Bharat Devotion
Embroidered artwork for श्रीनारायणकवचम्: Embroidered Om symbol above a brass diya, marigolds and a temple spire at sunrise

श्रीनारायणकवचम्

भागवतपुराणे ६.८ वर्णितम् इदं त्रिचत्वारिंशदङ्गयुक्तं कवचं विश्वरूपेण इन्द्राय उपदिष्टम्; इदं विष्णोः नामानि आयुधानि रूपाणि च शरीरे सर्वदिक्षु च स्थापयति।

पद्यानि

ॐ नमो नारायणाय अङ्गन्यासः — ॐ ॐ नमः पादयोः ॐ नं नमः जानुनोः ॐ मों नमः ऊर्वोः ॐ नां नमः उदरे ॐ रां नमः हृदि ॐ यं नमः उरसि ॐ णां नमः मुखे ॐ यं नमः शिरसि करन्यासः — ॐ ॐ नमः दक्षिणतर्जन्याम् ॐ नं नमः दक्षिणमध्यमायाम् ॐ मों नमः दक्षिणअनामिकायाम् ॐ भं नमः दक्षिणकनिष्ठिकायाम् ॐ गं नमः वामकनिष्ठिकायाम् ॐ वं नमः वामानामिकायाम् ॐ तें नमः वाममध्यमायाम् ॐ वां नमः वामतर्जन्याम् ॐ सुं नमः दक्षिणाङ्गुष्ठोर्ध्वपर्वणि ॐ दें नमः दक्षिणाङ्गुष्ठाय पर्वणि ॐ वां नमः वामाङ्गुष्ठोर्ध्वपर्वणि ॐ यं नमः वामाङ्गुष्ठाय पर्वणि विष्णुषडक्षरन्यासः — ॐ ॐ नमः हृदये ॐ विं नमः मूर्धनि ॐ षं नमः भ्रुवोर्मध्ये ॐ णं नमः शिखायाम् ॐ वें नमः नेत्रयोः ॐ नं नमः सर्वसन्धिषु ॐ मः अस्त्राय फट् दिक्षु

श्लोकः 1

राजोवाच यया गुप्तः सहस्राक्षः सवाहान्रिपुसैनिकान् क्रीडन्निव विनिर्जित्य त्रिलोक्या बुभुजे श्रियम्

श्लोकः 1

भगवंस्तन्ममाख्याहि वर्म नारायणात्मकम् यथाऽऽततायिनः शत्रून् येन गुप्तोऽजयन्मृधे

श्लोकः 2

श्रीशुक उवाच वृतः पुरोहितस्त्वाष्ट्रो महेन्द्रायानुपृच्छते नारायणाख्यं वर्माह तदिहैकमनाः शृणु

श्लोकः 3

विश्वरूप उवाच धौताङ्घ्रिपाणिराचम्य सपवित्र उदङ्मुखः कृतस्वाङ्गकरन्यासो मन्त्राभ्यां वाग्यतः शुचिः

श्लोकः 4

नारायणमयं वर्म सन्नह्येद्भय आगते पादयोर्जानुनोरूर्वोरुदरे हृद्यथोरसि

श्लोकः 5

मुखे शिरस्यानुपूर्व्यादोंकारादीनि विन्यसेत् ॐ नमो नारायणायेति विपर्ययमथापि वा

श्लोकः 6

करन्यासं ततः कुर्याद्द्वादशाक्षरविद्यया प्रणवादियकारान्तमङ्गुल्यङ्गुष्ठपर्वसु

श्लोकः 7

न्यसेद्धृदय ओंकारं विकारमनु मूर्धनि षकारं तु भ्रुवोर्मध्ये णकारं शिखया दिशेत्

श्लोकः 8

वेकारं नेत्रयोर्युञ्ज्यान्नकारं सर्वसन्धिषु मकारमस्त्रमुद्दिश्य मन्त्रमूर्तिर्भवेद्बुधः

श्लोकः 9

सविसर्गं फडन्तं तत्सर्वदिक्षु विनिर्दिशेत् ॐ विष्णवे नम इति

श्लोकः 10

आत्मानं परमं ध्यायेद्धेयं षट्शक्तिभिर्युतम् विद्यातेजोतपोमूर्तिमिमं मन्त्रमुदाहरेत्

श्लोकः 11

ॐ हरिविंदध्यान्मम सर्वरक्षां न्यस्ताङ्घ्रिपद्मः पतगेन्द्रपृष्ठे दरारिचर्मासिगदेषुचाप- पाशान् दधानोऽष्टगुणोऽष्टबाहुः

श्लोकः 12

जलेषु मां रक्षतु मत्स्यमूर्ति- र्यादोगणेभ्यो वरुणस्य पाशात् स्थलेषु मायावटुवामनोऽव्यात् त्रिविक्रमः खेऽवतु विश्वरूपः

श्लोकः 13

दुर्गेष्वटव्याजिमुखादिषु प्रभुः पायान्नृसिंहोऽसुरयूथपारिः विमुञ्चतो यस्य महाट्टहासं दिशो विनेदुर्न्यपतंश्च गर्भाः

श्लोकः 14

रक्षत्वसौ माध्वनि यज्ञकल्पः स्वदंष्ट्रयोन्नीतधरो वराहः रामोऽद्रिकूटेष्वथ विप्रवासे सलक्ष्मणोऽव्याद्भरताग्रजोऽस्मान्

