ಪವಿತ್ರ ದೇವಾಲಯದ ಘಂಟೆ

ಗರ್ಭಗೃಹ ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಮೊದಲು ಭಕ್ತನು ಹಿತ್ತಾಳೆಯ ದೇವಾಲಯದ ಘಂಟೆಯನ್ನು, ಅಂದರೆ ಘಂಟಾವನ್ನು ಬಾರಿಸುತ್ತಾ, ಆಗಮ ಶಾಸ್ತ್ರದಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ಪಠಿಸುತ್ತಾನೆ: ಆಗಮಾರ್ಥಂ ತು ದೇವಾನಾಂ, ಗಮನಾರ್ಥಂ ತು ರಾಕ್ಷಸಮ್, ಘಂಟಾರವಂ ಕರೋಮ್ಯಾದೌ ದೇವತಾಹ್ವಾನಲಾಂಛನಮ್; ಅರ್ಥ: ದೇವತೆಗಳ ಆಗಮನಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು ರಾಕ್ಷಸ ಶಕ್ತಿಗಳ ನಿರ್ಗಮನಕ್ಕಾಗಿ, ಆರಾಧನೆಯ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ನಾನು ಘಂಟೆಯನ್ನು ಮೊಳಗಿಸುತ್ತೇನೆ; ಅದು ದೈವವನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸುವ ಗುರುತು. ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಒಂದೇ ನಾದದಲ್ಲಿ ಬೆಸೆದ ಎರಡು (೨) ವಿಭಿನ್ನ ಉದ್ದೇಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ‘ಆಗಮಾರ್ಥಂ’ ದೈವದ ಆಗಮನವನ್ನು ಕರೆಯುತ್ತದೆ; ‘ಗಮನಾರ್ಥಂ’ ವಿಘ್ನಕಾರಿ ಶಕ್ತಿಗಳ ನಿರ್ಗಮನವನ್ನು ಕರೆಯುತ್ತದೆ. ಘಂಟೆಯ ಒಂದು ಬಾರಿ ಮೊಳಗುವಿಕೆ ಒಮ್ಮೆಲೇ ಆಹ್ವಾನವೂ ವಿಸರ್ಜನೆಯೂ ಆಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ; ಆರಾಧನೆಯ ಹೊಸ್ತಿಲಿನಲ್ಲೇ ನಡೆಯುವ ದೈವಿಕ ಆವಾಹನೆಯ ಗುರುತಾಗಿ.

ಘಂಟೆಯ ತೀಕ್ಷ್ಣ ನಾದವು ಅಸ್ತವ್ಯಸ್ತವಾದ ಮಾನಸಿಕ ಚಿಂತನೆಯನ್ನು ತಕ್ಷಣ ನಿಲ್ಲಿಸುತ್ತದೆ; ಭಕ್ತನು ಹೊರಗಿನಿಂದ ತಂದ ಯಾವುದೇ ಚಿಂತೆಯನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ, ಗಮನವನ್ನು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಈ ಗರ್ಭಗೃಹದ ವರ್ತಮಾನಕ್ಕೆ ತರುತ್ತದೆ. ಏಕಾಗ್ರತೆಗಾಗಿ ಮೌಖಿಕ ಸೂಚನೆಯನ್ನು ಮನಸ್ಸು ವಾದಿಸಬಹುದು ಅಥವಾ ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಬಹುದು; ಆದರೆ ಹಠಾತ್ ಜೋರಾದ ಶಬ್ದ ತನ್ನ ಸ್ವಭಾವದಿಂದಲೇ ಚಿಂತನೆಯನ್ನು ಅಡ್ಡಿಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಘಂಟೆಯನ್ನು ಕೇವಲ ಘೋಷಣೆಯಾಗಿ ಅಲ್ಲ, ಹೊಸ್ತಿಲಿನಲ್ಲಿ ಬಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಹೊಡೆತ ಮುಗಿದ ನಂತರವೂ ಘಂಟೆಯ ಉಳಿದ ಅನುರಣನ ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಹೊತ್ತು ತೂಗಾಡುತ್ತದೆ. ಈ ಅನುರಣನವು ಮಿದುಳಿನ ವಿಶ್ಲೇಷಣಾತ್ಮಕ ಎಡ ಅರ್ಧಗೋಳ ಮತ್ತು ಸೃಜನಶೀಲ ಬಲ ಅರ್ಧಗೋಳದ ನಡುವೆ ಏಕತೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯ ಚಿಂತನೆ ಒಂದು ಕ್ರಮವನ್ನು ಇನ್ನೊಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಒಲವು ತೋರಿಸುವಾಗ, ಘಂಟೆಯ ನಿರಂತರ ಸ್ವರ ಎರಡನ್ನೂ ಒಂದೇ ಅವಿಚ್ಛಿನ್ನ ಕ್ಷಣದ ಆಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸೆಳೆಯುತ್ತದೆ; ಆರಾಧನೆಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಸಮಗ್ರ ಮನಸ್ಸಿನ ಗಮನಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧತೆ ಎಂದು ಸಂಪ್ರದಾಯ ಈ ಏಕೀಕರಣವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತದೆ.

ಘಂಟೆಯ ಭೌತಿಕ ರೂಪವೂ ಭಕ್ತಿಯ ಅರ್ಥ ಹೊತ್ತಿದೆ. ಘಂಟೆಯ ದೇಹವು ದೇವಿ ಸರಸ್ವತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ; ಒಳಗಿನ ನಾಲಿಗೆ ಅಥವಾ ಲೋಲಕ ಅವಳ ವಾಣಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಘಂಟೆಯನ್ನು ಹಿಡಿಯುವ ಹಿಡಿಕೆ ಯಾವ ದೇವಾಲಯದ ಘಂಟೆ ಎಂಬುದರ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಗರುಡ, ಹನುಮಾನ್ ಅಥವಾ ನಂದಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಸ್ತು ಶಬ್ದ ಮಾಡುವ ಉಪಕರಣ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ; ದೇವಿಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಮಾತು ನೆಲೆಸಿರುವ, ದೈವಿಕ ಸೇವೆಯ ವಾಹನದಿಂದ ಹೊತ್ತ ಒಂದು ಸಂಪೂರ್ಣ ಭಕ್ತಿ ಚಿತ್ರ.

ದೇವಾಲಯ ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಭಕ್ತನು ಮಂದ ಗರ್ಭಗೃಹಕ್ಕೆ ಕಣ್ಣು ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೊದಲೇ, ಅಥವಾ ದೇವರ ಮೂರ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ದೃಷ್ಟಿ ನೆಲೆಸುವ ಮೊದಲೇ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಘಂಟೆಯ ನಾದವನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ; ಈ ಕ್ರಮ ಆಕಸ್ಮಿಕವಲ್ಲ. ನಾದವು ದೃಷ್ಟಿಗಿಂತ ವೇಗವಾಗಿ ಮತ್ತು ಅನೈಚ್ಛಿಕವಾಗಿ ಅರಿವನ್ನು ತಲುಪುತ್ತದೆ; ಕಣ್ಣುಗಳು ಅಲೆದಾಡುವ ಮೊದಲೇ ಗೊಂದಲವನ್ನು ಸೀಳುತ್ತದೆ. ದೇವರು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣುವ ಮೊದಲೇ ಹೊಸ್ತಿಲಲ್ಲಿ ಘಂಟೆಯ ನಾದವನ್ನು ಇರಿಸುವುದರಿಂದ, ಮನಸ್ಸು ಸಿದ್ಧವಾಗಿ ಬರುವಂತೆ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಖಚಿತಪಡಿಸುತ್ತದೆ; ಕೇವಲ ದೇವರ ದರ್ಶನವೇ ಇನ್ನೂ ಚದುರಿದ ಭಕ್ತನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಶಾಂತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಆಶಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

