परिवर्तिनी (पार्श्व / वामन) एकादशी व्रत कथा
ब्रह्मवैवर्त पुराणात वर्णिलेली भाद्रपद शुक्ल पक्षातील परिवर्तिनी एकादशीची पावन कथा.
ब्रह्मवैवर्त पुराणातील उत्पत्ती
ब्रह्मवैवर्त पुराण आणि पद्म पुराण मध्ये, राजा युधिष्ठिर भगवान श्रीकृष्णांना विचारतात:
"हे भगवान जनार्दना! भाद्रपद महिन्याच्या शुक्ल पक्षात येणाऱ्या एकादशीचे नाव काय आहे? तिला परिवर्तिनी का म्हणतात, आणि या पवित्र तिथीवर तुमचे कोणते दिव्य रूप पूजले जाते?"
भगवान श्रीकृष्ण उत्तर देतात:
"हे राजा! ही पवित्र तिथी परिवर्तिनी एकादशी (जिला पार्श्व एकादशी किंवा वामन एकादशी असेही म्हणतात) म्हणून ओळखली जाते. या दिवशी, चातुर्मासात क्षीरसागरात शेषनागावर विश्रांती घेत असताना, मी माझ्या डाव्या बाजूने उजव्या बाजूकडे वळतो (पार्श्व परिवर्तन). याच दिवशी, मी सद्गुणी राक्षस राजा बळीला मुक्ती देण्यासाठी दिव्य वामन अवतार धारण केला."
भगवान वामन आणि राजा बळी यांचे दिव्य आगमन
त्रेतायुगात, संत भक्त प्रह्लादाचा नातू, महान राक्षस सम्राट राजा बळी याने प्रचंड तपश्चर्या आणि १०० अश्वमेध यज्ञ करून तिन्ही लोक जिंकले. इंद्र आणि देवांना विस्थापित करून, बळीने स्वर्गलोक ताब्यात घेतला.
देवांची माता अदितीने भगवान विष्णूला प्रसन्न करण्यासाठी कठोर पयोव्रत केले. तिच्या भक्तीने प्रसन्न होऊन, भगवान विष्णू अदिती आणि ऋषी कश्यप यांच्यापासून दिव्य वामन ब्राह्मण अवतार, भगवान वामन म्हणून जन्मले.
एक तेजस्वी ब्रह्मचारी म्हणून, हातात लाकडी छत्री (छत्र), पाण्याचे भांडे (कमंडलू), आणि कुशाचा पवित्र पट्टा घालून, तरुण भगवान वामन नर्मदा नदीच्या काठी राजा बळीच्या यज्ञशाळेत गेले.
जमिनीची तीन पावले
राजा बळीने तेजस्वी वामन मुलाचे अत्यंत आदराने स्वागत केले, त्याच्या कमळाच्या पायांना स्पर्श केला, आणि अर्पण केले:
"हे उदात्त ब्राह्मण तरुणा! तुझ्या मनाला जे हवे ते माग—हत्ती, सोने, रथ, गायी किंवा राज्ये. मी तुला ते देईन!"
भगवान वामन हळूवारपणे हसले आणि उत्तर दिले:
"हे राजा! मला सोने किंवा राज्ये नकोत. मला फक्त माझ्या छोट्या पायांनी मोजलेली तीन पावले जमीन द्या."
राजा बळी हसले आणि सहमत झाले. जेव्हा त्यांचे राजगुरू शुक्राचार्य यांनी त्यांना चेतावणी दिली की हा मुलगा भगवान विष्णूचा वेष आहे, तरीही राजा बळीने आपले वचन मोडण्यास नकार दिला:
"जर स्वतः भगवान विष्णूंनी माझ्याकडून भिक्षा मागण्यासाठी हात पसरला असेल, तर मर्त्य माणसाला यापेक्षा मोठा गौरव काय मिळू शकतो?"
विश्वरूप (*त्रिविक्रम*)
जसा बळीने दान पवित्र करण्यासाठी पाणी ओतले, तसाच भगवान वामन त्यांच्या प्रचंड विश्वरूपात, त्रिविक्रम मध्ये विस्तारू लागले:
- 1.पहिल्या पावलाने, भगवानांनी संपूर्ण पृथ्वी, समुद्र आणि खालचे लोक व्यापले.
- 2.दुसऱ्या पावलाने, भगवानांचा पाय स्वर्गातून विस्तारला, विश्वाच्या बाह्य कवचाला भेदून (ज्यातून ब्रह्मदेवांनी भगवानांच्या कमळाच्या बोटाच्या धुण्यातून पवित्र गंगा प्रकट झाली).
- 3.भगवान नंतर राजा बळीकडे वळले:
"हे राजा! संपूर्ण सृष्टी दोन पावलांनी व्यापली गेली आहे. मी माझे तिसरे पाऊल कुठे ठेवू?"
पूर्ण शरणागतीने (आत्म-निवेदन) नम्र होऊन, राजा बळीने हात जोडून डोके टेकवले:
"हे विश्वाच्या प्रभो! तुमचे तिसरे पाऊल माझ्या डोक्यावर ठेवा. मी स्वतःला पूर्णपणे तुमच्या कमळाच्या चरणांवर अर्पण करतो."
भगवान विष्णूंनी आपले दिव्य पाय बळीच्या डोक्यावर ठेवून, त्याला हळूवारपणे सुतल लोक या भूमिगत लोकात ढकलले, त्याला त्या दिव्य स्वर्गाचा राजा म्हणून अभिषेक केला, आणि बळीच्या राजवाड्याच्या दारात कायमचा संरक्षक म्हणून उभे राहण्याचे वचन दिले.
उपवासाचे नियम आणि विधी
- 1.भगवान वामनाची पूजा: भगवान विष्णूंची वामन / त्रिविक्रम रूपात तांदूळ, दही आणि हंगामी फळांनी पूजा करावी.
- 2.भगवानांचे वळणे: क्षीरसागरात भगवान विष्णूंच्या बाजूने वळण्याचे ध्यान करावे.
- 3.दही आणि धान्य दान: या दिवशी दही, चांदीची छत्री आणि अन्नधान्य दान केल्याने अमर्याद पुण्य मिळते.
- 4.द्वादशी पारणा: द्वादशीच्या सकाळी पूजा आणि ब्राह्मणांना भोजन घातल्यानंतर उपवास सोडावा.
तुम्हाला माहीत आहे का?
Known as Parivartini because Lord Vishnu turns from His left to right side in Yoga Nidra during Chaturmas.
Commemorates the appearance of Lord Vamana and the liberation of King Bali through total self-surrender (Atma-Nivedana).
Lord Vishnu granted King Bali the heavenly kingdom of Sutala and became the eternal protector at his palace gate.
Donating curd, umbrellas, and seasonal fruits on this day is considered especially meritorious.
Presiding Deity & Parana
Dedicated to Lord Hrishikesha (Sri Vamana); the fast is broken on Dvadashi morning after sunrise, taking care to observe Parana strictly after Hari Vasara ends.
Vishnu
हिंदू धर्म से और
संबंधित शिकवणी
तीच शिकवण, विविध परंपरांमध्ये प्रतिध्वनीत