कल्याणमन्दिर स्तोत्र

कल्याणको मन्दिर, उदार, अवगुणहरूको नाश गर्ने, भयभीतहरूलाई अभय प्रदान गर्ने, निन्दित नभएको चरणकमल, र संसार-सागरमा डुबिरहेका सम्पूर्ण प्राणीहरूको लागि डुङ्गाजस्तो भएको जिनेश्वरको त्यो चरणकमललाई म नमस्कार गर्दछु।

जसको स्वयं देवगुरु (बृहस्पति) पनि गरिमाको समुद्रको स्तुति विस्तृत बुद्धि हुँदै पनि पूर्ण रूपले गर्न सक्दैनन्, त्यस्ता तीर्थेश्वर, कमठ (काम) को गर्वको धूमकेतुजस्तो, उहाँको म यो स्तवन गर्नेछु।

हे अधीश! सामान्य रूपले पनि तपाईंको स्वरूप वर्णन गर्न हामीजस्ता अधीशहरू कसरी समर्थ हुन सक्छन्? यदि कोइला जस्तो अन्धो बालक वा दिवान्धो (दिनमा नदेख्ने) ले सूर्यको रूप वर्णन गर्न खोजे जस्तो हुन्छ।

हे नाथ! मोहको क्षयले अनुभव गर्दै गरेको मर्त्य पनि निश्चय नै तपाईंका गुणहरू गन्न सक्दैन। जसरी कल्पान्तको पानी फ्याँक्ने समुद्रको रत्नराशि प्रकट भए पनि कसले जान्न सक्छ?

हे नाथ! म जडबुद्धि भए पनि तपाईंको स्तव गर्न उद्यत छु, जो अनगिन्ती गुणहरूको भण्डार हुनुहुन्छ। के बालकले पनि आफ्ना दुवै हात फैलाएर आफ्नो बुद्धिको समुद्रको विस्तारता बताउँदैन?

हे ईश! तपाईंका जुन गुणहरू योगीहरूको पनि पहुँचमा आउँदैनन्, तीमा मेरो अवकाश कसरी हुन सक्छ? त्यसैले यो असमीक्षित (बिना विचार) कार्य भएको छ, किनकि चराचुरा पनि आफ्नो बोलीले बोल्छन् नै।

हे जिन! तपाईंको अचिन्त्य महिमाको स्तवन त छाडौं, तपाईंको नाम मात्र पनि संसारको रक्षा गर्छ। ग्रीष्ममा तीव्र घामले पीडित यात्रीहरूलाई पद्मसरोवरको वायुले पनि सुख दिन्छ नै।

हे विभो! तपाईंको सान्निध्यमा प्राणीका गाढा कर्मबन्धहरू पनि क्षणभरमै शिथिल हुन्छन्। जसरी सर्पले घेरिएको चन्दनको रूखको मध्यभागमा मयूर आउँदा सर्पहरू तुरुन्तै भाग्छन्।

हे जिनेन्द्र! तपाईंले हेर्दा मात्र पनि मानिसहरू सहसा रुद्रहरूका सयौं उपद्रवहरूबाट मुक्त हुन्छन्। जसरी गोस्वामी (गोरुको मालिक) को तेज चम्किएको देख्नासाथ चोरहरू भागेर पशुहरू छोड्छन्।

हे जिन! तपाईं भविकहरूको तारक हुनुहुन्छ, र तिनै भविकहरूले तपाईंलाई हृदयमा धारण गरेर पार हुन्छन्। जसरी डुङ्गा (दृतिले) पानी तर्छ, त्यो पानीभित्रको वायुको प्रभावले गर्दा हो।

जसमा हर (शिव) आदिको पनि प्रभाव हराएको थियो, त्यो रतिपति (कामदेव) पनि तपाईंले क्षणभरमै नष्ट गर्नुभयो। जसरी अग्निलाई पानीले निभाइन्छ, तर त्यो पानी पनि दुर्धर वाडवाग्निले पिएको छैन र?

हे स्वामिन्! अनल्प गरिमा भएको तपाईंलाई शरणमा लिएर प्राणीहरूले हृदयमा धारण गर्दा कसरी आश्चर्यजनक रूपले जन्मसमुद्रलाई सहजै तर्छन्? महान्हरूको प्रभाव अचिन्त्य नै हुन्छ।

हे विभो! यदि तपाईंले पहिले क्रोधलाई नै निरस्त गर्नुभयो भने, तब कर्म-चोरहरू कसरी नष्ट भए भन्नुहोस्? यदि संसारमा शिशिर (चिसो) हिउँले पनि नील वृक्षहरू र वनहरूलाई पोल्दैन र?