ಬಹುತೇಕ ಆಚರಣೆಯ ವಸ್ತುಗಳು ಒಂದೇ ಸ್ಪಷ್ಟ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ: ದೀಪ ಬೆಳಕಿಗೆ, ನೀರು ಶುದ್ಧೀಕರಣಕ್ಕೆ, ಹೂವು ಅರ್ಪಣೆಗೆ. ಘಂಟೆ ಅಪರೂಪ, ಏಕೆಂದರೆ ಅದು ಒಂದೇ ನಾದದಲ್ಲಿ ಎರಡು ವಿರುದ್ಧ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ: ಒಂದು ರೀತಿಯ ಇರುವಿಕೆಯನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದನ್ನು ಹೊರಹಾಕುವುದು. ಈ ದ್ವಿಕ್ರಿಯೆ ಶ್ಲೋಕದ ಸ್ವಂತ ಎರಡು ಭಾಗಗಳ ರಚನೆಗೆ ಹೊಂದುತ್ತದೆ: ಆಗಮಾರ್ಥಂ ಮತ್ತು ಗಮನಾರ್ಥಂ, ಆಹ್ವಾನ ಮತ್ತು ವಿಸರ್ಜನೆ ಒಂದು ಕ್ರಿಯೆಯ ಎರಡು ಅರ್ಧಗಳಾಗಿ ಉಚ್ಚರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಘಂಟೆ ಒಂದೇ ಚಲನೆಯಲ್ಲಿ ಮಾಡುವ ಕೆಲಸವನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಆಚರಣಾ ಸನ್ನೆ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನೂ ಇದು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ.

ಈ ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ತತ್ತ್ವತಃ ಘಂಟೆಯಿಲ್ಲದೆ ಕೇವಲ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಹೇಳಬಹುದು; ಪದಗಳೇ ಆಹ್ವಾನ ಮತ್ತು ವಿಸರ್ಜನೆ ಎರಡನ್ನೂ ಹೆಸರಿಸುತ್ತವೆ. ಆದರೂ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಲೋಹದ ನಾದವನ್ನೇ ಒತ್ತಾಯಿಸುತ್ತದೆ; ಏಕೆಂದರೆ ಬಡಿಯಲ್ಪಟ್ಟ ಘಂಟೆ ಕೈ ತನ್ನ ಕೆಲಸ ಮುಗಿಸಿದ ನಂತರವೂ ತನ್ನದೇ ಆದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಯುವ ಸ್ವರವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ; ಒಂದು ಮಾತಿನ ಅಕ್ಷರ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಆವಾಹನೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುತ್ತದೆ. ಭಕ್ತನ ಧ್ವನಿ ಶ್ಲೋಕದ ಆರಂಭ ಮತ್ತು ಅಂತ್ಯವನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ಘಂಟೆಯ ಅನುರಣನ ಆ ಮೌನದ ಮೂಲಕ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಮುಂದೆ ಸಾಗಿಸುತ್ತದೆ; ಒಂದು ಆರಾಧನೆ ಮತ್ತು ಮುಂದಿನದರ ನಡುವಿನ ಅಂತರವನ್ನು ಮಾನವ ಧ್ವನಿ ಖಾಲಿ ಬಿಡುವ ಕಡೆಗೆ ತುಂಬುತ್ತದೆ.

ಅನೇಕ ದೇವಾಲಯಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜಗತ್ತು ಮತ್ತು ಗರ್ಭಗೃಹದ ನಡುವಿನ ಗಡಿಯನ್ನು ಭೌತಿಕ ಹೊಸ್ತಿಲಿನಿಂದ ಗುರುತಿಸುತ್ತವೆ; ಎತ್ತರಿಸಿದ ಮೆಟ್ಟಿಲು, ಕೆತ್ತಿದ ಬಾಗಿಲು, ನೆಲದ ಬದಲಾವಣೆ. ಘಂಟೆ ಈ ಭೌತಿಕ ಹೊಸ್ತಿಲಿಗೆ ಒಂದು ನಾದದ ಹೊಸ್ತಿಲನ್ನು ಸೇರಿಸುತ್ತದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಭಕ್ತನು ಬಾಗಿಲಿನ ಮೂಲಕ ನಡೆದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಆ ನಿಖರ ಬಿಂದುವಿನಲ್ಲಿ ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಇರಿಸಲಾದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ನಾದದ ಮೂಲಕ ಹಾದು ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಈ ಅಕೌಸ್ಟಿಕ್ ಗುರುತು ಕಲ್ಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಭಕ್ತನ ಗಮನದೊಂದಿಗೆ ಸಾಗುತ್ತದೆ; ಭೌತಿಕ ಹೊಸ್ತಿಲನ್ನು ದಾಟಿದ ನಂತರವೂ ಅನುರಣನ ಅರಿವಿನಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಕ್ಷಣ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸುತ್ತದೆ; ಗಡಿಯನ್ನು ಅದರಾಚೆಯ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ.