ମହାମୃତ୍ୟୁଞ୍ଜୟ ମନ୍ତ୍ର

ବୈଦିକ ଯୁଗର ପବିତ୍ର ନାଦଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ମୃତ୍ୟୁର ଛାୟାକୁ ମହାମୃତ୍ୟୁଞ୍ଜୟ ମନ୍ତ୍ର ପରି ତେଜରେ ସାମନା କରୁଥିବା ମନ୍ତ୍ର ବିରଳ। ଏହା ଋଗ୍ବେଦର ସପ୍ତମ ମଣ୍ଡଳରୁ ଆସିଛି। ବତ୍ରିଶ ଅକ୍ଷରର ଏହି ଏକମାତ୍ର ଋକ୍ ତ୍ର୍ୟମ୍ବକ, ଅର୍ଥାତ୍ ତ୍ରିନୟନ ଶିବଙ୍କୁ ଉତ୍ସର୍ଗୀକୃତ। ଯୁଗ ଯୁଗ ଧରି ଏହା ଅକାଳ ମୃତ୍ୟୁ (ଅପମୃତ୍ୟୁ), ଗୁରୁତର ରୋଗ ଓ ଜୀବନର ନଶ୍ୱରତାର ଭୟ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ କବଚ ରୂପେ ରହିଆସିଛି।

ଏହି ମନ୍ତ୍ରର ହୃଦୟ ଶରୀରକୁ ଚିରକାଳ ରଖିବାର ସୂତ୍ର ନୁହେଁ। ଏହାର ଗଭୀରତମ ଦାନ ମୋକ୍ଷ। ପାଚିଲା କାକୁଡ଼ି ଯେପରି ଯନ୍ତ୍ରଣା ବା ଟଣାଟଣି ବିନା ଲତାରୁ ଖସିପଡ଼େ, ସେପରି ଆତ୍ମା ମର୍ତ୍ୟ ମୋହରୁ ଧୀରେ ମୁକ୍ତ ହୁଏ। ପୌରାଣିକ ପରମ୍ପରା ଏହି ମନ୍ତ୍ରକୁ ବାଳ ଋଷି ମାର୍କଣ୍ଡେୟଙ୍କ ସହ ଯୋଡ଼େ। ଶାଶ୍ୱତ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପ୍ରତି ତାଙ୍କ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶରଣାଗତି ଦେଖାଏ ଯେ ଶିବଙ୍କଠାରେ ସ୍ଥିର ହୃଦୟ ସମ୍ମୁଖରେ କାଳପାଶ ମଧ୍ୟ ନିଷ୍ପ୍ରଭ ହୋଇଯାଏ।

ଏହି ମନ୍ତ୍ରର ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ପରମ୍ପରା ସନାତନ ଧର୍ମର ଅତି ପୂଜନୀୟ ପରମ୍ପରା ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ:

• •
  ଋଗ୍ବେଦ ସଂହିତା (ମଣ୍ଡଳ 7, ସୂକ୍ତ 59, ଋକ୍ 12): ଏହି ଋକ୍‌ର ପ୍ରାଚୀନତମ ଲିପିବଦ୍ଧ ରୂପ ଏହିଥିଲା। ଏହି ସୂକ୍ତ ଋଷି ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ସହ ସମ୍ବନ୍ଧିତ ବୋଲି ଗଣାଯାଏ।
• •
  ଯଜୁର୍ବେଦ (ବାଜସନେୟୀ ସଂହିତା 3.60 ଏବଂ ତୈତ୍ତିରୀୟ ସଂହିତା 1.8.6): ବୈଦିକ ଯଜ୍ଞ ପରମ୍ପରାରେ ଏହି ଋକ୍ ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ ପୁନରାବୃତ୍ତ ହୁଏ।
• •
  ପୌରାଣିକ ପରମ୍ପରା: ଅନେକ ପୁରାଣ ମାର୍କଣ୍ଡେୟଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ-ବିଜୟର କାହାଣୀ ସଂରକ୍ଷଣ କରନ୍ତି; ପ୍ରତ୍ୟେକ ବିବରଣୀରେ କିଛି ବିବରଣୀ ଭିନ୍ନ।
• •
  ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ପୁରାଣ: ଏହି ପୁରାଣ ଋଷିଙ୍କ ନାମରେ ଅଛି। ଏଥିରେ ଦେବୀ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମିଳିତ।

ପରମ୍ପରା ଏହି ମନ୍ତ୍ରକୁ ମୃତ-ସଞ୍ଜୀବନୀ, ଅର୍ଥାତ୍ ଜୀବନକୁ ପୁନର୍ଜୀବିତ କରୁଥିବା ବିଦ୍ୟା ମଧ୍ୟ କହେ। ପୌରାଣିକ ବିଶ୍ୱାସ ଅନୁସାରେ, କଠୋର ତପସ୍ୟା ପରେ ଭଗବାନ ଶିବ ଏହି ଜ୍ଞାନ ଋଷି ଶୁକ୍ରାଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲେ।

ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ବର୍ଣ୍ଣନାରେ, ମହାନ ଋଷି ମୃକଣ୍ଡୁ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଭକ୍ତିମତୀ ପତ୍ନୀ ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ଆକୁଳ ଥିଲେ। ଅନେକ ବର୍ଣ୍ଣନାରେ ପତ୍ନୀଙ୍କ ନାମ ମରୁଦ୍ୱତୀ ମିଳେ। ଦମ୍ପତି ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ଘୋର ତପସ୍ୟା କଲେ। ଶିବ ପ୍ରକଟ ହୋଇ ଏକ ଗମ୍ଭୀର ବିକଳ୍ପ ରଖିଲେ:

ଦମ୍ପତି ବିନା ସଂକୋଚରେ ଷୋହଳ ବର୍ଷର ଗୁଣବାନ ପୁତ୍ରକୁ ବାଛିଲେ। ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟରେ ମାର୍କଣ୍ଡେୟଙ୍କ ଜନ୍ମ ହେଲା। ଶୈଶବରୁ ତାଙ୍କ ମୁଖରେ ବ୍ରହ୍ମତେଜ ଥିଲା, ଏବଂ ଅଳ୍ପ ବୟସରେ ସେ ବେଦାଧ୍ୟୟନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କଲେ। ଷୋହଳତମ ବର୍ଷ ନିକଟତର ହେଲେ ପିତାମାତାଙ୍କ ଆଖି ଲୁହରେ ଭରି ଉଠିଲା। କାରଣ ଜାଣିବା ପରେ ମଧ୍ୟ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଭୟଭୀତ ହେଲେ ନାହିଁ।

ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଶିବଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପନ କରି ଅଖଣ୍ଡ ନିଷ୍ଠାରେ ତ୍ର୍ୟମ୍ବକ ମନ୍ତ୍ରର ଜପ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ କ୍ଷଣ ଆସିଲେ ମୃତ୍ୟୁର ଅଧିପତି ଯମରାଜ ନିଜ ମହିଷ ଉପରେ ଚଢ଼ି କାଳପାଶ ଧରି ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ବାଳକର ମନ୍ତ୍ର-ତେଜ ଅଗ୍ନି ପରି ଥିବାରୁ ତାଙ୍କ ଦୂତମାନେ ନିକଟକୁ ଯାଇ ପାରିଲେ ନାହିଁ।

ଯମ ନିଜେ ଆଗକୁ ଆସି ପାଶ ନିକ୍ଷେପ କଲେ। ସେହି କ୍ଷଣରେ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଦୁଇ ବାହୁରେ ଶିବଲିଙ୍ଗକୁ ଜାବୁଡ଼ି ଧରି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆତ୍ମସମର୍ପଣରେ ଆର୍ତ୍ତ ସ୍ୱରରେ ଡାକିଲେ। ପାଶ ବାଳକ ଓ ପବିତ୍ର ଲିଙ୍ଗ ଉଭୟଙ୍କ ଉପରେ ପଡ଼ିଲା।

ଲିଙ୍ଗ ବଜ୍ରଗର୍ଜନ ସହିତ ବିଦୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲା। ତା’ ଭିତରୁ କାଳ ଓ ମୃତ୍ୟୁର ଅନ୍ତ ଘଟାଉଥିବା କାଳାନ୍ତକ ମହାଦେବ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ତ୍ରିଶୂଳ ଉଠାଇ ଶିବ ଭକ୍ତଙ୍କ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଯମଙ୍କୁ ପରାସ୍ତ କଲେ। ସେ ଘୋଷଣା କଲେ:

ପରେ ବିଶ୍ୱର ଶୃଙ୍ଖଳା ଅକ୍ଷୁଣ୍ଣ ରଖିବା ପାଇଁ ଶିବ ଯମଙ୍କୁ ପୁନର୍ଜୀବନ ପ୍ରଦାନ କଲେ। ପରମ୍ପରାର ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଏହିଠାରେ ଅଟଳ: ଯେଉଁଠି ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ମହାମୃତ୍ୟୁଞ୍ଜୟ ମନ୍ତ୍ର ଜପ ହୁଏ, ସେଠାରେ ଅକାଳ ମୃତ୍ୟୁର ଭୟ ପଛକୁ ହଟିଯାଏ।

ଓଁ ତ୍ର୍ୟମ୍ବକଂ ୟଜାମହେ ସୁଗନ୍ଧିଂ ପୁଷ୍ଟିବର୍ଧନମ୍ |

ଉର୍ବାରୁକମିବ ବନ୍ଧନାନ୍ମୃତ୍ୟୋର୍ମୁକ୍ଷୀୟ ମାମୃତାତ୍ ||

• •
  ଓଁ: ପରବ୍ରହ୍ମର ଅନାଦି ନାଦ।
• •
  ତ୍ର୍ୟମ୍ବକମ୍: ତ୍ରିନୟନଧାରୀ ଭଗବାନ ଶିବ। ପରମ୍ପରା ତିନି ନୟନକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଗ୍ନି ଏବଂ ଅତୀତ, ବର୍ତ୍ତମାନ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ ରୂପେ ବୁଝେ।
• •
  ୟଜାମହେ: ଆମେ ପୂଜା ଓ ବନ୍ଦନା କରୁ।
• •
  ସୁଗନ୍ଧିମ୍: ସୁଗନ୍ଧରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ। ଫୁଲର ସୁବାସ ଯେପରି ପ୍ରୟାସ ବିନା ଚାରିଆଡ଼େ ବ୍ୟାପେ, ସେପରି ପରମାତ୍ମାଙ୍କ କୃପା ସର୍ବତ୍ର ବ୍ୟାପ୍ତ।
• •
  ପୁଷ୍ଟିବର୍ଧନମ୍: ପୋଷଣ, ସମୃଦ୍ଧି, ଜୀବନୀଶକ୍ତି ଓ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ତେଜ ବୃଦ୍ଧିକାରୀ।
• •
  ଉର୍ବାରୁକମ୍: କାକୁଡ଼ି ବା ଖରମୁଜ ପରି ଲତାରେ ଫଳୁଥିବା ଫଳ।
• •
  ଇବ: ଯେପରି।
• •
  ବନ୍ଧନାତ୍: ବୃନ୍ତରୁ, ଅର୍ଥାତ୍ ବନ୍ଧନରୁ।
• •
  ମୃତ୍ୟୋଃ: ମୃତ୍ୟୁରୁ।
• •
  ମୁକ୍ଷୀୟ: ମୁଁ ମୁକ୍ତ ହେଉ।
• •
  ମା ଅମୃତାତ୍: ଅମୃତତ୍ୱରୁ ନୁହେଁ।

• •
  ଉର୍ବାରୁକ (କାକୁଡ଼ି) ଉପମା: କେତେକ ଫଳକୁ ଡାଳରୁ ତୋଳିବାକୁ ପଡ଼େ। କାକୁଡ଼ି ଭୂମିରେ ବ୍ୟାପୁଥିବା ଲତାରେ ଫଳେ। ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପାଚିଲେ ତା’ର ବୃନ୍ତ ନିଜେ ଶୁଖି ଖସିଯାଏ; ଟଣାଟଣି ନାହିଁ, ସଂଘର୍ଷ ନାହିଁ। ଏହା ବୈଦିକ ଆଦର୍ଶ ଜୀବନ୍ମୁକ୍ତିର ଭାବ, ଅର୍ଥାତ୍ ଜୀବିତ ଅବସ୍ଥାରେ ମିଳୁଥିବା ମୁକ୍ତି। ଜ୍ଞାନ ପରିପକ୍ୱ ହେଲେ ଆତ୍ମା ଭୟ ବା ପ୍ରତିରୋଧ ବିନା ମର୍ତ୍ୟ ଦେହର ମୋହ ତ୍ୟାଗ କରେ।
• •
  ଅପମୃତ୍ୟୁ: ଦୁର୍ଘଟଣା, ବିଷ, ମହାମାରୀ କିମ୍ବା ବିପଦ ଯୋଗୁ ଆୟୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପୂର୍ବରୁ ଘଟୁଥିବା ମୃତ୍ୟୁ। ଭକ୍ତି ପରମ୍ପରା ମହାମୃତ୍ୟୁଞ୍ଜୟକୁ ଏହାର ନିବାରଣ ମନ୍ତ୍ର ବୋଲି ମାନେ।
• •
  କାଳାନ୍ତକ ସ୍ୱରୂପ: ଯମଙ୍କୁ ପରାସ୍ତ କରିବା ପାଇଁ ଲିଙ୍ଗରୁ ପ୍ରକଟ ହୋଇଥିବା ଶିବଙ୍କ ରୂପ। କାଳ ଅର୍ଥାତ୍ ସମୟ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ଉଭୟ; ଅନ୍ତକ ଅର୍ଥାତ୍ ଅନ୍ତ କରିଥିବା।
• •
  ସଞ୍ଜୀବନୀ ବିଦ୍ୟା: ଜୀବନ ଓ ପ୍ରାଣକୁ ପୁନଃସ୍ଥାପନ କରିବାର ଜ୍ଞାନ। ପରମ୍ପରା ଏହାକୁ ଶୁକ୍ରାଚାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଏହି ତ୍ର୍ୟମ୍ବକ ମନ୍ତ୍ର ସହ ଯୋଡ଼େ।

ମାର୍କଣ୍ଡେୟଙ୍କ ବିଜୟର ଉତ୍ତରାଧିକାର ନିରନ୍ତର ମନ୍ଦିର ପୂଜା ଓ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଜପରେ ଜୀବିତ:

• •
  ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ମହାଦେବ ମନ୍ଦିର, ବାରାଣସୀ: ପରମ୍ପରା ଋଷିଙ୍କ ସହ ଯୋଡ଼ୁଥିବା ଅନେକ ମନ୍ଦିର ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ। ଏଠାରେ ମୃତ୍ୟୁଞ୍ଜୟ ଜପ ଅର୍ପଣ କରାଯାଏ।
• •
  ଉଜ୍ଜୟିନୀର ମହାକାଲେଶ୍ୱର ଜ୍ୟୋତିର୍ଲିଙ୍ଗ: କାଳର ଅଧିପତି ଭାବେ ଶିବଙ୍କ ଧାମ। ଉଷାକାଳରେ ଭସ୍ମ ଆରତି ହୁଏ; ସେଠାରେ ମୃତ୍ୟୁଞ୍ଜୟ ଜପ ଏକ ପ୍ରିୟ ଅର୍ପଣ।
• •
  108 ଜପ ଓ 125,000 ଜପ: ଭକ୍ତମାନେ ସାଧାରଣତଃ ଏହି ମନ୍ତ୍ର 108 ଥର ଜପନ୍ତି। ଗୁରୁତର ରୋଗ, ଶସ୍ତ୍ରଚିକିତ୍ସା ବା ସଙ୍କଟ ସମୟରେ ହୋମ ସହିତ 125,000 ପାଠର ପୁରଶ୍ଚରଣ ପରମ୍ପରାଗତ ଭାବେ କରାଯାଏ।

ମହାମୃତ୍ୟୁଞ୍ଜୟ ମନ୍ତ୍ର ଭୟଜନକ ପ୍ରାର୍ଥନା ନୁହେଁ, କିମ୍ବା ଦେହର ବିଦାୟ ଏଡ଼ାଇବାର ଆବେଦନ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ଏହା ଜୀବନ, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଓ ନିର୍ଭୟ ଚେତନାର ସମର୍ଥନ କରେ।

ପ୍ରତିଦିନ ଜପ ସମୟରେ:

1. 1.ତ୍ରିବିଧ ଶ୍ୱାସ: ଗଭୀର ଶ୍ୱାସ ନିଅନ୍ତୁ ଓ କଳ୍ପନା କରନ୍ତୁ ଯେ ତ୍ର୍ୟମ୍ବକଙ୍କ ତିନି ନୟନ ମେରୁଦଣ୍ଡ ଦେଇ ଶୁଦ୍ଧିକାରୀ ଆଲୋକ ପ୍ରବାହିତ କରୁଛନ୍ତି।
2. 2.ବୃନ୍ତ ଛାଡ଼ିବା (ବନ୍ଧନାତ୍): ଉର୍ବାରୁକମିବ ଜପ କରିବା ସମୟରେ ମନର ଏକ ଭାରୀ ଚିନ୍ତାକୁ ମାନସିକ ଭାବରେ ଛାଡ଼ିଦିଅନ୍ତୁ; ପାଚିଲା ବୃନ୍ତ ପରି ତାକୁ ଶିଥିଳ ହେବାକୁ ଦିଅନ୍ତୁ।
3. 3.ଅମୃତରେ ବିଶ୍ରାମ (ଅମୃତାତ୍): ଆପଣଙ୍କର ପ୍ରକୃତ ଆତ୍ମା (ଆତ୍ମନ୍) କେବେ ଜନ୍ମ ହୋଇ ନାହିଁ ଏବଂ କେବେ ମରିପାରେ ନାହିଁ, ଏହି ସତ୍ୟ ଉପରେ ମୌନ ଧ୍ୟାନ ସହିତ ଶେଷ କରନ୍ତୁ।

ପବିତ୍ର ଜପ ସାଥୀରେ ମହାମୃତ୍ୟୁଞ୍ଜୟ ମନ୍ତ୍ରର ପାଠ କରି ପବିତ୍ର ସ୍ପନ୍ଦନରେ ନିମଜ୍ଜିତ ହେବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କି?

ପବିତ୍ର ଜପ ସାଥୀରେ ମହାମୃତ୍ୟୁଞ୍ଜୟ ମନ୍ତ୍ରର ପାଠ କରନ୍ତୁ