हे जिन! योगीहरूले तपाईंलाई सदा परमात्मरूपले हृदयकमलको कोष-देशमा खोज्छन्। पवित्र, निर्मल कान्ति भएको कमलको कर्णिका (बीचको भाग) नै उत्पत्तिस्थान हो, अरू केही होइन।

हे जिनेश! तपाईंको ध्यानले भविकहरू क्षणभरमै देह छोडेर परमात्मदशामा पुग्छन्। जसरी तीव्र अग्निले धातुहरूको पत्थरपन हटाएर चाँडै सुनौलोपन ल्याउँछ।

हे जिन! जसको हृदयमा तपाईं सदा भावित हुनुहुन्छ, भव्यहरूले त्यो शरीरलाई पनि कसरी नाश गर्दैनन्? यो स्वरूप मध्यमा रहेको हुनाले, महानुभावहरूले विग्रह (शरीर) लाई शान्त गर्छन्।

हे जिनेन्द्र! मनीषीहरूले आत्मालाई तपाईंसँग अभेद बुद्धिले ध्यान गर्छन्, यही तपाईंको प्रभाव हो। पानीलाई पनि अमृत मानेर चिन्तन गर्दा के त्यसले विषको विकार नाश गर्दैन?

हे विभो! परवादीहरूले पनि तपाईंलाई नै वीततमस (अन्धकाररहित) जानेर हरि-हर आदिको बुद्धिले शरण लिन्छन्। के काँचको कमली (पीलिया) ले सेतो शङ्खलाई पनि विविध वर्णको भ्रमले ग्रहण गर्दैन?

हे प्रभो! धर्मोपदेशको समयमा तपाईंको सान्निध्य प्रभावले मानिस मात्र होइन, अशोक वृक्ष पनि (फुल्छ)। सूर्य उदाउँदा के रूखहरू मात्र होइन, सम्पूर्ण जीवलोक जागृत हुँदैन?

हे विभो! आश्चर्य छ, कसरी तलतिर फर्केको फूलको डाँठबाट माथितिर सुरपुष्पको वर्षा हुन्छ? हे मुनीश! तपाईंको गोचरमा सुमनस् (देवता वा फूल) हरू तलतिरै जान्छन्, किनकि बन्धनहरू तलतिरै हुन्छन्।

उचित नै हो, गभीर हृदयरूपी समुद्रबाट उत्पन्न भएको तपाईंको वाणी अमृतजस्तो हुन्छ। यसलाई पिएर भव्यहरू परम आनन्दको संग पाएर तुरुन्तै अजरामरत्व प्राप्त गर्छन्।

हे स्वामिन्! टाढासम्म झुकेर माथि उठ्ने चामरहरू (चँवर) ले भन्छन् जस्तो लाग्छ: "जो यस मुनिपुङ्गवलाई नमस्कार गर्छन्, तिनीहरू निश्चय नै ऊर्ध्वगति हुन्छन् र शुद्धभाव हुन्छन्।"

हे प्रभो! भव्य-शिखण्डीहरू (भविकहरू) ले तपाईंलाई श्याम वर्ण, गभीर वाणी, उज्ज्वल सुनौलो रत्नजडित सिंहासनमा बसेको, र सुनौलो पर्वतको शिखरमा नयाँ बादलजस्तो गर्जिरहेको देख्छन्।

तपाईंको नीलो कान्तिको मण्डल उदाउँदा अशोक वृक्षको पातको कान्ति हराएको थियो। हे वीतराग! तपाईंको सान्निध्यले मात्र पनि के कोही सचेतन प्राणी नीराग (रागरहित) हुँदैन?

हे देव! तपाईंको दुन्दुभिले आकाशमा गर्जेर संसारलाई भन्छ: "हे प्रमाद छोडेर, यहाँ आएर निर्वृतिपुरीतर्फ जाने सार्थवाह (यात्री) को सेवा गर।"

हे नाथ! तपाईंले लोकहरूलाई प्रकाशित गर्दा यो चन्द्रमा तारासहित भए पनि आफ्नो अधिकार गुमाएको छ। मुक्ताकलापले सुशोभित ठूलो सेतो छत्रको बहानाले तीन प्रकारको शरीर धारण गरेको देखिन्छ।

हे भगवान्! तपाईं तीनै लोकलाई परिपूर्ण गर्ने कान्ति, प्रताप र यशको समूहजस्तो माणिक, सुन र चाँदीले बनेको तीन स्तम्भ (साल) ले चारैतिर प्रकाशित हुनुहुन्छ।

हे जिन! यहाँ देवेन्द्रहरूले आफ्ना दिव्य माला र रत्नजडित मुकुटहरू छोडेर तपाईंको पाउमा शरण लिन्छन्। यदि अर्कोत्र (स्वर्गमा) पनि तपाईंको सङ्गममा सुमनस् (देवता) हरू रमाउँदैनन् भने?

