ਕਰਵਾ ਚੌਥ — ਪਤੀ ਦੀ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਲਈ ਵਰਤ ਰੱਖਣ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ
ਇਹ ਲੇਖ ਕਰਵਾ ਚੌਥ ਦੇ ਵਰਤ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ, ਇਸ ਨੂੰ ਰੱਖਣ ਦੇ ਤਰੀਕੇ, ਅਤੇ ਇਸ ਦਿਨ ਸੁਣਾਈ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਕਹਾਣੀ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹੈ।
ਕਰਵਾ ਚੌਥ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਰਤ ਹੈ ਜੋ ਵਿਆਹੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀਆਂ ਦੀ ਲੰਬੀ ਉਮਰ, ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਲਈ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਵਰਤ ਕਾਰਤਕ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਪੱਖ ਦੀ ਚੌਥ (ਚੌਥੇ ਦਿਨ) ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਕਤੂਬਰ ਜਾਂ ਨਵੰਬਰ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਔਰਤਾਂ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉੱਠ ਕੇ ਸਰਗੀ (ਪਤੀ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਭੋਜਨ) ਖਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਪੂਰਾ ਦਿਨ ਬਿਨਾਂ ਪਾਣੀ ਪੀਤੇ ਵਰਤ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ। ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਚੰਦਰਮਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਚੰਦਰਮਾ ਨੂੰ ਅਰਘ (ਪਾਣੀ ਦਾ ਭੇਟ) ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਪਾਣੀ ਪੀ ਕੇ ਵਰਤ ਖੋਲ੍ਹਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇਸ ਵਰਤ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਵਰਤ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਰਸਮ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਬੰਧਨ ਹੈ ਜੋ ਔਰਤਾਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀਆਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਦਿਨ ਔਰਤਾਂ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਮਹਿੰਦੀ ਲਗਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਕਰਵਾ (ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਘੜਾ) ਅਤੇ ਹੋਰ ਉਪਹਾਰ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬ, ਹਰਿਆਣਾ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਧੂਮ-ਧਾਮ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕਰਵਾ ਚੌਥ ਦੇ ਦਿਨ ਇੱਕ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਕਈ ਰੂਪ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਹਾਣੀ ਵੀਰਵਤੀ ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਔਰਤ ਦੀ ਹੈ। ਕਹਾਣੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਵੀਰਵਤੀ ਦਾ ਪਤੀ ਇੱਕ ਯਾਤਰਾ 'ਤੇ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਵਿੱਚ ਦੇਰੀ ਹੋ ਗਈ। ਕਰਵਾ ਚੌਥ ਦੇ ਦਿਨ, ਵੀਰਵਤੀ ਨੇ ਵਰਤ ਰੱਖਿਆ ਪਰ ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ ਘਰ ਨਹੀਂ ਆਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਦਿਨ ਵਰਤ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਚੰਦਰਮਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਵਰਤ ਖੋਲ੍ਹਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਿਆ।
ਇੱਕ ਹੋਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਹਾਣੀ ਰਾਣੀ ਕਰਵਾ ਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਦਾ ਨਾਮ ਪਿਆ ਹੈ। ਕਹਾਣੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਰਾਣੀ ਕਰਵਾ ਦਾ ਪਤੀ ਇੱਕ ਮਗਰਮੱਛ ਦੁਆਰਾ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਰਾਣੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਮਗਰਮੱਛ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਲਈ ਵਰਤ ਰੱਖਣ ਦਾ ਪ੍ਰਣ ਲਿਆ। ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਸਮਰਪਣ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਇੱਕ ਹੋਰ ਕਹਾਣੀ ਸੱਤ ਭਰਾਵਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਔਰਤ ਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਲਈ ਵਰਤ ਰੱਖਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਰਤ ਤੋੜਨ ਲਈ ਧੋਖਾ ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਫਲ ਬਣਾਇਆ। ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਰਤ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ ਰਹਿਣ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਇੱਕ ਸਾਂਝਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ: ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾ, ਪ੍ਰੇਮ ਅਤੇ ਸਮਰਪਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਤੀਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਰਵਾ ਚੌਥ ਦਾ ਵਰਤ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਰਸਮ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਅਤੇ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਪ੍ਰਤੀ ਸਮਰਪਣ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ।
ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ?
ਨਾਮ ਦਾ ਮੂਲ
"ਕਰਵਾ ਚੌਥ" ਦਾ ਨਾਮ "ਕਰਵਾ" (ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਘੜਾ) ਅਤੇ "ਚੌਥ" (ਚੌਥੇ ਦਿਨ) ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਵਰਤ ਕਾਰਤਕ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਪੱਖ ਦੀ ਚੌਥ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਅਕਤੂਬਰ ਜਾਂ ਨਵੰਬਰ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਔਰਤਾਂ ਇਸ ਦਿਨ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਘੜੇ (ਕਰਵਾ) ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਉਪਹਾਰ ਵਜੋਂ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਵਰਤ ਦੀ ਵਿਧੀ
ਔਰਤਾਂ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ "ਸਰਗੀ" (ਪਤੀ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਭੋਜਨ) ਖਾ ਕੇ ਦਿਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਫਿਰ ਉਹ ਪੂਰਾ ਦਿਨ ਬਿਨਾਂ ਪਾਣੀ ਪੀਤੇ ਵਰਤ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ। ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਚੰਦਰਮਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਚੰਦਰਮਾ ਨੂੰ "ਅਰਘ" (ਪਾਣੀ ਦਾ ਭੇਟ) ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਪਾਣੀ ਪੀ ਕੇ ਵਰਤ ਖੋਲ੍ਹਦੀਆਂ ਹਨ।
ਖੇਤਰੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ
ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬ, ਹਰਿਆਣਾ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ। ਇਹ ਵਿਆਹੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਜੋ ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਰਾਣੀ ਕਰਵਾ ਦੀ ਕਹਾਣੀ
ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਹਾਣੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਰਾਣੀ ਕਰਵਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਮਗਰਮੱਛ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਲਈ ਵਰਤ ਰੱਖਣ ਦਾ ਪ੍ਰਣ ਲਿਆ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਦਾ ਨਾਮ "ਕਰਵਾ ਚੌਥ" ਪਿਆ।
ਵੀਰਵਤੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ
ਇੱਕ ਹੋਰ ਕਹਾਣੀ ਵੀਰਵਤੀ ਨਾਮ ਦੀ ਔਰਤ ਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਪਤੀ ਯਾਤਰਾ 'ਤੇ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਕਰਵਾ ਚੌਥ ਦੇ ਦਿਨ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਵਰਤ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਚੰਦਰਮਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਵਰਤ ਖੋਲ੍ਹਿਆ। ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ।
Shiva
ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਤੋਂ ਹੋਰ
ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ
ਉਹੀ ਸਿੱਖਿਆ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜਦੀ