ਸੰਤੋਸ਼ੀ ਮਾਤਾ ਅਤੇ ਸੋਲਾਂ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਦਾ ਵਰਤ

ਭਾਰਤ ਭਰ ਵਿੱਚ ਪੂਜੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਅਨੇਕ ਦੇਵੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਦੀ ਕਥਾ ਸੰਤੋਸ਼ੀ ਮਾਤਾ ਜਿੰਨੀ ਕੋਮਲ ਹੈ, ਸੰਤੋਖ ਦੀ ਦੇਵੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਹੀ ਸੰਤੋਸ਼ ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਬਿਰਤਾਂਤ ਅਨੁਸਾਰ, ਭਗਵਾਨ ਗਣੇਸ਼ ਦੇ ਦੋ ਛੋਟੇ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਸ਼ੁਭ ਅਤੇ ਲਾਭ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮਾਂ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਮੰਗਲ ਅਤੇ ਲਾਭ, ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਨਾਲ ਖੇਡਦੇ ਵੇਖਿਆ। ਆਪਣੀ ਕੋਈ ਭੈਣ ਨਾ ਹੋਣ ਦਾ ਖ਼ਾਲੀਪਣ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਕੋਲ ਇੱਕ ਸਾਦੀ ਬੇਨਤੀ ਲੈ ਕੇ ਗਏ: ਕੀ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਇੱਕ ਭੈਣ ਬਖ਼ਸ਼ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਦਿਲੋਂ ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਦ੍ਰਵਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਗਣੇਸ਼ ਨੇ ਇੱਕ ਤੇਜਸਵੀ ਪੁੱਤਰੀ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਸੰਤੋਸ਼ੀ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸ਼ੁੱਧ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਹਿਰਦਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੰਤੋਖ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਜਨਮੀ ਸੀ।

ਸ਼ੁਭ ਅਤੇ ਲਾਭ ਆਪ ਸੰਤੋਸ਼ੀ ਮਾਤਾ ਦੀ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ ਨਹੀਂ ਹਨ; ਸ਼ਿਵ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਹੀ ਗਣੇਸ਼ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਭਾਰਤੀ ਭਗਤੀ ਪਰੰਪਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੁਭ ਅਤੇ ਲਾਭ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਸੰਤੋਸ਼ੀ ਮਾਤਾ ਦੀ ਆਪਣੀ ਕਥਾ ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਇਸਦੀ ਥਾਂ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਛਪੀਆਂ ਵ੍ਰਤ-ਕਥਾ ਪੁਸਤਿਕਾਵਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਤੋਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਭਗਤੀ ਵਿਧਾ ਹੈ ਨਾ ਕਿ ਕੋਈ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਵਿਧਾ, ਅਤੇ ਇਹ ਇਮਾਨਦਾਰ ਮੂਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਰੋੜਾਂ ਭਗਤਾਂ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘੱਟ ਸੱਚਾ ਨਹੀਂ ਬਣਾਉਂਦਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵ੍ਰਤ ਰੱਖਿਆ ਹੈ।

ਸੰਤੋਸ਼ੀ ਮਾਤਾ ਉਸ ਗੁਣ ਨੂੰ ਬਿਲਕੁਲ ਸਾਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਈਆਂ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਜਨਮੀਆਂ ਸਨ: ਇੱਕ ਦੇਵੀ ਜੋ ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਤੋਂ ਘੱਟ ਮੰਗਦੀ ਹੈ ਫਿਰ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਦਾਰਤਾ ਨਾਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਸੱਚੀ, ਸਰਲ ਆਸਥਾ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁੱਖ ਭਗਤੀ ਵਿਧੀ ਇੱਕ ਵ੍ਰਤ ਹੈ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਵੀ ਗ੍ਰਿਹਸਤੀ ਲਈ ਸੁਲਭ ਹੈ: ਸੋਲਾਂ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰਾਂ ਦਾ ਵ੍ਰਤ। ਪਹਿਲੇ ਉਪਵਾਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਭਗਤ ਸੰਤੋਸ਼ੀ ਮਾਤਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇੱਕ ਸੰਕਲਪ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਇੱਕ ਬੋਲਿਆ ਹੋਇਆ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਨਿਸ਼ਚਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਨਾਮ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣਾ ਮਨੋਰਥ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬਿਨਾਂ ਰੁਕੇ ਸਾਰੇ ਸੋਲਾਂ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਪੂਰੇ ਕਰਨ ਦਾ ਵਚਨ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਇੱਕ ਰਸਮੀ ਐਲਾਨ ਜਿਸਨੂੰ ਪਰੰਪਰਾ ਇੱਕ ਵਾਰ ਉੱਚਾਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੰਧਨਕਾਰੀ ਮੰਨਦੀ ਹੈ।

