ଶିକ୍ଷାଷ୍ଟକମ୍
ଶ୍ରୀ ଚୈତନ୍ୟ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଆରୋପିତ ଆଠଟି ଗୌଡ଼ୀୟ ବୈଷ୍ଣବ ଶ୍ଲୋକ, ଯାହା ନମ୍ରତା, କୃଷ୍ଣ-ନାମ କୀର୍ତ୍ତନ ଓ ଭଗବାନଙ୍କ ପ୍ରତି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମର୍ପଣ ଶିକ୍ଷା ଦିଏ।
ଶ୍ଲୋକଗୁଡ଼ିକ
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ସଂକୀର୍ତ୍ତନ ଚିତ୍ତରୂପୀ ଦର୍ପଣକୁ ପରିଷ୍କାର କରେ, ଭବରୂପୀ ମହାଦାବାନଳକୁ ନିର୍ବାପିତ କରେ, କଲ୍ୟାଣରୂପୀ କୁମୁଦ ପାଇଁ ଚନ୍ଦ୍ରିକା ବିତରଣ କରେ, ଭକ୍ତିରୂପୀ ବଧୂର ଜୀବନ ସ୍ୱରୂପ, ଆନନ୍ଦରୂପୀ ସମୁଦ୍ରକୁ ବୃଦ୍ଧି କରେ, ପ୍ରତି ପଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅମୃତର ସ୍ୱାଦ ପ୍ରଦାନ କରେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଆତ୍ମାକୁ ସ୍ନାନ କରାଏ। ଏହି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ସଂକୀର୍ତ୍ତନ ପରମ ବିଜୟୀ ହେଉ।
ଶ୍ଲୋକ 1
ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ତାଙ୍କର ଅନେକ ନାମରେ ନିବେଶ କରିଛନ୍ତି; ସେହି ନାମଗୁଡ଼ିକର ସ୍ମରଣ ପାଇଁ କୌଣସି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟ କିମ୍ବା ନିୟମ ନାହିଁ। ହେ ଭଗବାନ! ତୁମର ଏପରି କୃପା; ତଥାପି ମୋର ଏହି ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ ଯେ ଏହି ଜନ୍ମରେ ସେହି ନାମମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ମୋର ଅନୁରାଗ ଜନ୍ମିଲା ନାହିଁ।
ଶ୍ଲୋକ 2
ତୃଣଠାରୁ ମଧ୍ୟ ନମ୍ର, ବୃକ୍ଷଠାରୁ ମଧ୍ୟ ସହିଷ୍ଣୁ, ନିଜ ପ୍ରତି ସମ୍ମାନ କାମନା ନ କରି ଅନ୍ୟକୁ ସମ୍ମାନ ପ୍ରଦାନ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ସର୍ବଦା ହରିନାମ କୀର୍ତ୍ତନ କରିବା ଉଚିତ୍।
ଶ୍ଲୋକ 3
ହେ ଜଗତୀଶ! ମୁଁ ଧନ, ଜନ, ସୁନ୍ଦରୀ ସ୍ତ୍ରୀ କିମ୍ବା କାବ୍ୟ — କିଛି କାମନା କରେ ନାହିଁ। ମୋର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜନ୍ମରେ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ତୁମ ପ୍ରତି ଅହୈତୁକୀ (ପ୍ରୟୋଜନ ନିରପେକ୍ଷ) ଭକ୍ତି ବିଦ୍ୟମାନ ରହୁ।
ଶ୍ଲୋକ 4
ହେ ନନ୍ଦକୁମାର! ଭୟଙ୍କର ସଂସାରରୂପୀ ସମୁଦ୍ରରେ ପତିତ, ତୁମର ସେବକ ମୋତେ କୃପା କରି ତୁମ ପାଦପଦ୍ମର ଧୂଳି ସଦୃଶ ବିଚାର କର।
ଶ୍ଲୋକ 5
ତୁମ ନାମ ଗ୍ରହଣ କରିବା ସମୟରେ ମୋ ଚକ୍ଷୁରୁ ଅଶ୍ରୁଧାରା ବହିବ, କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି ମୋ କଣ୍ଠ ରୁଦ୍ଧ ହେବ ଏବଂ ମୋ ଶରୀର ରୋମାଞ୍ଚରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବ — ଏପରି ସମୟ କେବେ ଆସିବ?
ଶ୍ଲୋକ 6
ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ବିରହରେ ମୋ ପାଇଁ ଏକ ନିମିଷ ଯୁଗ ପରି ଦୀର୍ଘ ମନେ ହୁଏ, ମୋ ଚକ୍ଷୁ ବର୍ଷାକାଳ ପରି ଅଶ୍ରୁ ବର୍ଷଣ କରେ ଏବଂ ସମଗ୍ର ଜଗତ ଶୂନ୍ୟ ପରି ଦେଖାଯାଏ।
ଶ୍ଲୋକ 7
ସେହି ପ୍ରେମାସକ୍ତ (ଲମ୍ପଟ) ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କ ଚରଣରେ ଅନୁରକ୍ତ ମୋତେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରନ୍ତୁ ବା ପେଷି ଦିଅନ୍ତୁ; ଦର୍ଶନ ନ ଦେଇ ମୋ ହୃଦୟକୁ ମର୍ମାହତ କରନ୍ତୁ; କିମ୍ବା ଯାହା ଇଚ୍ଛା ତାହା କରନ୍ତୁ — ତଥାପି ସେ ହିଁ ମୋ ପ୍ରାଣନାଥ, ଅନ୍ୟ କେହି ନୁହଁନ୍ତି।
ଶ୍ଲୋକ 8
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
ବୁଧବାର, ଗୁରୁବାର ଓ ଏକାଦଶୀ
ପ୍ରାତଃକାଳ କିମ୍ବା ସନ୍ଧ୍ୟା ସମୟ
ତୁଳସୀ ପତ୍ର, ଲହୁଣୀ, ମିଶ୍ରି ଓ ହଳଦିଆ ଫୁଲ
- ନିର୍ମଳ ଭକ୍ତି, ପରମାନନ୍ଦ ଓ ଚିନ୍ତା ମୁକ୍ତି
ପୃଷ୍ଠଭୂମି
ଏହା ଗୌଡ଼ୀୟ ବୈଷ୍ଣବ ପରମ୍ପରାର ଅନ୍ତର୍ଗତ, ଯାହା କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କେନ୍ଦ୍ର କରି ଥିବା ଏକ ପ୍ରମୁଖ ହିନ୍ଦୁ ଭକ୍ତି ଆନ୍ଦୋଳନ। ଶ୍ଲୋକଗୁଡ଼ିକ ଶ୍ରୀ ଚୈତନ୍ୟ ଚରିତାମୃତରେ ଲିପିବଦ୍ଧ, ଯାହା ଷୋଡ଼ଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ପଣ୍ଡିତ କୃଷ୍ଣଦାସ କବିରାଜ ରଚନା କରିଥିଲେ। ଅନୁଗାମୀମାନେ ପ୍ରତିଦିନ ପ୍ରାର୍ଥନା ରୂପେ ଏଗୁଡ଼ିକ ଗାନ କରନ୍ତି ଏବଂ ଏଗୁଡ଼ିକୁ ଭକ୍ତି ଯୋଗର ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ବୋଲି ବିବେଚନା କରାଯାଏ, ଯାହା ନମ୍ରତା ଓ ସହିଷ୍ଣୁତା ସହ ଭଗବାନଙ୍କ ନାମ କୀର୍ତ୍ତନର ମହତ୍ତ୍ୱ ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଏ। ଏହି ଶ୍ଲୋକଗୁଡ଼ିକ ଚୈତନ୍ୟ ଚରିତାମୃତର ଅନ୍ତ୍ୟଲୀଳା ୨୦.୧୨, ୧୬, ୨୧, ୨୯, ୩୨, ୩୬, ୩୯ ଓ ୪୭ରେ ଉଲ୍ଲିଖିତ। ପ୍ରଥମ ଶ୍ଲୋକ ଆଠଟି ପ୍ରଶଂସା ଶ୍ଲୋକର ମଧ୍ୟରେ ସଂକୀର୍ତ୍ତନ, ଅର୍ଥାତ୍ କୃଷ୍ଣ-ନାମର ସାମୂହିକ କୀର୍ତ୍ତନର ମହିମା ଗାଏ। ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତ ମହାପୁରାଣ (୧୨.୩.୫୧) କଳିଯୁଗର ଏହି ଏକ ମହାନ ଗୁଣ ବୋଲି କହେ: କେବଳ କୃଷ୍ଣ-କୀର୍ତ୍ତନ ଦ୍ୱାରା ମନୁଷ୍ୟ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ପରମ ଗତି ପାଏ।
ଏହି ପାଠ ବିଷୟରେ
ରଚୟିତା: Sri Chaitanya Mahaprabhu · Medieval Bhakti Saint · 1486–1534 CE, Bengal
A Bengali saint regarded as the founder of Gaudiya Vaishnavism, who popularized congregational chanting of the Krishna's names (sankirtan) as a public devotional practice. His eight verses, the Shikshashtakam, are the only writing directly attributed to him and remain central to the tradition he founded.
