सद्गुण आणि शांतीचा मार्ग
पंडित जुगलकिशोर मुख्तार यांची १९१६ मधील हिंदी जैन प्रार्थना; ती सर्वांशी मैत्री, करुणा, समभाव आणि स्थिर सद्गुणांसाठी याचना करते.
श्लोक
ज्याने आसक्ती, द्वेष, इच्छा इत्यादींवर विजय मिळवला आहे आणि संपूर्ण जगाला ओळखले आहे; जो आकांक्षारहित होऊन सर्व प्राण्यांना मोक्षाचा मार्ग दाखवितो. त्याला बुद्ध, वीर, जिन, हरि, हर, ब्रह्मा किंवा स्वतंत्र म्हणा. भक्तीने प्रेरित होऊन हे मन फक्त त्याच्यातच मग्न राहो.
श्लोक 1
ज्यांना इंद्रियविषयांची आशा नाही, जे समभावाला आपली संपत्ती मानतात, जे स्वतःच्या आणि इतरांच्या कल्याणात सतत तत्पर असतात, जे कोणत्याही पश्चात्तापाशिवाय आत्मत्यागाचे कठीण तप करतात—असे शहाणे संन्यासी जगातील दुःखांचा समूह दूर करतात.
श्लोक 2
मी नेहमी त्यांच्या पवित्र संगतीत राहो, माझे ध्यान सतत त्यांच्यावर असो, हे मन नेहमी त्यांच्यासारख्या आचरणात गुंतलेले असो. मी कधीही कोणत्याही प्राण्याला त्रास देऊ नये, मी कधीही खोटे बोलू नये, मी इतरांच्या संपत्ती किंवा स्त्रियांकडे आकर्षित होऊ नये, आणि मी समाधानाचे अमृत पिऊ शकेन.
श्लोक 3
माझ्या मनात अहंकाराची भावना निर्माण होऊ नये, मी कोणावरही रागावू नये. इतरांची समृद्धी पाहून मला कधीही मत्सर वाटू नये. माझी भावना अशी असो की मी साधेपणाने आणि सत्यतेने वागेन, आणि या जीवनात शक्य तितके इतरांचे कल्याण करेन.
श्लोक 4
जगात माझी मैत्री नेहमी सर्व प्राण्यांवर असो. गरीब आणि दुःखी लोकांसाठी माझ्या हृदयातून करुणेचा प्रवाह वाहू दे. मी दुष्ट, क्रूर आणि वाईट मार्गावर चालणाऱ्यांनी विचलित होऊ नये; मी त्यांच्याबद्दल समभाव ठेवू शकेन—असा माझा स्वभाव असो.
श्लोक 5
सद्गुणी लोकांना पाहून माझ्या हृदयात प्रेम उसळू दे. शक्य तितके हे मन त्यांची सेवा करून आनंद मिळवू दे. मी कधीही कृतघ्न होऊ नये, माझ्या मनात द्वेष निर्माण होऊ नये. मी नेहमी त्यांचे गुण शिकण्याची वृत्ती ठेवू शकेन, आणि माझी दृष्टी कधीही त्यांच्या दोषांवर पडू नये.
श्लोक 6
कोणी वाईट बोलो किंवा चांगले, संपत्ती येऊ दे किंवा जाऊ दे, मी लाखो वर्षे जगलो किंवा आजच मृत्यू आला, किंवा कोणी कोणत्याही प्रकारचे भय किंवा मोह आणले तरी, माझे पाऊल नीतिमार्गापासून कधीही डळमळीत होऊ नये.
श्लोक 7
आनंदात बुडाले असताही मी उत्साहित होऊ नये; दुःखात कधीही खचू नये. मी पर्वत, नद्या, स्मशानभूमी किंवा भयानक जंगलांची भीती बाळगू नये. हे मन नेहमी स्थिर आणि अविचल, दृढ आणि बलवान राहो. प्रियजनांपासून विरहात आणि अप्रियांच्या संयोगात ते सहनशीलता दाखवू शकेल.
श्लोक 8
जगातील सर्व प्राणी सुखी राहोत, कोणीही कधी दुःखी होऊ नये. शत्रुत्व, पाप आणि अभिमान सोडून जग नवे शुभ गीत गाऊ दे. प्रत्येक घरात धर्मचर्चा होवो, दुष्कर्म करणे कठीण होवो. आपले ज्ञान आणि आचरण उंचावून सर्वांना मानवजन्माचे फळ प्राप्त होवो.
श्लोक 9
संकटे आणि भीती जगात व्यापू नयेत; योग्य वेळी पाऊस पडो. राजे नीतिमान होऊन प्रजेला न्याय देवोत. रोग, साथी आणि दुष्काळ पसरू नयेत; लोक शांतीने राहोत. अहिंसेचा सर्वोच्च धर्म जगात पसरून सर्वांचे कल्याण होवो.