ਇੱਕ ਭਗਤ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਸੋਲਾਂ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰਾਂ ਦਾ ਉਪਵਾਸ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਹਰ ਉਪਵਾਸ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਉਹ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਸਾਤਵਿਕ ਭੋਜਨ ਕਰਦੀ ਹੈ (ਸਾਦਾ, ਸ਼ੁੱਧ ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ ਭੋਜਨ, ਪਿਆਜ਼ ਅਤੇ ਲਸਣ ਤੋਂ ਮੁਕਤ) ਅਤੇ ਖੱਟੀ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਤੋਂ ਕਠੋਰਤਾ ਨਾਲ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਪਵਾਸੀ ਭਗਤ ਦੀ ਥਾਲੀ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਨਿੰਬੂ, ਇਮਲੀ, ਦਹੀਂ ਜਾਂ ਖੱਟਾ ਫਲ ਨਹੀਂ ਛੂਹ ਸਕਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਖੱਟਾਪਨ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਅਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਵ੍ਰਤ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਭੰਗ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਇੱਕ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਛੁੱਟ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਮਾਰਗ-ਦਰਸ਼ਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਪੂਰੀ ਸੋਲਾਂ-ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਲੜੀ ਪਹਿਲੇ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਤੋਂ ਮੁੜ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਸੰਕਲਪ ਇੱਕ ਅਟੁੱਟ ਲੜੀ ਲਈ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਨਾ ਕਿ ਸੋਲਾਂ ਖਿੰਡੇ ਹੋਏ ਦਿਨਾਂ ਲਈ।

ਸੋਲਾਂ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰ ਇੱਕ 'ਤੇ, ਭਗਤ ਸਵੇਰੇ, ਦਿਨ ਦੇ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਸਾਤਵਿਕ ਭੋਜਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਸੰਤੋਸ਼ੀ ਮਾਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਦੀ ਜਾਂ ਪੜ੍ਹਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਾਦ ਵੰਡਦੀ ਹੈ, ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੁੜ-ਛੋਲੇ, ਗੁੜ ਅਤੇ ਭੁੰਨੇ ਹੋਏ ਛੋਲੇ। ਇਹ ਦੇਵੀ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਦਾ ਭੋਗ ਹੈ, ਜਿਸ ਲਈ ਕਿਸੇ ਮਹਿੰਗੀ ਸਮੱਗਰੀ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ, ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਦੇਵੀ ਲਈ ਢੁਕਵਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਗਰੀਬ ਘਰ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲਈ ਰਚੀ ਗਈ ਸੀ।