ଗୌଡ଼ୀୟ ବୈଷ୍ଣବ ରୁ ଅଧିକ
ଆପଣ କଣ ଜାଣନ୍ତି?
ରଚୟିତା ଓ ଉତ୍ପତ୍ତି
ଶିକ୍ଷାଷ୍ଟକମ୍ ଶ୍ରୀ ଚୈତନ୍ୟ ମହାପ୍ରଭୁ (୧୪୮୬–୧୫୩୪) ଙ୍କ ମୂଳ ଶିକ୍ଷାର ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଆଠ ଶ୍ଲୋକୀୟ ସାରାଂଶ। ସେ ଗୌଡ଼ୀୟ ବୈଷ୍ଣବ ପରମ୍ପରାର ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା, ଯାହା କୃଷ୍ଣ-କେନ୍ଦ୍ରିକ ଏକ ହିନ୍ଦୁ ଭକ୍ତି ବିଦ୍ୟାଳୟ। ଶ୍ଲୋକଗୁଡ଼ିକ ଚୈତନ୍ୟଙ୍କ ନିଜର ଏବଂ ବଙ୍ଗାଳୀ ସନ୍ଥ କୃଷ୍ଣଦାସ କବିରାଜ (ପ୍ରାୟ ୧୪୯୬–୧୫୮୮) ଏଗୁଡ଼ିକୁ ଶ୍ରୀ ଚୈତନ୍ୟ ଚରିତାମୃତରେ ଲିପିବଦ୍ଧ କରି ସଂରକ୍ଷିତ କରିଥିଲେ। ଏହା ସେହି ପରମ୍ପରାର ସର୍ବାଧିକ ପ୍ରିୟ ପ୍ରାର୍ଥନାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଏକ, ପ୍ରାୟତଃ ପ୍ରତିଦିନ ପାଠ କରାଯାଏ।
ଗଠନ ଓ ବିଷୟବସ୍ତୁ
ଶିକ୍ଷାଷ୍ଟକମ୍ ନାମର ଅର୍ଥ 'ଆଠଟି ଉପଦେଶ', ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶ୍ଲୋକ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଶିକ୍ଷା ବା ପ୍ରାର୍ଥନା ପ୍ରଦାନ କରେ। ପ୍ରଥମ ଶ୍ଲୋକ କୃଷ୍ଣ-ନାମର ସାମୂହିକ କୀର୍ତ୍ତନ (ସଂକୀର୍ତ୍ତନ) କୁ ମହିମାନ୍ୱିତ କରେ, ଏବଂ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଶ୍ଲୋକମାନେ ନମ୍ରତା (ତୃତୀୟ ଶ୍ଲୋକ), ସାଂସାରିକ ବାସନା ପ୍ରତି ଅନାସକ୍ତି (ଚତୁର୍ଥ ଶ୍ଲୋକ) ଏବଂ ଭଗବାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଉନ୍ମାଦମୟ ପ୍ରେମ ପାଇଁ ଆକାଂକ୍ଷା (ପଞ୍ଚମରୁ ସପ୍ତମ ଶ୍ଲୋକ) କୁ ସମ୍ବୋଧିତ କରନ୍ତି। ଶେଷ ଶ୍ଲୋକ ପରିସ୍ଥିତି ନିର୍ବିଶେଷରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପ୍ରତି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମର୍ପଣ ପ୍ରକାଶ କରେ।
ପ୍ରସିଦ୍ଧ ନମ୍ରତା ଶ୍ଲୋକ
ତୃତୀୟ ଶ୍ଲୋକ (“ତୃଣାଦପି ସୁନୀଚେନ”) ଭକ୍ତି ପରମ୍ପରାରେ ସର୍ବାଧିକ ଉଦ୍ଧୃତ ପଂକ୍ତିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅନ୍ୟତମ। ଏହା ଶିକ୍ଷା ଦିଏ ଯେ ପବିତ୍ର ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ ଘାସର ଖଣ୍ଡଠାରୁ ମଧ୍ୟ ନମ୍ର ଓ ଗଛଠାରୁ ମଧ୍ୟ ସହିଷ୍ଣୁ ହୃଦୟରେ କରାଯିବା ଉଚିତ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ କିଛି ଆଶା ନ କରି। ଏହି ଶ୍ଲୋକ ପ୍ରାୟତଃ କୀର୍ତ୍ତନ ଅଭ୍ୟାସରେ ଭକ୍ତର ମନୋଭାବର ସାର ଭାବେ ଉଦ୍ଧୃତ ହୁଏ।
ଭାବମୟ ଭକ୍ତିର ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ
ପରବର୍ତ୍ତୀ ଶ୍ଲୋକ (୫–୭) କୃଷ୍ଣ ପ୍ରତି ଉନ୍ମାଦମୟ ପ୍ରେମର ବାହ୍ୟ ଲକ୍ଷଣମାନ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରେ: ଆଖିରୁ ଅଶ୍ରୁଧାରା, ସ୍ୱର କମ୍ପନ, ରୋମାଞ୍ଚ, ଏବଂ ତୀବ୍ର ବିରହ ଅନୁଭବ ଯେଉଁଠି ଏକ କ୍ଷଣ ମଧ୍ୟ ଯୁଗ ପରି ଲାଗେ। ଏହି ବର୍ଣ୍ଣନା ଗୌଡ଼ୀୟ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣର ଭାବ (ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଭାବ) ଧାରଣା ସହ ସଙ୍ଗତ, ଯାହା ଭକ୍ତି ସାଧନାର କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଅଙ୍ଗ।
ସ୍ଥାୟୀ ପ୍ରଭାବ
ଶିକ୍ଷାଷ୍ଟକମ୍ କେବଳ ପ୍ରାର୍ଥନା ନୁହେଁ, ଏହା ୧୯୬୬ ମସିହାରେ ଏ.ସି. ଭକ୍ତିବେଦାନ୍ତ ସ୍ୱାମୀ ପ୍ରଭୁପାଦଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଇଣ୍ଟରନ୍ୟାସନାଲ ସୋସାଇଟି ଫର କୃଷ୍ଣ କନ୍ସାସନେସ୍ (ଇସ୍କନ) ର ଏକ ମୂଳ ଗ୍ରନ୍ଥ। ପ୍ରଭୁପାଦ ପ୍ରାୟତଃ ଏହି ଶ୍ଲୋକଗୁଡ଼ିକ ଉଦ୍ଧୃତ ଓ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଥିଲେ, ଏବଂ ସେଗୁଡ଼ିକ ବିଶ୍ୱର ଇସ୍କନ ମନ୍ଦିରମାନଙ୍କରେ ନିୟମିତ ଗାଯାଏ। କୀର୍ତ୍ତନ, ନମ୍ରତା ଓ ଶୁଦ୍ଧ ଭକ୍ତି ଉପରେ ଏହାର ଗୁରୁତ୍ୱ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଲୋକଙ୍କୁ ପ୍ରେରଣା ଦେଉଛି।
Krishna
ହିନ୍ଦୁ dharm ରୁ ଅଧିକ
ସବୁ ଦେଖନ୍ତୁସମ୍ପର୍କିତ ଶିକ୍ଷା
ସେହି ଶିକ୍ଷା, ବିଭିନ୍ନ ପରମ୍ପରାରେ ପ୍ରତିଧ୍ୱନିତ