કરવા ચોથ

કરવા ચોથ એક ખાસ વ્રત છે જે લગ્નિત સ્ત્રીઓ તેમના પતિની લાંબી ઉંમર અને સુખાકારી માટે રાખે છે. આ વ્રત દર વર્ષે કારતક મહિનાના કૃષ્ણ પક્ષની ચોથના દિવસે રાખવામાં આવે છે. આ દિવસે સ્ત્રીઓ સૂર્યોદય પહેલાં ઉઠીને સર્ગી (સવારનો ખોરાક) લે છે અને પછી આખો દિવસ નિર્જળા ઉપવાસ કરે છે. સાંજે ચંદ્ર દેખાય એટલે ચંદ્રને અર્ઘ્ય આપીને પતિના હાથે પાણી પીને વ્રત ખોલે છે.

આ વ્રતનું મહત્વ પતિ-પત્ની વચ્ચેના પ્રેમ અને સમર્પણને દર્શાવે છે. એવું માનવામાં આવે છે કે આ વ્રત રાખવાથી પતિની ઉંમર લાંબી થાય છે અને દામ્પત્ય જીવન સુખમય રહે છે. ઘણી જગ્યાએ આ વ્રતને ખૂબ શ્રદ્ધાથી રાખવામાં આવે છે અને સ્ત્રીઓ શણગાર સજીને ચાંદની રાત્રે એકઠી થઈને વાર્તા સાંભળે છે.

કરવા ચોથની વાર્તા અનેક પ્રદેશોમાં જુદી જુદી રીતે કહેવાય છે, પરંતુ મોટાભાગની વાર્તાઓમાં એક સામાન્ય કથા છે. એક પ્રચલિત વાર્તા અનુસાર, એક સમયે વીરવતી નામની એક સ્ત્રી હતી. તેના ભાઈઓ તેના પ્રત્યે ખૂબ પ્રેમ ધરાવતા હતા. એક વાર કરવા ચોથના દિવસે વીરવતી ઉપવાસ કરી રહી હતી, ત્યારે તેના ભાઈઓએ તેને તકલીફમાં જોઈને એક યુક્તિ કરી. તેઓએ દૂર એક વૃક્ષ પર દીવો મૂકીને તેને ચંદ્ર બતાવ્યો. વીરવતીએ ચંદ્રને જોઈને વ્રત ખોલ્યું, પરંતુ તરત જ તેના પતિનું મૃત્યુ થયું. ત્યારબાદ તે ઘણું રડી અને દેવી પાર્વતીની પ્રાર્થના કરી. દેવીએ તેની ભક્તિથી પ્રસન્ન થઈને તેના પતિને જીવતો કર્યો. આ વાર્તા સ્ત્રીઓને યાદ અપાવે છે કે વ્રત ફક્ત ધાર્મિક વિધિ નથી, પણ તેમાં સાચી શ્રદ્ધા અને પ્રેમ જરૂરી છે.

બીજી એક પ્રચલિત વાર્તા મહાભારત સાથે જોડાયેલી છે. એવું કહેવાય છે કે દ્રૌપદીએ પણ એક વાર આ વ્રત રાખ્યું હતું. જ્યારે અર્જુન નીલગિરિ પર્વત પર તપસ્યા કરવા ગયા હતા, ત્યારે દ્રૌપદી ચિંતામાં હતી. ત્યારે ભગવાન કૃષ્ણની સલાહથી તેણે કરવા ચોથનું વ્રત રાખ્યું અને અર્જુન સુરક્ષિત પાછા ફર્યા. આ વાર્તા પણ વ્રતની શક્તિ દર્શાવે છે.

આજના સમયમાં પણ કરવા ચોથ ઉત્સાહથી ઉજવાય છે. સ્ત્રીઓ મેંદી લગાવે છે, શણગાર સજે છે અને સાંજે વાર્તા સાંભળીને ચંદ્ર દર્શન કરે છે. આ વ્રત ફક્ત ધાર્મિક નિયમ નથી, પણ પતિ-પત્ની વચ્ચેના પ્રેમ અને સંબંધને મજબૂત કરવાનો એક સુંદર અવસર છે.