्हा देवांनी दीप प्रज्वलित केले. दिवाळीचा पर्व साजरा केला.
श्लोक 24
जो मनुष्य वीर चाळीसा गातो, तो सर्व संकटांपासून मुक्त होतो.
श्लोक 25
रोग, शोक आणि सर्व व्याधी नष्ट होतात; त्याला सुवर्णकाया आणि जगतात सुयश मिळते.
श्लोक 26
पुत्रहीनाला पुत्र मिळतो; निर्धनाला धन-दौलत व सुख प्राप्त होते.
श्लोक 27
आंधळा पाहू लागतो, कोडी बरा होतो — जो प्रभूचे नित्य स्मरण करतो.
श्लोक 28
जो चाळीस दिवस हा पाठ करतो, तो भवसागरापार लागतो.
श्लोक 29
जिनशासनाची शोभा मोठी आहे. जय महावीर प्रभू, सुखकारी!
श्लोक 30
सर्व मनोरथ पूर्ण करणारे दाता, तिन्ही भुवनांचे तुम्ही पिता-माता आहात.
श्लोक 31
स्वामी, मी तुमच्या शरण आलो आहे. अंतर्यामी, माझे रक्षण करा.
श्लोक 32
प्रभो, कर्मे कापून मला मुक्ती द्या. मला आपल्या पदाचा अधिकारी करा.
श्लोक 33
जय जय जय महावीर स्वामी! दयानिधी, कीर्तीवंत, संकटे दूर करा.
श्लोक 34
प्रभो त्रिशलानंदना, तुम्हाला नमस्कार, नमस्कार! वारंवार वंदन करतो.
श्लोक 35
जय जिनेंद्र, जय वीतराग! जागत्या जीवाचे निर्मळ भाग्य तुम्ही.
श्लोक 36
तुमची महिमा जगभर पसरली आहे. जय महावीर, दयेच्या भांडारा!
श्लोक 37
मला तुमच्या चरणशरणी ठेवा. भवबंधनातून मला तारा.
श्लोक 38
जय असो, जय असो महावीर दयाळू! माझी लाज राखा, माझे पालन करा.
श्लोक 39
जो हा चाळीसा नित्य ध्यान करतो, तो निश्चितच निर्वाण प्राप्त करतो.
श्लोक 40
समापन दोहा
प्रभूने हृदयात सदैव वास करावा अशी प्रार्थना आणि चालीसाची सांगता.
डोहा — जो मनात भक्ती धारण करून वीर चाळीसा वाचतो, त्याचे सर्व अमंगळ दूर होतात आणि त्याला अपार सुख मिळते.
श्लोक दोहा 1
प्रभो वीर, कृपा करा. माझी लाज राखा. हात जोडून वंदन करतो, माझे कार्य पूर्ण करा.
श्लोक दोहा 2
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
दररोज किंवा शुभ तिथींवर
ब्राह्ममुहूर्त (पहाटे 4 ते 6) किंवा संध्याकाळ
तुपाचा दिवा, अगरबत्ती, ताजी फुले व नैवेद्य
- मानसिक शांती, आत्मिक उन्नती व सकारात्मक ऊर्जा
पृष्ठभूमि
हा ग्रंथ जैन परंपरेत भगवान महावीरांच्या उपासनेसाठी रचला गेला आहे. साधारणतः दिवाळीच्या सणावर किंवा महावीर जयंतीच्या निमित्ताने हा चाळीसा भक्तिभावाने म्हटला जातो. यात भगवान महावीरांचा जन्म, तपश्चर्या, केवलज्ञान व मोक्ष यांचा सुंदर वर्णन आहे.
या पाठाबद्दल
रचयिता: Pandit Jugal Kishore
तुम्हाला माहीत आहे का?
लेखक आणि रचना
हे 'वीर चालीसा' हे ४० चौपाया व २ दोहे असलेले स्तोत्र आहे. लेखकाचे नाव स्पष्ट नसले तरी ही रचना उत्तर भारतीय भक्ती परंपरेतील आहे. चालीसा म्हणजे ४० श्लोकांची रचना, जी सामान्यतः देवतेच्या गुणांचे वर्णन करते.
जन्म आणि कुंडलपुर
भगवान महावीरांचा जन्म कुंडलपुर (आधुनिक बिहारमधील वैशाली जिल्हा) येथे झाला. त्यांची माता त्रिशला आणि पिता सिद्धार्थ होते. चैत्र शुक्ल तेरस (चैत्र महिन्याचा शुक्ल पक्षाचा तेरावा दिवस) हा त्यांचा जन्मदिवस म्हणून साजरा केला जातो.
महावीर नामकरण
बालपणात एका सर्पाने त्यांना दंश करण्याचा प्रयत्न केला, पण ते निःभय राहिले. या घटनेनंतर देवांनी त्यांना 'महावीर' (महान वीर) हे नाव दिले. ही घटना संगमसुर नावाच्या देवाने घडवून आणली होती.
चण्डकौशिक आणि अहिंसा
तपश्चर्येदरम्यान, चण्डकौशिक नावाच्या विषारी सर्पाने त्यांच्यावर हल्ला केला. पण भगवान महावीरांनी त्यावर अमृतमय दृष्टी टाकून त्याला शांत केले. ही घटना अहिंसेच्या तत्त्वाचे उत्तम उदाहरण आहे – शत्रूवरही प्रेम करणे.
दीवालीचा संबंध
भगवान महावीरांनी पावापुरी (बिहार) येथे कार्तिक वदी अमावस्येला निर्वाण प्राप्त केले. याच दिवशी देवांनी दीप प्रज्वलित केले, म्हणून जैन परंपरेत दीवाली हा दिवस 'महावीर निर्वाण दिवस' म्हणून साजरा केला जातो. हा प्रकाश अज्ञानाच्या अंधारावर विजयाचे प्रतीक आहे.
Mahavira
जैन धर्म से और
सभी देखेंसंबंधित शिकवणी
तीच शिकवण, विविध परंपरांमध्ये प्रतिध्वनीत
