Nankana Sahib

In het jaar 1469 n.Chr., op de volle-maansdag van de maand Katak, werd Guru Nanak Dev Ji geboren in Rai Bhoi Di Talwandi, het huidige Nankana Sahib, in wat vandaag de Pakistaanse Punjab is. Vanaf zijn vroege kindertijd toonde de jonge Guru diep spiritueel inzicht, daagde hij starre sociale scheidslijnen uit en pleitte hij voor gelijkheid tussen de seksen. Hij leerde dat het Goddelijke Eén is, Ik Onkar, de openingsverklaring van de Mul Mantar die is vastgelegd op Ang 1 van de Guru Granth Sahib, en dat deze ene goddelijke werkelijkheid evenzeer in elk hart woont, ongeacht kaste, geloof of geslacht.

Het Janam Asthan-heiligdom markeert de precieze kamer waar de Guru werd geboren, omgeven door ruime binnenplaatsen, historische bogen en een heilige waterpartij. Al meer dan vijf eeuwen komen sikh-pelgrims op deze precieze plek samen, en daardoor is het, samen met de omliggende reeks heiligdommen, een van de historisch meest continue bedevaartsoorden in de gehele sikh-traditie. Het huidige gurdwara-complex is sinds de vijftiende eeuw vele malen herbouwd en uitgebreid, maar het staat nog steeds op dezelfde grond die de plaatselijke traditie als geboorteplaats van de Guru heeft aangewezen, lang voordat het sikhisme bestond als georganiseerd geloof met eigen toegewijde heiligdommen.

Elk van deze heiligdommen herdenkt een eigen episode uit de kindertijd en jeugd van de Guru; samen tekenen ze een ononderbroken devotionele kaart door de stad, zodat pelgrims achtereenvolgens door hetzelfde landschap kunnen lopen waarin de sikh-traditie de vroegste jaren van Guru Nanak herinnert. Samen vormt de reeks een verhaallijn: van het gewone kinderspel in Bal Lila, via de formele opleiding in Patti Sahib, naar de wonderlijke gebeurtenissen in Kiara Sahib en Mal Ji Sahib, en tenslotte naar de beslissende daad van vrijgevigheid in Tambu Sahib. Zo krijgen pelgrims een verhaalboog in plaats van een verspreide verzameling losse plaatsen.

De cobra-legende bij de Gurdwara Mal Ji Sahib heeft in de plaatselijke herinnering bijzonder gewicht vanwege het effect ervan op Rai Bular, het moslimse dorpshoofd dat destijds Talwandi bestuurde. De sikh-traditie vertelt dat Rai Bular, toen hij zag hoe de slang het slapende kind tegen de middagzon beschaduwde, in Guru Nanak iets herkende dat verder reikte dan gewone kindertijd. Hij werd een van de vroegste en meest toegewijde steunpilaren van de Guru; deze relatie wordt herinnerd als een vroeg teken dat de boodschap van de Guru vanaf het allereerste begin van zijn leven religieuze grenzen overschreed.

Pelgrims die Nankana Sahib bezoeken, ervaren diepe gastvrijheid. Het reciteren van Guru Nanaks Japji Sahib en de Gurbani-hymnen vult de binnenplaatsen vanaf de vroege ochtend met stille toewijding. De Langar-zaal serveert warme maaltijden aan pelgrims van alle nationaliteiten zonder onderscheid, en belichaamt in de dagelijkse praktijk dezelfde afwijzing van sociale verdeeldheid die de Guru als kind in precies deze straten onderwees. Gelovigen bidden elke dag in de universele Ardas om onbelemmerde toegang tot Nankana Sahib en alle afgescheiden historische gurdwaras, een smeekbede die extra gewicht krijgt omdat de plaats zich over een internationale grens bevindt, ver weg van het grootste deel van de wereldwijde sikh-bevolking.

Sikhs over de hele wereld besluiten hun dagelijkse Ardas, het gebed dat door de sikh-gemeenschap over generaties heen is opgesteld en uitgewerkt in plaats van een vaste schriftekst, met een regel die hetzelfde universalisme vastlegt dat Guru Nanak voor het eerst in Nankana Sahib onderwees. „Nanak Naam Chardi Kala, Tere Bhaane Sarbat Da Bhala”, luidt het: moge de Goddelijke Naam de geesten altijd verheffen, en moge er naar uw wil welzijn zijn voor allen. De uitdrukking Sarbat Da Bhala, welzijn voor iedereen zonder uitzondering, wordt door praktiserende sikhs minstens tweemaal per dag uitgesproken. Ze is een rechtstreekse devotionele echo van de kinderlijke leer die bij elk heiligdom in Nankana Sahib wordt herdacht: dat het Goddelijke geen voorkeur kent tussen kasten, religies of naties, en dat ook wie die goddelijke leer volgt, die voorkeur niet zou moeten tonen.