कल्याणमंदिर स्तोत्र

कल्याणाचे मंदिर, उदार, दोषरहित, भयभीतांना अभय देणारे, निंदारहित असे जिनेश्वराचे चरणकमल, जे संसारसागरात बुडणाऱ्या सर्व प्राण्यांसाठी नौकेसारखे आहेत, त्यांना मी नमन करतो.

ज्याचे स्तोत्र स्वतः देवांचे गुरू बृहस्पतीही, जो गरिमेचा सागर आहे, विस्तृत बुद्धी असूनही रचू शकले नाहीत, अशा तीर्थेश्वराचे, जो कमठाच्या गर्वाचा धूमकेतू आहे, त्याचे मी स्तवन करीन.

हे अधीश! तुझ्या स्वरूपाचे सामान्यपणेही वर्णन करण्यास आमच्यासारखे अधीश कसे समर्थ होतील? जर कौशिक (घुबड) चा पिल्लू किंवा रातांधळा सूर्याचे रूप वर्णन करू लागला तर ते काय शक्य आहे?

हे नाथ! मोहक्षय झाल्याने अनुभवणारा मर्त्यही तुझ्या गुणांची गणना करू शकणार नाही. कल्पान्तात उलटलेल्या पाण्याचा सागर समोर असूनही त्याच्या रत्नराशीचा अंदाज कोणाला येऊ शकतो?

हे नाथ! मी जडबुद्धी असूनही तुझा स्तवन करण्यास उद्युक्त झालो आहे, जो असंख्य गुणांचा खाण आहे. बालक आपले दोन्ही बाहू पसरून समुद्राची विस्तीर्णता सांगू शकत नाही का?

हे ईश! तुझे जे गुण योगीजनांनाही सांगता येत नाहीत, त्यांच्यासाठी मला काय संधी आहे? तरीही हे अविचारपूर्वक केलेले कार्य आहे; पक्षीही आपल्या भाषेत बोलतात ना?

हे जिन! तुझ्या अचिंत्य महिमेचे स्तवन दूर राहू दे; तुझे नावही जगाचे रक्षण करते. उन्हाळ्यात तीव्र उन्हाने त्रस्त झालेल्या प्रवाशांना पद्मसरोवराचा वाराही सुख देतो.

हे विभो! तू समीप असताना जीवाचे घट्ट बंधन क्षणात शिथिल होतात. जसे चंदनाच्या झाडाजवळ सर्पमय मध्यभागी आलेला वनशिखंडी (मोर) त्वरित नाश पावतो.

हे जिनेंद्र! तुझ्याकडे पाहिल्यावर मनुष्ये सहसा रुद्रादी उपद्रवांच्या शतकांपासून मुक्त होतात. जसे गोस्वामीचे तेज दिसताच चोर पळून जातात आणि गुरे सुरक्षित राहतात.

हे जिन! तू भव्यांचा तारक आहेस; तेच तुला हृदयात धारण करून उत्तीर्ण होतात. किंवा दृत (नौका) पाण्यावर तरते, पण तिच्यातील वायूचा प्रभावच खरे कारण आहे.

ज्यामध्ये हर (शिव) इत्यादींचाही प्रभाव नष्ट झाला, तो रतिपती (कामदेव) तुझ्याकडून क्षणात नष्ट झाला. ज्याने अग्नीला पाण्याने विझवले, ते दुर्धर वाडव (समुद्र) पिऊ शकले नाही का?

हे स्वामिन्! अल्प गरिमा असलेले प्राणी तुला हृदयात धारण करून जन्मसागर सहज तरून जातात. महात्म्यांचा प्रभाव अचिंत्य नाही का?

हे विभो! जर तू प्रथम क्रोध निरस्त केलास, तर कर्मचोर कसे नष्ट झाले? जर हिम (बर्फ) शीतळ असूनही जगात नीलद्रुम (नीळ झाडे) आणि वने जाळत नाही का?

हे जिन! योगीजन तुला नेहमी परमात्मरूपाने हृदयकमळाच्या कोशात शोधतात. शुद्ध, निर्मल कांतीच्या कर्णिकेचे स्थान दुसरे काय असू शकते?

हे जिनेश! तुझ्या ध्यानाने भव्य क्षणात देह सोडून परमात्मदशा प्राप्त करतात. जसे तीव्र अग्नीने धातूचे भेद उपल (दगड) भाव सोडून चामीकर (सोने) होतात.

हे जिन! ज्याच्या अंत:करणात तू नेहमी भावास्तव ध्यान केला जातोस, तो देहाचा नाश कसा करतो? हे स्वरूप मध्यवर्ती असलेले महानुभाव विग्रह शांत करतात.

हे जिनेंद्र! मनीषी त्वदभेद बुद्धीने आत्म्याचे ध्यान करतात, हाच तुझा प्रभाव. पाणीही अमृत म्हणून चिंतन केले तर विषविकार दूर करत नाही का?

हे विभो! परवादीही तुला वीततमस (अंधकाररहित) हरि-हरादी बुद्धीने शरण येतात. काचकामळी (काचेचा रोग) असलेल्यांना शंख पांढरा असूनही विविध वर्णात दिसतो ना?

धर्मोपदेशाच्या वेळी सान्निध्य प्रभावाने जन तरूही अशोक होतो. सूर्य उगवल्यावर महीरुह (वृक्ष) देखील जीवलोकाला बोध देत नाही का?

हे विभो! आश्चर्य आहे की अवाङ्मुख वृंत (खाली तोंड असलेले देठ) असूनही सुरपुष्पांची वृष्टी सर्वत्र पडते. हे मुनीश! तुझ्या गोचरात सुमनस (फुले) खालीच जातात, कारण बंधने आहेत.

स्थाने गभीर हृदयोदधीतून उत्पन्न झालेल्या तुझ्या वाणीला पीयूषत्व (अमृतत्व) देतात. पिऊन भव्य परमसम्मदसंग भाजक होऊन तरसा अजरामरत्व प्राप्त करतात.

हे स्वामिन्! दूरवर नमन करून उडणारे शुचि सुरचामर (दिव्य चामर) म्हणतात की जो या मुनिपुंगवाला नमन करतो, तो निश्चित ऊर्ध्वगती शुद्धभाव असतो.

श्याम, गभीर वाणी, उज्ज्वल हेमरत्न सिंहासनावर बसलेला, भव्य शिखंडी (भक्त) तुला रभसाने नदताना पाहतात, जसे चामीकराद्री (सोन्याच्या पर्वतावर) नवा मेघ.

तुझ्या शितिद्युति मंडलाने (काळ्या कांतीच्या मंडलाने) उद्गच्छताना अशोक वृक्षाची पाने लुप्त झाली. हे वीतराग! तुझ्या सान्निध्याने कोण सचेतन नीराग होत नाही?

हे हो! प्रमाद सोडून या निर्वृतिपुरीच्या सार्थवाहाला (वाहकाला) भजा. हे देव! तुझा सुरदुंदुभी आकाशात नाद करून जगत्रयाला हे निवेदन करतो.

हे नाथ! तुझ्याद्वारा उद्योतित झालेल्या भुवनांमध्ये तारांसहित हा चंद्र अधिकारहीन झाला. मुक्ताकलापाने युक्त उरु सितातपत्राच्या व्याजाने त्रिधा तनु धारण करून आला.

स्वतः प्रपूरित जगत्रय पिंडित, कांती, प्रताप, यश यांच्या संचयाने, माणिक्य, हेम, रजत यांनी निर्मित सालत्रयाने तू सर्वत्र भासतोस.

हे जिन! दिव्य माळा, त्रिदशाधिपांचे रत्नरचित मौलिबंध सोडून तुझ्या पादांना शरण येतात. कारण तुझ्या संगमात सुमनस रमत नाहीत.

हे नाथ! तू जन्मजलधीपासून विपराङ्मुख असूनही आपल्या पृष्ठाला लागलेल्या सुमतींना तारतोस. हे पार्थिवनिप! हे युक्त आहे; हे विभो! तू कर्मविपाकशून्य आहेस हे चित्र आहे.

हे विश्वेश्वर! जनपालक! तू दुर्गत असूनही काय? अक्षरप्रकृती असूनही तू अलिपी आहेस? अज्ञानवती असूनही तुझ्यात सदैव ज्ञान स्फुरते, जे विश्वविकासाचे हेतू आहे.

कमठाने (कासवाने) रोषाने उत्थापित केलेली प्राग्भारसंभृत नभांसी रजांसी (धूळ) तुझी छायाही हानू शकली नाही. हताश! तू ग्रस्त झालास, पण हा दुरात्माच ग्रस्त झाला.

जे गर्जणारे, ऊर्जित घनौघ, अदभ्र भीम, भ्रश्यत तडित मुसल, मांसल घोर धार असलेले दुस्तर वारी दैत्याने मुक्त केले, तेच त्याच्यासाठी दुस्तर वारी कृत्य झाले.

ध्वस्त ऊर्ध्वकेश, विकृताकृती मर्त्यमुंड प्रालंबभृत, भयद वक्त्रातून निघणारा अग्नी, प्रेतव्रज तुझ्याकडे प्रीत झाला, तो त्याच्यासाठी प्रतिभव भवदुःख हेतू झाला.

हे भुवनाधिप! धन्य तेच जे त्रिसंध्य विधिवत् आराधना करतात, विधुत अन्यकृत्य, भक्तीने उल्लसत पुलक पक्ष्मल देहदेश, तुझे पादद्वय भुवी जन्मभाज.

हे मुनीश! या अपार भववारिनिधीत मला वाटते की तू माझ्या श्रवणगोचरात आला नाहीस. पण तुझे गोत्रपवित्र मंत्र ऐकल्यावर विपद्विषधरी जवळ येते का?

हे देव! दुसऱ्या जन्मातही तुझे पादयुग, जे ईहितदानदक्ष आहे, मी पूजिले नाही असे वाटते. म्हणून या जन्मी मी पराभवांचे निकेतन झालो, मथिताशय.

निश्चित मोहतिमिराने आवृत लोचनाने पूर्वी एकदाही तू पाहिला नाहीस. मर्माविध अनर्थ मला विधुर करतात, प्रोद्यत प्रबंधगती, अन्यथा कसे?

ऐकला, पूजिला, पाहिला असूनही निश्चित भक्तीने चेतसी धारण केला नाहीस. म्हणून हे जनबांधव! मी दुःखपात्र झालो, कारण भावशून्य क्रिया प्रतिफल देत नाहीत.

हे नाथ! दुःखीजनवत्सल! हे शरण्य! कारुण्यपुण्यवसते! वशिनां वरेण्य! भक्तीने नमलेल्या माझ्यावर हे महेश! दया सोडून दुःखाडूरोद्दलन तत्परता कर.

निःसख्यसार शरण, शरण्य शरण आसाद्य, सादितरिपुप्रथितावदान, तुझे पादपंकज प्रणिधानबंध्य, वंध्य आहे; त्या भवनपावन! हा हत झालो.

हे देवेंद्रवंद्य! विदिताखिलवस्तुसार! संसारतारक! विभो! भुवनाधिनाथ! करुणाह्रद! देव! मला त्रायस्व, पुनीहि, जो सीदत आहे भयद व्यसनाम्बुराशीत.

हे नाथ! तुझ्या अंघ्रिसरोरुहांच्या भक्तीचे, सतत संचित, काही फल असल्यास, ते मला, त्वदेकशरणास, शरण्य! भूयास; स्वामी तूच या भुवनात आणि भवान्तरात.

अशा प्रकारे समाहितधिया, विधिवत् जिनेंद्र, सांद्रोल्लसत पुलक कञ्चुकित अंगभाग, त्वबिंब निर्मल मुखांबुज बद्धलक्ष्य, जे भव्य तुझा स्तवन रचतात.

जननयनकुमुदचंद्रप्रभास्वर, स्वर्गसंपदा भुक्तून, ते विगलितमलनिचय, अचिरात मोक्ष प्राप्त करतात.