तस्स उत्तरी सूत्र (कायोत्सर्ग संकल्प)
तस्स उत्तरी सूत्र, जे सामायिक आणि प्रतिक्रमणात इरियावहियानंतर म्हटले जाते, दोषांची शुद्धी करण्यासाठी आणि दोषरूपी काटे दूर करण्यासाठी कायोत्सर्गात स्थित राहण्याचा संकल्प व्यक्त करते.
श्लोक
त्या (नुकत्याच कबूल केलेल्या दोषासाठी), तो सुधारून, प्रायश्चित्ताने, शुद्धीकरणाने आणि शल्यांचे निर्मूलन करून, पापकर्मांच्या नाशासाठी मी कायोत्सर्गात स्थित राहतो.
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
दररोज किंवा शुभ तिथींवर
ब्राह्ममुहूर्त (पहाटे 4 ते 6) किंवा संध्याकाळ
तुपाचा दिवा, अगरबत्ती, ताजी फुले व नैवेद्य
- मानसिक शांती, आत्मिक उन्नती व सकारात्मक ऊर्जा
पृष्ठभूमि
तस्स उत्तरी सूत्र हे जैन श्वेतांबर उपासनेतील एक लहानसे प्राकृत सूत्र आहे. पाच प्रतिक्रमण सूत्रांच्या प्रकाशित पाठात ते इरियावहियानंतर येते. इरियावहिया ही चालताना-फिरताना झालेल्या हानीची कबुली असून ती 'मिच्छामि दुक्कडं' ने संपते. ती कबुली दिल्यानंतर साधक 'तस्स उत्तरी', म्हणजे 'त्याकरिता', असे म्हणतो आणि हेतू सांगतो: त्या दोषाचे परिमार्जन करून, प्रायश्चित्ताने, शुद्धीकरणाने आणि शल्यांचे निर्मूलन करून, पापकर्मांच्या नाशासाठी मी कायोत्सर्गात स्थित राहतो. कायोत्सर्ग हा शब्द 'काय' (शरीर) आणि 'उत्सर्ग' (त्याग) यांपासून बनला आहे. शरीर सैल सोडून, मन आत्म्याकडे वळवून स्थिर उभे राहणे म्हणजे कायोत्सर्ग. पुढील सूत्र, 'अन्नत्थ', श्वासोच्छ्वास आणि खोकला यांसारख्या अटळ हालचाली सांगते, ज्या संकल्प भंग करत नाहीत. हा संकल्प साधक अरिहंतांना नमस्कार करून तो पूर्ण करेपर्यंत टिकतो. या पृष्ठावरील एकमेव श्लोक, श्लोक १, खरतर गच्छाच्या प्रकाशित पंच प्रतिक्रमण सूत्राचे अनुसरण करतो, ज्यात हे सूत्र एकाच वाक्यात मांडलेले आहे.
तुम्हाला माहीत आहे का?
संकल्पातील चार साधने
सूत्र चार साधनांचा उल्लेख करते. उत्तरीकरण म्हणजे कृती सुधारणे किंवा परिष्कृत करणे, पायच्छित्तकरण म्हणजे प्रायश्चित्त, विसोहीकरण म्हणजे शुद्धीकरण, आणि विसल्लीकरण म्हणजे शल्यांचे निर्मूलन. प्रत्येक साधन नुकत्याच कबूल केलेल्या दोषाचे निवारण करण्यास मदत करते.
तीन शल्ये
शल्य म्हणजे काटा किंवा टोचणारी फाच. जैन शिकवणीत अशी तीन शल्ये सांगितली आहेत: माया (कपट), आपल्या साधनेच्या बदल्यात सांसारिक फळाची इच्छा (निदान), आणि मिथ्या दृष्टी. विसल्लीकरण म्हणजे ती उपटून काढणे.
त्याचा उद्देश
उद्देश शेवटी 'पावाणं कम्माणं निग्घायणट्ठाए' या शब्दांत सांगितला आहे, म्हणजे पापकर्मांच्या नाशासाठी. जैन शिकवण मानते की निष्काळजीपणामुळे कर्म आत्म्याला चिकटते, आणि पश्चात्ताप व स्थिरता त्याची पकड सैल करतात.
संकल्प स्वतः
'ठामि काउस्सग्गं' म्हणजे मी कायोत्सर्गात स्थित राहतो. साधक स्थिर उभा राहतो, शरीरावरील आसक्ती सोडतो आणि अंतर्मुख होतो. पुढील 'अन्नत्थ' सूत्र त्या लहान हालचाली सांगते ज्या स्थिरता भंग करत नाहीत.
क्रमातील स्थान
प्रकाशित प्रतिक्रमण-क्रमात प्रथम नमोकार मंत्र आणि करेमि भंते येतात, नंतर इरियावहिया, तस्स उत्तरी आणि अन्नत्थ. स्थिरता अरिहंतांना नमस्कार करून संपते.
Mahavira
जैन धर्म से और
सभी देखेंसंबंधित शिकवणी
तीच शिकवण, विविध परंपरांमध्ये प्रतिध्वनीत