हे नाथ! तपाईं जन्मसमुद्रबाट विपरीत मुख भए पनि आफ्नो पिठ्यूँमा टाँसिएका अज्ञानीहरूलाई तार्नुहुन्छ। यो तपाईंजस्तो पार्थिव (पृथ्वीको) नाथको लागि उचित छ। हे विभो! तपाईं कर्मविपाकशून्य हुनु आश्चर्यजनक हो।

हे जनपालक! तपाईं विश्वेश्वर भए पनि दुर्गत (दुर्गम) हुनुहुन्छ। हे ईश! तपाईं अक्षरप्रकृति (वर्णात्मक) भए पनि अलिपि (लेखिन नसक्ने) हुनुहुन्छ। अज्ञानमा पनि सदा कुनै न कुनै रूपले तपाईंमा ज्ञान चम्किन्छ, जो विश्वको विकासको हेतु हो।

हे नाथ! कमठ (काम) ले रिसले उठाएका धूलिका समूहहरूले आकाश भरिएको थियो, तर तीले तपाईंको छायाँ पनि हान्न सकेनन्। हताश (निराश) त्यो दुरात्मा नै ग्रस्त भयो।

हे जिन! दैत्यले छोडेको गर्जने, ठूलो बादलको समूह, भयानक चट्याङ र मुसलजस्तो घोर धारा भएको दुस्तर पानीलाई उसैले धारण गर्यो, र त्यही पानी उसको लागि दुस्तर कृत्य (दुःखदायी) भयो।

माथि उठेको केश, विकृत आकृति भएको मृतकको मुण्ड, झुण्डिएको, भयानक मुखबाट निस्कने आगो भएको प्रेतसमूह तपाईंतिर पठाइएको थियो, तर त्यो उसको लागि प्रतिभव (प्रत्येक जन्ममा) दुःखको हेतु भयो।

हे भुवनाधिप! ती मानिसहरू नै धन्य हुन्, जसले तीन सन्ध्यामा विधिपूर्वक, अन्य कृत्यहरू छोडेर, भक्तिले पुलकित शरीरका भागहरूसहित तपाईंको पाउद्वयको पूजा गर्छन्।

हे मुनीश! यस अपार भव-समुद्रमा मेरो श्रवणगोचरमा तपाईं आउनुभएको छैन जस्तो लाग्छ। तर तपाईंको पवित्र नामको मन्त्र सुन्दा के विपद्-विषधरी (विषालु सर्प) नजिक आउँछ?

हे देव! मलाई लाग्छ, अर्को जन्ममा पनि मैले तपाईंको पाउयुगलको पूजा गरेको छैन, जो इच्छित वरदान दिन सक्षम छ। त्यसैले यस जन्ममा हे मुनीश! म पराभवहरूको घर र मथिताशय (व्यथित चित्त) भएको छु।

निश्चय नै मोहको अन्धकारले ढाकिएको आँखाले पहिले कहिल्यै पनि तपाईंलाई देखेको छैन। यी मर्माविध (हृदय छेड्ने) अनर्थहरूले मलाई सताइरहेका छन्, अन्यथा किन यस्तो हुन्थ्यो?

हे जनबान्धव! सुनिएको, पूजित र हेरिएको भए पनि निश्चय नै मैले तपाईंलाई भक्तिले हृदयमा धारण गरेको छैन। त्यसैले म दुःखको पात्र भएको छु, किनकि भावशून्य क्रियाहरू फल दिँदैनन्।

हे नाथ! दुःखीजनप्रति वत्सल, हे शरण्य! करुणा र पुण्यको वासस्थान, वशीहरूमा वरेण्य! हे महेश! भक्तिले नत भएको ममाथि दया गरेर दुःखको उद्दलन (नाश) मा तत्परता देखाउनुहोस्।

निःसख्य (मित्रहीन) र सारहीन शरण, शरण्य (शरण दिने) को शरण पाएर पनि, जसले शत्रुहरूको नाश गरेको प्रसिद्ध छ, तपाईंको पादपङ्कजलाई प्रणिधान (ध्यान) बाट वञ्चित भएर म बन्ध्य (फलहीन) छु। हे भवनपावन! हा, म हत (नष्ट) भएँ।

हे देवेन्द्रद्वारा वन्दनीय, हे सम्पूर्ण वस्तुको सार जान्ने, हे संसारको तारक, हे विभो, हे भुवनाधिनाथ! हे करुणाको ह्रद (समुद्र)! मलाई बचाउनुहोस्, पवित्र गर्नुहोस्, जो आज भयदायी व्यसन-समुद्रबाट डुबिरहेको छु।

हे नाथ! यदि तपाईंको चरणकमलहरूको निरन्तर सञ्चित भक्तिको कुनै फल छ भने, हे शरण्य! तपाईंको एक मात्र शरणको मेरो लागि, यस लोकमा र अर्को लोकमा पनि तपाईं नै स्वामी हुनुहोस्।

हे जिनेन्द्र! यस प्रकार समाहित बुद्धि भएर, विधिपूर्वक, सघन रूपले पुलकित शरीरका भागहरू भएका, तपाईंको निर्मल मुखकमलमा लक्ष्य राखेर, जो भव्यहरू तपाईंको स्तवन गर्छन्,

तिनीहरू जन-नेत्ररूपी कुमुदलाई चन्द्रजस्तो प्रकाशित गर्ने स्वर्गीय सम्पदाहरू भोगेर, मल-निचय (पापसमूह) हटाएर, चाँडै मोक्ष प्राप्त गर्छन्।