ਸੋਲ੍ਹਵੇਂ ਤੇ ਅੰਤਿਮ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ 'ਤੇ, ਭਗਤ ਉਦਯਾਪਨ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਇੱਕ ਸਮਾਪਨ ਸਮਾਰੋਹ ਜੋ ਵ੍ਰਤ ਨੂੰ ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੂਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ: ਉਹ ਇੱਕ ਅੰਤਿਮ, ਹੋਰ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਗੁੜ-ਛੋਲਿਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਸਾਦ ਭੇਟ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਦੇਵੀ ਦੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਵਜੋਂ ਅੱਠ ਬਾਲਕਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਤਦ ਹੀ ਆਪਣਾ ਉਪਵਾਸ ਤੋੜਦੀ ਹੈ, ਪਾਰਣਾ ਕਰਕੇ, ਸਾਂਝਾ, ਪਵਿੱਤਰ ਭੋਜਨ ਆਪ ਖਾ ਕੇ। ਇਸ ਅੰਤਿਮ ਰੀਤ ਨੂੰ ਛੱਡਣਾ ਜਾਂ ਜਲਦਬਾਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਕਰਨਾ, ਪਰੰਪਰਾ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਸੋਲਾਂ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਭਾਵੇਂ ਕਿੰਨੀ ਵੀ ਨਿਸ਼ਠਾ ਨਾਲ ਰੱਖੇ ਗਏ ਹੋਣ, ਵ੍ਰਤ ਨੂੰ ਅਧੂਰਾ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਵ੍ਰਤ ਦੌਰਾਨ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੁਣਾਈ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਕਥਾ ਆਪਣੀ ਸਿੱਖਿਆਦਾਇਕ ਕਹਾਣੀ ਰੱਖਦੀ ਹੈ: ਇੱਕ ਗਰੀਬ, ਸਮਰਪਿਤ ਔਰਤ ਦੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵੱਲੋਂ ਅਣਗੌਲੀ ਅਤੇ ਕਸ਼ਟ ਵਿੱਚ ਜਿਉਂਦੀ ਹੈ, ਇੱਕ ਬੁੱਢੀ ਔਰਤ ਤੋਂ ਸੰਤੋਸ਼ੀ ਮਾਤਾ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਬਾਰੇ ਸੁਣਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਗਰੀਬੀ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਅਟੁੱਟ ਆਸਥਾ ਨਾਲ ਸੋਲਾਂ-ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਦਾ ਵ੍ਰਤ ਆਰੰਭ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਉਪਵਾਸ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਦੀ ਕਿਸਮਤ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਬਦਲਦੀ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰ ਪਤੀ ਧਨ ਲੈ ਕੇ ਪਰਤਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਨਿਰਦਈ ਸਹੁਰੇ ਨਿਮਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਖ਼ੁਸ਼ਹਾਲੀ ਉਸਦੇ ਕਦੇ ਖ਼ਾਲੀ ਘਰ ਨੂੰ ਭਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਕਥਾ ਕੇਵਲ ਇਨਾਮ 'ਤੇ ਖ਼ਤਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਕਈ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ, ਔਰਤ, ਆਪਣੇ ਅਚਾਨਕ ਸੁਭਾਗ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ, ਉਦਯਾਪਨ ਨੂੰ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੰਤੋਸ਼ੀ ਮਾਤਾ, ਉਸਦੀ ਭਗਤੀ ਦੀ ਪਰੀਖਿਆ ਲੈਂਦੇ ਹੋਏ, ਦੁਰਭਾਗ ਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਜਦ ਤੱਕ ਔਰਤ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ, ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਚੂਕ ਸੁਧਾਰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਵ੍ਰਤ ਨੂੰ ਬਿਲਕੁਲ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੂਰਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਵਚਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹੀ ਉਹ ਸਿੱਖਿਆ ਹੈ ਜੋ ਕਥਾ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਬੁਣੀ ਹੋਈ ਹੈ: ਭਗਤੀ ਸੁਖ ਅਤੇ ਕਸ਼ਟ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਇਮ ਰੱਖੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਵਚਨ, ਭਾਵੇਂ ਕਿੰਨਾ ਵੀ ਛੋਟਾ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਭਾਇਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਹਿੰਦੂ ਦੇਵੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸੰਤੋਸ਼ੀ ਮਾਤਾ ਦੀ ਕਥਾ ਨੂੰ ਜੋ ਅਸਾਧਾਰਨ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੈ ਉਹ ਕਮਾਲ ਦਾ ਢੰਗ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਸਮੁੱਚੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਫੈਲੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਭਗਤੀ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਖਿੰਡੀਆਂ ਲੋਕ-ਪਰੰਪਰਾ ਦੀਆਂ ਜੇਬਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਸੀ, ਪਰ 1975 ਦੀ ਮਾਮੂਲੀ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਜੈ ਸੰਤੋਸ਼ੀ ਮਾਂ ਦੀ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੀ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲਗਭਗ ਰਾਤੋ-ਰਾਤ ਇੱਕ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਅਸਪਸ਼ਟ ਖੇਤਰੀ ਦੇਵੀ ਤੋਂ ਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੂਜੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਦੇਵੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ। ਫ਼ਿਲਮ ਇੱਕ ਅਚਾਨਕ ਬਾਕਸ-ਆਫ਼ਿਸ ਸਫ਼ਲਤਾ ਬਣੀ। ਕੁਝ ਸਿਨੇਮਾਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੇ ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਜੁੱਤੇ ਉਤਾਰੇ ਅਤੇ ਪਰਦੇ 'ਤੇ ਫੁੱਲ-ਪੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸਿੱਕੇ ਵਰ੍ਹਾਏ, ਸਿਨੇਮਾਘਰ ਨੂੰ ਮਾਨੋ ਮੰਦਰ ਸਮਝਦੇ ਹੋਏ। ਇਸਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਸੋਲਾਂ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਵ੍ਰਤ ਦਾ ਪਾਲਨ ਅਤੇ ਸੰਤੋਸ਼ੀ ਮਾਤਾ ਦੇ ਮੰਦਰ ਹਿੰਦੂ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧੇ।

ਇਹ ਇਤਿਹਾਸ ਸੰਤੋਸ਼ੀ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਸ਼ਾਇਦ ਆਧੁਨਿਕ ਹਿੰਦੂ ਆਚਰਣ ਵਿੱਚ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਮਿਸਾਲ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਇੱਕ ਛਪੀ ਪੁਸਤਿਕਾ ਪਰੰਪਰਾ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਸਿਨੇਮਾ ਆਪ, ਇੱਕ ਸੱਚੀ ਅਤੇ ਸਥਾਈ ਭਗਤੀ ਨੂੰ ਕਰੋੜਾਂ ਘਰਾਂ ਤੱਕ ਲਿਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ: ਇੱਕ ਦੇਵੀ ਜੋ, ਬਹੁਤ ਢੁਕਵੇਂ ਢੰਗ ਨਾਲ, ਸੰਤੋਖ ਦੀ ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਜਨਮੀ, ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਉਹ ਲੋਕ ਕਰਨ ਲੱਗੇ ਜੋ ਆਪਣੇ ਕਠਿਨ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਠੀਕ ਉਹੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ।