युगवीरको नैतिक प्रार्थना
यो एउटा भक्ति-गीत हो जसले सांसारिक इच्छा, क्रोध र अहंकारलाई जितेर सबै प्राणीप्रति मैत्री, करुणा र न्यायपूर्ण जीवन बिताउने आदर्श प्रस्तुत गर्दछ। यसले व्यक्तिलाई आत्मसंयम, सत्य, अहिंसा र परोपकारको मार्गमा हिँड्न प्रेरित गर्दछ।
श्लोक
जसले राग, द्वेष, काम आदिलाई जितेर सबै जगत्लाई जान्यो। सबै प्राणीहरूलाई मोक्षमार्गको उपदेश निस्पृह भएर दियो। बुद्ध, वीर, जिन, हरि, हर, ब्रह्मा, वा उसलाई स्वाधीन भन। भक्तिभावले प्रेरित भएर यो चित्त उसैमा लीन रहोस्।
श्लोक 1
जसलाई विषयहरूको आशा छैन, जसले समताभावलाई धन मान्छन्। आफ्नो र अरूको हित साधनमा जो दिनरात तत्पर रहन्छन्। स्वार्थत्यागको कठिन तपस्या बिना खेद गर्छन्। यस्ता ज्ञानी साधुहरूले संसारका दुःखसमूहलाई हटाउँछन्।
श्लोक 2
सधैं सत्संग रहोस्, उनैको ध्यान नित्य रहोस्। उनैजस्तो आचरणमा यो चित्त सधैं अनुरक्त रहोस्। म कुनै प्राणीलाई सताउने छैन, कहिल्यै झूठ बोल्ने छैन। परधन र परस्त्रीमा लोभ नगरूँ, सन्तोषरूपी अमृत पिऊँ।
श्लोक 3
म अहंकारको भाव नराखूँ, कसैमाथि क्रोध नगरूँ। अरूको उन्नति देखेर कहिल्यै ईर्ष्या नगरूँ। मेरो भावना यस्तो रहोस्, सरल र सत्य व्यवहार गरूँ। जहाँसम्म सम्भव छ, यस जीवनमा अरूको उपकार गरूँ।
श्लोक 4
संसारमा मेरो मैत्रीभाव सबै प्राणीहरूमाथि नित्य रहोस्। दीन र दुःखी प्राणीहरूमाथि मेरो हृदयबाट करुणाको स्रोत बहोस्। दुर्जन, क्रूर र कुमार्गमा लागेकाहरूमाथि मलाई क्षोभ नआओस्। म तिनीहरूमाथि समताभाव राखूँ, यस्तो परिणति होस्।
श्लोक 5
गुणी जनहरूलाई देखेर मेरो हृदयमा प्रेम उम्लियोस्। जहाँसम्म सम्भव छ, उनको सेवा गरेर यो मन सुख पाओस्। म कहिल्यै कृतघ्न नहोऊँ, मेरो हृदयमा द्रोह नआओस्। गुण ग्रहण गर्ने भाव नित्य रहोस्, दोषहरूमाथि दृष्टि नजाओस्।
श्लोक 6
कोही बुरो भनोस् वा राम्रो, लक्ष्मी आओस् वा जाओस्। लाखौं वर्षसम्म बाँचूँ वा आजै मृत्यु आओस्। वा कोही कस्तो पनि डर वा लोभ दिन आओस्। तैपनि न्यायमार्गबाट मेरो पाइला कहिल्यै विचलित नहोस्।
श्लोक 7
सुखमा मग्न भएर नफुलूँ, दुःखमा कहिल्यै नघबराऊँ। पर्वत, नदी, श्मशान, भयानक जङ्गलबाट डर नखाऊँ। यो मन अडोल र अकम्प निरन्तर रहोस्, दृढतर बनोस्। इष्टको वियोग र अनिष्टको योगमा सहनशीलता देखाऊँ।
श्लोक 8
संसारका सबै प्राणी सुखी रहून्, कोही कहिल्यै नघबराओस्। बैर, पाप र अभिमान छोडेर संसारले नित्य नयाँ मङ्गल गाओस्। घर-घरमा धर्मको चर्चा रहोस्, दुष्कर्म दुष्कर होस्। आफ्नो ज्ञान र चरित्र उन्नत गरेर सबैले मनुष्य जन्मको फल पाऊन्।
श्लोक 9
संसारमा ईति र भीति नफैलोस्, समयमा वर्षा होस्। धर्मनिष्ठ भएर राजाले पनि प्रजामाथि न्याय गरोस्। रोग, मरी र दुर्भिक्ष नफैलोस्, प्रजा शान्तिसँग बाँचोस्। परम अहिंसा धर्म संसारमा फैलियोस् र सबैको हित होस्।
श्लोक 10
संसारमा परस्पर प्रेम फैलियोस्, मोह टाढै रहोस्। कसैले पनि अप्रिय, कटु र कठोर शब्द मुखबाट नबोलोस्। सबै हृदयबाट 'युगवीर' बनेर देशोन्नतिमा रत रहून्। वस्तुको स्वरूपको विचार गरेर खुशीसाथ सबै दुःख र संकट सहन गरून्।
श्लोक 11
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
Daily or auspicious lunar days (Ekadashi, Purnima, Pradosham)
Brahma Muhurta (4:00 AM – 6:00 AM) or Evening Dusk (Sandhya)
Ghee lamp (Deepa), Incense (Dhoopa), Fresh flowers & Water offering
- Peace of mind, spiritual upliftment, and harmonious energy in the home
पृष्ठभूमि
यो रचना आधुनिक भारतीय भक्ति-साहित्यको एउटा नैतिक तथा आध्यात्मिक प्रार्थना-गीत हो, जसले जैन, हिन्दू र बौद्ध परम्पराका साझा मूल्यहरूलाई आत्मसात् गर्दछ। यो प्रायः प्रार्थना, सत्संग वा नैतिक शिक्षाका क्रममा गाइने गरिन्छ। यसका रचयिता वा स्रोतबारे विशेष प्रमाणित विवरण उपलब्ध नभएकाले यसलाई सामान्य रूपमा 'युगवीर' नामक भक्ति-रचनाका रूपमा चिनिन्छ।
यस पाठको बारेमा
रचयिता: Jugal Kishore Mukhtar 'Yugvir'
के तपाईं जान्नुहुन्छ?
शीर्षक रहस्य
यह रचना 'युगवीर' नामक कवि की है, जो आधुनिक युग के एक संत कवि थे। उन्होंने इस भजन में जैन, बौद्ध और वैदिक परंपराओं के सार को मिलाकर एक सार्वभौमिक नैतिक संदेश दिया है।
दार्शनिक आधार
पहले छंद में 'बुद्ध, वीर, जिन, हरि, हर, ब्रह्मा' का उल्लेख करके कवि ने यह स्पष्ट किया है कि ईश्वर को किसी एक नाम या रूप में सीमित नहीं किया जा सकता। यह भारतीय दर्शन की उदार दृष्टि को दर्शाता है।
अहिंसा का आदर्श
छंद २ और १० में 'परम अहिंसा-धर्म' की बात कही गई है। यह महात्मा गांधी के अहिंसा सिद्धांत से मेल खाता है, जो २०वीं सदी के भारतीय स्वतंत्रता संग्राम का आधार था।
सामाजिक चेतना
अंतिम छंदों में 'देशोन्नति' और 'राजा का न्याय' की बात कहकर कवि ने व्यक्तिगत साधना को सामाजिक उत्तरदायित्व से जोड़ा है। यह भक्ति को केवल व्यक्तिगत नहीं, बल्कि सामूहिक कल्याण का माध्यम बनाता है।
भाषा शैली
यह भजन सरल हिंदी में लिखा गया है, जिसमें संस्कृत के तत्सम शब्दों का प्रयोग हुआ है। यह शैली आम जनता तक आध्यात्मिक संदेश पहुंचाने के लिए अपनाई गई थी, जो उस समय के संत साहित्य की विशेषता थी।
Mahavira
जैन धर्म बाट थप
सबै हेर्नुहोस्सम्बन्धित शिक्षाहरू
उही शिक्षा, विभिन्न परम्पराहरूमा प्रतिध्वनित
