ਤੀਜ ਵਰਤ ਕਥਾ
ਪਾਰਵਤੀ ਜੀ ਦਾ ਤਪ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੂੰ ਪਤੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕਹਾਣੀ
ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਤੀਜ ਵਰਤ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ, ਇਸ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਦਾ ਸਮਾਂ, ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਪਾਰਵਤੀ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਔਰਤਾਂ ਸਾਵਣ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵਰਤ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ।
ਤੀਜ ਵਰਤ ਇੱਕ ਖਾਸ ਵਰਤ ਹੈ ਜੋ ਵਿਆਹੀਆਂ ਅਤੇ ਕੁਆਰੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਰਤ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮਕਸਦ ਪਤੀ ਦੀ ਲੰਬੀ ਉਮਰ, ਸੁਖ-ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਵਿਆਹੁਤਾ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਲਈ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਰਤ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਾਵਣ ਮਹੀਨੇ (ਜੁਲਾਈ-ਅਗਸਤ) ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਮੌਨਸੂਨ ਦੀ ਬਾਰਿਸ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤ ਹਰੀ-ਭਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਤੀਜ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਖੇਤਰ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਹਰਿਆਲੀ ਤੀਜ, ਹਰਤਾਲਿਕਾ ਤੀਜ ਆਦਿ। ਇਸ ਵਰਤ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਮਾਤਾ ਪਾਰਵਤੀ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਕਹਾਣੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ: ਇੱਕ ਵਾਰ ਮਾਤਾ ਪਾਰਵਤੀ (ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੌਰੀ ਜਾਂ ਉਮਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਨੇ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪਤੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਖ਼ਤ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸਨ। ਪਾਰਵਤੀ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਾਰਾ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਸਾਦੇ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨੇ ਅਤੇ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਬਿਨਾਂ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੇ ਤਪ ਕੀਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਠੰਡੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹ ਕੇ, ਅੱਗ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਬੈਠ ਕੇ, ਅਤੇ ਸਖ਼ਤ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਪਣਾ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਨ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਤਨੀ ਵਜੋਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ।
ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਕਈ ਰੂਪ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਾਰਵਤੀ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਹੇਲੀ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਜਦਕਿ ਕੁਝ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਾਲ ਇਹ ਤਪ ਕੀਤਾ। ਪਰ ਸਾਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੱਲ ਸਾਂਝੀ ਹੈ: ਪਾਰਵਤੀ ਜੀ ਦੀ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਇੱਛਾ ਅਤੇ ਸਖ਼ਤ ਤਪੱਸਿਆ ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ।
ਇਸੇ ਘਟਨਾ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਤੀਜ ਵਰਤ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਇਸ ਦਿਨ ਨਿਰਜਲ (ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ) ਜਾਂ ਫਲ-ਆਹਾਰ ਨਾਲ ਵਰਤ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਪਾਰਵਤੀ-ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਵਰਤ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਨਾ ਅਤੇ ਸੁਣਾਉਣਾ ਵੀ ਇਸ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਰਤ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਸਾਵਣ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ (ਚੰਦਰਮਾ ਦੇ ਵਧਣ ਵਾਲੇ ਪੱਖ) ਦੀ ਤੀਜ (ਤੀਜੀ ਤਿਥੀ) ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵਰਤ ਭਾਦੋਂ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਹਰਤਾਲਿਕਾ ਤੀਜ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਵਰਤ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸੱਚੀ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਮਨੋਕਾਮਨਾ ਪੂਰੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਔਰਤਾਂ ਇਸ ਵਰਤ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਅਤੇ ਸੁਖੀ ਵਿਆਹੁਤਾ ਜੀਵਨ ਲਈ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੁਆਰੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਇਸ ਵਰਤ ਨਾਲ ਚੰਗਾ ਪਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਵਰਤ ਸਿਰਫ਼ ਰਸਮ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਪ੍ਰੇਮ, ਸਮਰਪਣ ਅਤੇ ਆਸਥਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ।
ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ?
ਵਰਤ ਦਾ ਮਕਸਦ
ਤੀਜ ਵਰਤ ਵਿਆਹੀਆਂ ਤੇ ਕੁਆਰੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਪਤੀ ਦੀ ਲੰਬੀ ਉਮਰ, ਸੁਖ-ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੇ ਵਿਆਹੁਤਾ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਲਈ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੁਆਰੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਇਸ ਨਾਲ ਚੰਗਾ ਪਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਪਾਰਵਤੀ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ
ਮਾਤਾ ਪਾਰਵਤੀ ਨੇ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਪਤੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕਈ ਸਾਲ ਸਖ਼ਤ ਤਪ ਕੀਤਾ — ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਸਾਦੇ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਠੰਡੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹ ਕੇ, ਅੱਗ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਬੈਠ ਕੇ, ਤੇ ਬਿਨਾਂ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੇ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਇੱਛਾ ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ।
ਸਮਾਂ ਤੇ ਤਿਥੀ
ਇਹ ਵਰਤ ਸਾਵਣ ਮਹੀਨੇ (ਜੁਲਾਈ-ਅਗਸਤ) ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ (ਚੰਦਰਮਾ ਦੇ ਵਧਣ ਵਾਲੇ ਪੱਖ) ਦੀ ਤੀਜ (ਤੀਜੀ ਤਿਥੀ) ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਦੋਂ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਹਰਤਾਲਿਕਾ ਤੀਜ ਵੀ ਮਨਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਰੂਪ
ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਕਈ ਖੇਤਰੀ ਰੂਪ ਹਨ — ਕਿਤੇ ਪਾਰਵਤੀ ਦੀ ਸਹੇਲੀ ਦੀ ਮਦਦ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ, ਕਿਤੇ ਪਿਤਾ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ। ਪਰ ਸਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਾਂਝੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਪਾਰਵਤੀ ਦੀ ਸਖ਼ਤ ਤਪੱਸਿਆ ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ।
ਵਰਤ ਦੇ ਨਿਯਮ
ਔਰਤਾਂ ਇਸ ਦਿਨ ਨਿਰਜਲ (ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ) ਜਾਂ ਫਲ-ਆਹਾਰ ਨਾਲ ਵਰਤ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਾਰਵਤੀ-ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਵਰਤ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਦੀਆਂ/ਸੁਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਵਰਤ ਪ੍ਰੇਮ, ਸਮਰਪਣ ਤੇ ਆਸਥਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ।
Shiva
ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਤੋਂ ਹੋਰ
ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ
ਉਹੀ ਸਿੱਖਿਆ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜਦੀ