ਮਹਾਮ੍ਰਿਤੁੰਜੈ ਮੰਤਰ

ਵੈਦਿਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨਤਾ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਪਵਿੱਤਰ ਧੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਇੰਨੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਨਾਸ਼ਵੰਤਤਾ ਦੇ ਪਰਛਾਵੇਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿੰਨੀ ਮਹਾ ਮ੍ਰਿਤਯੁੰਜਯ ਮੰਤਰ, ਯਾਨੀ ਮੌਤ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਮਹਾਨ ਮੰਤਰ। ਇਹ ਰਿਗਵੇਦ ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਮੰਡਲ ਤੋਂ ਹੈ। ਬੱਤੀ ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ਇਹ ਇੱਕੋ ਰਿਚਾ ਤ੍ਰਿਯੰਬਕ, ਯਾਨੀ ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਸ਼ਿਵ, ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਹੈ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਇਹ ਅਕਾਲ ਮੌਤ (ਅਪਮ੍ਰਿਤਯੁ), ਗੰਭੀਰ ਬਿਮਾਰੀ ਅਤੇ ਨਾਸ਼ਵੰਤ ਜੀਵਨ ਦੇ ਡਰ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਅਧਿਆਤਮਕ ਢਾਲ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਇਸ ਮੰਤਰ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਅਰਥ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸਦਾ ਲਈ ਰੱਖਣ ਦਾ ਨੁਸਖ਼ਾ ਨਹੀਂ। ਇਸਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਡੂੰਘੀ ਦਾਤ ਮੋਕਸ਼ (ਮੁਕਤੀ) ਹੈ। ਆਤਮਾ ਨਸ਼ਵਰ ਭਰਮ ਤੋਂ ਹੌਲੀ ਨਾਲ ਖਿਸਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪੱਕੀ ਖੀਰੇ ਦੀ ਵੇਲ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਦਰਦ ਜਾਂ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪੁਰਾਣਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਇਸ ਮੰਤਰ ਨੂੰ ਬਾਲ ਰਿਸ਼ੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨਾਲ ਜੋੜਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਸਮਰਪਣ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਾਲ (ਸਮੇਂ) ਦਾ ਫੰਦਾ ਵੀ ਉਸ ਦਿਲ ਅੱਗੇ ਬੇਅਸਰ ਹੈ ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਵੇ।

ਇਸ ਮੰਤਰ ਦੀ ਗ੍ਰੰਥ-ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਤਨ ਲੜੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੈ:

• •
  ਰਿਗਵੇਦ ਸੰਹਿਤਾ (ਮੰਡਲ 7, ਸੂਕਤ 59, ਰਿਚਾ 12): ਇਹ ਰਿਚਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਦਰਜ ਰੂਪ ਹੈ। ਇਸ ਸੂਕਤ ਦਾ ਰਚਨਾਕਾਰ ਰਿਸ਼ੀ ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੂੰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
• •
  ਯਜੁਰਵੇਦ (ਵਾਜਸਨੇਈ ਸੰਹਿਤਾ 3.60 ਅਤੇ ਤੈਤਿਰੀਯ ਸੰਹਿਤਾ 1.8.6): ਇਹ ਰਿਚਾ ਵੈਦਿਕ ਯੱਗ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
• •
  ਪੁਰਾਣਿਕ ਪਰੰਪਰਾ: ਕਈ ਪੁਰਾਣ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਦੀ ਮੌਤ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਦੀ ਕਥਾ ਸੰਭਾਲਦੇ ਹਨ, ਹਰ ਬਿਰਤਾਂਤ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਨਾਲ।
• •
  ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਪੁਰਾਣ: ਇਹ ਪੁਰਾਣ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਦੇਵੀ ਮਾਹਾਤਮਯ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।

ਪਰੰਪਰਾ ਇਸ ਮੰਤਰ ਨੂੰ ਮ੍ਰਿਤ-ਸੰਜੀਵਨੀ, ਯਾਨੀ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਮੁੜ ਜਗਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਵੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਪੁਰਾਣਿਕ ਗਿਆਨ ਅਨੁਸਾਰ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਇਹ ਵਿਦਿਆ ਕਠੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਮਗਰੋਂ ਰਿਸ਼ੀ ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਚਾਰੀਆ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ।

ਕਲਾਸਿਕ ਬਿਰਤਾਂਤ ਵਿੱਚ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਮ੍ਰਿਕੰਡੂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਮਰਪਿਤ ਪਤਨੀ ਇੱਕ ਬਾਲਕ ਲਈ ਤਰਸਦੇ ਸਨ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬਿਰਤਾਂਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪਤਨੀ ਦਾ ਨਾਮ ਮਰੁਦਵਤੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜੋੜੇ ਨੇ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਕਠੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ। ਸ਼ਿਵ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ ਅਤੇ ਇੱਕ ਡੂੰਘੀ ਚੋਣ ਰੱਖੀ:

ਬਿਨਾਂ ਝਿਜਕ ਜੋੜੇ ਨੇ ਗੁਣਵਾਨ ਬਾਲਕ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ। ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਅਧਿਆਤਮਕ ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਬਚਪਨ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੋਲ੍ਹਵਾਂ ਸਾਲ ਨੇੜੇ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਮਾਪੇ ਆਪਣਾ ਦੁੱਖ ਲੁਕਾ ਨਾ ਸਕੇ। ਆਪਣੀ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਬਾਰੇ ਸੱਚ ਜਾਣ ਕੇ ਬਾਲਕ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨਾ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋਏ ਨਾ ਬਗ਼ਾਵਤ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਸ਼ਾਂਤ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਮੁਸਕਰਾਏ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਦੇ ਦਿਨ ਅਨੰਤ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਉਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕੀਤਾ।

ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਇੱਕ ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਯੰਬਕਮ ਰਿਚਾ ਦਾ ਨਿਰੰਤਰ ਜਾਪ ਆਰੰਭ ਕੀਤਾ। ਜਦੋਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਘੜੀ ਆਈ, ਤਾਂ ਯਮ, ਮੌਤ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਆਪਣੇ ਮੱਝ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ ਸੱਪ ਵਾਲਾ ਫੰਦਾ (ਕਾਲ-ਪਾਸ਼) ਲੈ ਕੇ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੂਤ ਬਾਲਕ ਕੋਲ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦੇ ਜਾਪ ਦੀ ਚਮਕ ਅੱਗ ਵਰਗੀ ਸੀ।

ਯਮ ਖ਼ੁਦ ਅੱਗੇ ਆਏ ਅਤੇ ਫੰਦਾ ਸੁੱਟਿਆ। ਉਸੇ ਪਲ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ ਨੂੰ ਬਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੱਟ ਲਿਆ ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਸਮਰਪਣ ਨਾਲ ਪੁਕਾਰਿਆ। ਫੰਦਾ ਬਾਲਕ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ, ਦੋਵਾਂ ਦੁਆਲੇ ਜਾ ਪਿਆ।

ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ ਗਰਜ ਨਾਲ ਫਟ ਗਿਆ। ਇਸ ਵਿੱਚੋਂ ਕਾਲਾਂਤਕ ਸ਼ਿਵ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ, ਜੋ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਮੌਤ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਉੱਚਾ ਚੁੱਕ ਕੇ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਗਤ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਯਮ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ:

ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਯਮ ਨੂੰ ਬਹਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਜੋ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਵਿਵਸਥਾ ਜਾਰੀ ਰਹੇ। ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਅਜੇ ਵੀ ਕਾਇਮ ਹੈ: ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਮਹਾ ਮ੍ਰਿਤਯੁੰਜਯ ਮੰਤਰ ਸੱਚੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਜਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਕਾਲ ਮੌਤ ਦਾ ਡਰ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Oṃ Tryambakaṃ Yajāmahe Sugandhiṃ Puṣṭi-vardhanam |

Urvārukamiva Bandhanān Mṛtyor-mukṣīya Māmṛtāt ||

• •
  ਓਮ (Om): ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੀ ਆਦਿ ਧੁਨੀ, ਸਾਰੀ ਹੋਂਦ ਦਾ ਸਰੋਤ।
• •
  ਤ੍ਰਯੰਬਕਮ੍ (Tryambakam): ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ। ਪਰੰਪਰਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸੂਰਜ, ਚੰਦਰਮਾ ਅਤੇ ਅਗਨੀ ਵਜੋਂ ਪੜ੍ਹਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਭੂਤ, ਵਰਤਮਾਨ ਤੇ ਭਵਿੱਖ ਵਜੋਂ ਵੀ।
• •
  ਯਜਾਮਹੇ (Yajāmahe): ਅਸੀਂ ਉਪਾਸਨਾ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।
• •
  ਸੁਗੰਧਿਮ੍ (Sugandhim): ਸੁਗੰਧਿਤ। ਜਿਵੇਂ ਫੁੱਲ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ਬੂ ਬਿਨਾਂ ਯਤਨ ਦੇ ਪੂਰੇ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਭਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰਮ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿੱਚ ਫੈਲਦੀ ਹੈ।
• •
  ਪੁਸ਼੍ਟਿਵਰ੍ਧਨਮ੍ (Puṣṭi-vardhanam): ਪੋਸ਼ਣ ਅਤੇ ਖ਼ੁਸ਼ਹਾਲੀ, ਜੀਵਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ।
• •
  ਉਰ੍ਵਾਰੁਕਮ੍ (Urvārukam): ਖੀਰਾ ਜਾਂ ਖਰਬੂਜ਼ੇ ਵਰਗਾ ਫਲ।
• •
  ਇਵ (Iva): ਜਿਵੇਂ।
• •
  ਬੰਧਨਾਤ੍ (Bandhanāt): ਡੰਡੀ ਤੋਂ, ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੰਧਨ ਤੋਂ।
• •
  ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੋਃ (Mṛtyoḥ): ਮੌਤ ਤੋਂ।
• •
  ਮੁਕ੍ਸ਼ੀਯ (Mukṣīya): ਮੈਨੂੰ ਮੁਕਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।
• •
  ਮਾ ਅਮ੍ਰਿਤਾਤ੍ (Mā amṛtāt): ਅਮਰਤਾ ਤੋਂ ਨਹੀਂ।

• •
  ਉਰਵਾਰੁਕ (ਖੀਰਾ) ਦਾ ਰੂਪਕ: ਕੁਝ ਫਲ ਟਾਹਣੀ ਤੋਂ ਤੋੜਨੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਖੀਰਾ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਵੇਲ ਉੱਤੇ ਉੱਗਦਾ ਹੈ। ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੱਕਣ ਉੱਤੇ ਇਸਦੀ ਡੰਡੀ ਸਿਰਫ਼ ਸੁੱਕ ਕੇ ਛੁੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਬਿਨਾਂ ਫਟਣ ਅਤੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਖਿੱਚ-ਧੂਹ ਦੇ। ਇਹ ਵੈਦਿਕ ਆਦਰਸ਼ ਜੀਵਨਮੁਕਤੀ, ਯਾਨੀ ਜੀਂਦਿਆਂ ਮੁਕਤੀ, ਹੈ। ਜਦੋਂ ਗਿਆਨ ਪੱਕਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਆਤਮਾ ਨਸ਼ਵਰ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਲਗਾਅ ਬਿਨਾਂ ਡਰ ਜਾਂ ਵਿਰੋਧ ਦੇ ਛੱਡ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
• •
  ਅਪਮ੍ਰਿਤਯੁ: ਹਾਦਸੇ, ਜ਼ਹਿਰ, ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਜਾਂ ਆਫ਼ਤ ਨਾਲ ਅਕਾਲ ਜਾਂ ਅਚਾਨਕ ਮੌਤ। ਭਗਤੀ ਪਰੰਪਰਾ ਮਹਾ ਮ੍ਰਿਤਯੁੰਜਯ ਨੂੰ ਇਸਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਰੱਖਿਆ ਮੰਨਦੀ ਹੈ।
• •
  ਕਾਲਾਂਤਕ: ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਉਹ ਰੂਪ ਜੋ ਯਮ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਲਈ ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ ਵਿੱਚੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਕਾਲ ਦਾ ਅਰਥ ਸਮਾਂ ਅਤੇ ਮੌਤ ਦੋਵੇਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਅੰਤਕ ਦਾ ਅਰਥ ਅੰਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ।
• •
  ਸੰਜੀਵਨੀ ਵਿਦਿਆ: ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਣ-ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਮੁੜ ਜਗਾਉਣ ਦੀ ਵਿਦਿਆ। ਪਰੰਪਰਾ ਇਸਨੂੰ ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਚਾਰੀਆ ਅਤੇ ਇਸ ਤ੍ਰਿਯੰਬਕਮ ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਜੋੜਦੀ ਹੈ।

ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਦੀ ਜਿੱਤ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਨਿਰੰਤਰ ਮੰਦਰ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਜਾਪ ਵਿੱਚ ਜਿਊਂਦੀ ਹੈ:

• •
  ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਮਹਾਦੇਵ ਮੰਦਰ, ਵਾਰਾਣਸੀ: ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਈ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜੋ ਪਰੰਪਰਾ ਰਿਸ਼ੀ ਨਾਲ ਜੋੜਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਮ੍ਰਿਤਯੁੰਜਯ ਜਾਪ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
• •
  ਮਹਾਕਾਲੇਸ਼ਵਰ ਜਯੋਤਿਰਲਿੰਗ, ਉੱਜੈਨ: ਇਹ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਅਸਥਾਨ ਹੈ। ਭਸਮ ਆਰਤੀ ਤੜਕੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਮ੍ਰਿਤਯੁੰਜਯ ਜਾਪ ਇੱਕ ਪਿਆਰੀ ਭੇਟ ਹੈ।
• •
  108 ਅਤੇ 1,25,000 ਜਾਪ: ਭਗਤ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਮੰਤਰ ਦਾ ਜਾਪ 108 ਵਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਗੰਭੀਰ ਬਿਮਾਰੀ, ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਜਾਂ ਸੰਕਟ ਦੇ ਸਮੇਂ ਹਵਨ ਸਮੇਤ 1,25,000 ਜਾਪ ਦਾ ਪੁਰਸ਼ਚਰਣ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਮਹਾ ਮ੍ਰਿਤਯੁੰਜਯ ਮੰਤਰ ਨਾ ਕੋਈ ਡਰਾਉਣੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਹੈ, ਨਾ ਸਰੀਰ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਚਣ ਦੀ ਮਿੰਨਤ। ਇਹ ਜੀਵਨ, ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਨਿਡਰ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਰੋਜ਼ ਜਾਪ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ:

1. 1.ਤਿੰਨ ਗੁਣਾ ਸਾਹ: ਡੂੰਘਾ ਸਾਹ ਲਓ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਯੰਬਕ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਰੀੜ੍ਹ ਦੀ ਹੱਡੀ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਰ੍ਹਦਾ ਕਲਪੋ।
2. 2.ਡੰਡੀ ਛੱਡਣਾ (ਬੰਧਨਾਤ): ਉਰਵਾਰੁਕਮਿਵ ਜਪਦੇ ਹੋਏ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭਾਰੀ ਚਿੰਤਾ ਛੱਡੋ, ਉਸਨੂੰ ਪੱਕੀ ਡੰਡੀ ਵਾਂਗ ਢਿੱਲਾ ਕਰਕੇ।
3. 3.ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਟਿਕਣਾ (ਅਮ੍ਰਿਤਾਤ): ਇਸ ਸੱਚ ਉੱਤੇ ਚੁੱਪ ਚਿੰਤਨ ਨਾਲ ਸਮਾਪਤ ਕਰੋ ਕਿ ਤੁਹਾਡਾ ਅਸਲੀ ਸਵੈ (ਆਤਮਨ) ਕਦੇ ਜਨਮਿਆ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਕਦੇ ਮਰ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।

ਮੰਤਰ ਦਾ ਪੂਰਾ ਜਾਪ-ਸਾਥੀ ਮਹਾ ਮ੍ਰਿਤਯੁੰਜਯ ਮੰਤਰ ਪੰਨੇ ਉੱਤੇ ਹੈ।