श्लोक 10
परस्पर प्रेम जगात पसरो, मोह दूर राहो. कोणीही तोंडून अप्रिय, कडू किंवा कठोर शब्द उच्चारू नयेत. हृदयाने 'युगवीर' होऊन ते राष्ट्राच्या प्रगतीसाठी समर्पित राहोत. आनंदाने ते वस्तूंच्या खर्या स्वरूपाचा विचार करोत आणि सर्व दुःखे व अडचणी सहन करोत.
श्लोक 11
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
दररोज किंवा शुभ तिथींवर
ब्राह्ममुहूर्त (पहाटे 4 ते 6) किंवा संध्याकाळ
तुपाचा दिवा, अगरबत्ती, ताजी फुले व नैवेद्य
- मानसिक शांती, आत्मिक उन्नती व सकारात्मक ऊर्जा
पृष्ठभूमि
'मेरी भावना' ('माझी भावना') ही दिगंबर जैन परंपरेतील हिंदी प्रार्थना आहे; ती पंडित जुगलकिशोर मुख्तार 'युगवीर' (१८७७–१९६८) यांनी रचली आणि एप्रिल १९१६ मध्ये प्रथम प्रकाशित झाली. जैन प्रार्थना आणि ध्यानात ती म्हटली जाते, आणि समाजाबाहेरही तिला व्यापक प्रेम लाभले आहे. सर्व जीवांप्रती मैत्री, सद्गुणी लोकांविषयी आनंद, दुःखितांविषयी करुणा आणि उद्धट लोकांविषयी माध्यस्थ्य, या आशा अहिंसा व अनासक्तीच्या मूल्यांसह तत्त्वार्थसूत्र ७.११ (दिगंबर क्रमांकन) मधील चार प्रकारच्या वृत्तींचे प्रतिध्वनी आहेत.
या पाठाबद्दल
रचयिता: Jugal Kishore Mukhtar 'Yugvir'
तुम्हाला माहीत आहे का?
सार्वत्रिक ऋषी
सुरुवातीचा श्लोक जाणूनबुजून बुद्ध, वीर, जिन, हरी, हर आणि ब्रह्मा ही नावे देतो — बौद्ध, जैन आणि हिंदू परंपरांतील नावे — हे दाखवण्यासाठी की आदर्श ऋषी कोणत्याही एका पंथाच्या पलीकडे आहे; भक्ताला मन त्या सार्वत्रिक आदर्शावर स्थिर करण्यास सांगितले आहे.
जैन संबंध
श्लोकांचा अहिंसा (अहिंसा), समभाव (साम्य-भाव) आणि इतरांची संपत्ती किंवा जोडीदार न इच्छिणे यावर भर जैन नीतिशास्त्राचे जोरदार प्रतिबिंब आहे; श्लोक १ मधील ‘जिन’ (विजेता) हा शब्द जैन परंपरेने आपल्या ज्ञानी गुरूंना दिलेले नाव थेट दर्शवतो.
वैयक्तिक व्रत
श्लोक ३–६ एक वैयक्तिक आचारसंहिता रचतात — कधीही खोटे न बोलणे, कधीही हानी न करणे, इतरांच्या यशाचा हेवा न करणे, आणि सद्गुणी लोकांची सेवा करणे — अमूर्त तत्त्वज्ञानाला सामान्य गृहस्थासाठी दैनंदिन शिस्तीत रूपांतरित करतात.
सर्व परिस्थितीत स्थिरता
श्लोक ७ नाट्यमय वचन देतो: स्तुती झाली किंवा निंदा, श्रीमंती किंवा गरिबी, लाख (एक लाख) वर्षे जगणे किंवा आजच मरणे, भय किंवा मोह समोर असो — भक्त सदाचाराच्या मार्गापासून कधीही ढळणार नाही, अशी प्रतिज्ञा करतो.
आदर्श जग
अंतिम श्लोक एक यूटोपियन दृष्टी रेखाटतात — वेळेवर पाऊस, न्यायी राजा, रोग व दुष्काळापासून मुक्ती, सार्वत्रिक प्रेम, आणि राष्ट्राच्या उन्नतीसाठी झटणारे ‘युगवीर’ (युगाचे वीर) यांचा देश — जे दाखवते की वैयक्तिक भक्ती नैसर्गिकरीत्या सामाजिक व राष्ट्रीय कल्याणापर्यंत विस्तारते.
लेखकाची स्वाक्षरी
शेवटच्या श्लोकातील ‘युगवीर’ हे नाव कवी व विद्वान पंडित जुगलकिशोर मुख्तार (१८७७–१९६८) यांचे टोपणनाव आहे; ते जैन इतिहासकार व सुधारक होते, ज्यांनी १९१६ मध्ये ही प्रार्थना लिहिली. ते उद्योगपती युगलकिशोर बिर्ला नाहीत.
Mahavira
जैन धर्म से और
सभी देखेंसंबंधित शिकवणी
तीच शिकवण, विविध परंपरांमध्ये प्रतिध्वनीत