श्लोकः 15

मामुग्रधर्मादखिलात्प्रमादात् नारायणः पातु नरश्च हासात् दत्तस्त्वयोगादथ योगनाथः पायाद्गुणेशः कपिलः कर्मबन्धात्

श्लोकः 16

सनत्कुमारोऽवतु कामदेवात् हयशीर्षा मां पथि देवहेलनात् देवर्षिवर्यः पुरुषार्चनान्तरात् कूर्मो हरिर्मां निरयादशेषात्

श्लोकः 17

धन्वन्तरिर्भगवान् पात्वपथ्याद् द्वन्द्वाद्भयादृषभो निर्जितात्मा यज्ञश्च लोकादवताज्जनान्तात् बलो गणात्क्रोधवशादहीन्द्रः

श्लोकः 18

द्वैपायनो भगवानप्रबोधात् बुद्धस्तु पाखण्डगणात्प्रमादात् कल्किः कलेः कालमलात्प्रपातु धर्मावनायोरुकृतावतारः

श्लोकः 19

मां केशवो गदया प्रातरव्याद् गोविन्द आसङ्गवमात्तवेणुः नारायणः प्राह्ण उदात्तशक्ति- र्मध्यन्दिने विष्णुररीन्द्रपाणिः

श्लोकः 20

देवोऽपराह्णे मधुहोग्रधन्वा सायं त्रिधामावतु माधवो माम् दोषे हृषीकेश उतार्धरात्रे निशीथ एकोऽवतु पद्मनाभः

श्लोकः 21

श्रीवत्सधामापररात्र ईशः प्रत्युष ईशोऽसिधरो जनार्दनः दामोदरोऽव्यात्प्रभवात्प्रभाते विश्वेश्वरो भगवान् कालमूर्तिः

श्लोकः 22

चक्रं युंगान्तानलतिग्मनेमि भ्रमत्समन्ताद्भगवत्प्रयुक्तम् दन्दग्धि दन्दग्ध्यरिसैन्यमाशु कक्षं यथा वातसखो हुताशः

श्लोकः 23

गदेऽशनिस्पर्शनविस्फुलिङ्गे निष्पिण्ढि निष्पिण्ढ्यजितप्रियासि कुष्माण्डवैनायकयक्षरक्षो- भूतग्रहांश्चूर्णय चूर्णयारीन्

श्लोकः 24

त्वं यातुधानप्रमथप्रेतमातृ- पिशाचविप्रग्रहघोरदृष्टीन् दरेन्द्र विद्रावय कृष्णपूरितो भीमस्वनोऽरेर्हृदयानि कम्पयन्

श्लोकः 25

त्वं तिग्मधारासिसिवरारिसैन्य- मीशप्रयुक्तो मम छिन्धि छिन्धि चर्मञ्छतचन्द्र छादय द्विषामघोनां हर पापुचक्षुषाम्

श्लोकः 26

यन्नो भयं ग्रहेभ्योऽभूत्केतुभ्यो नृभ्य एव च सरीसृपेभ्यो दंष्ट्रिभ्यो भूतेभ्योऽंहोभ्य एव च

श्लोकः 27

सर्वाण्येतानि भगवन्नामरूपास्त्रकीर्तनात् प्रयान्तु संक्षयं सद्यो ये नः श्रेयःप्रतीपकाः

श्लोकः 28

गरुडो भगवान् स्तोत्रस्तोभश्छन्दोमयः प्रभुः रक्षत्वशेषकृच्छ्रेभ्यो विष्वक्सेनः स्वनामभिः

श्लोकः 29

सर्वापद्भ्यो हरेर्नामरूपयानायुधानि नः बुद्धीन्द्रियमनःप्राणान् पान्तु पार्षदभूषणाः

श्लोकः 30

यथा हि भगवानेव वस्तुतः सदसच्च यत् सत्येनानेन नः सर्वे यान्तु नाशमुपद्रवाः

श्लोकः 31

यथैकात्म्यानुभावानां विकल्परहितः स्वयम् भूषणायुधलिङ्गाख्या धत्ते शक्तीः स्वमायया

श्लोकः 32

तेनैव सत्यमानेन सर्वज्ञो भगवान् हरिः पातु सर्वैः स्वरूपैर्नः सदा सर्वत्र सर्वगः

श्लोकः 33

विदिक्षु दिक्षूर्ध्वमधः समन्ता- दन्तर्बहिर्भगवान् नारसिंहः प्रहापयँल्लोकभयं स्वनेना ग्रस्तसमस्ततेजाः

श्लोकः 34

मघवन्निदमाख्यातं वर्म नारायणात्मकम् विजेष्यस्यञ्जसा येन दंशितोऽसुरयूथपान्

श्लोकः 35

एतद्धारयमाणस्तु यं यं पश्यति चक्षुषा पदा वा संस्पृशेत्सद्यः साध्वसात्स विमुच्यते

श्लोकः 36

न कुतश्चिद्भयं तस्य विद्यां धारयतो भवेत् राजदस्युग्रहादिभ्यो व्याघ्रादिभ्यश्च कर्हिचित्

श्लोकः 37

इमां विद्यां पुरा कश्चित्कौशिको धारयन् द्विजः योगधारणया स्वाङ्गं जहौ स मरुधन्वनि

श्लोकः 38

तस्योपरि विमानेन गन्धर्वपतिरेकदा ययौ चित्ररथः स्त्रीभिर्वृतो यत्र द्विजक्षयः

श्लोकः 39

गगनान्न्यपतत्सद्यः सविमानो ह्यवाक्शिराः स वालखिल्यवचनादस्थीन्यादाय विस्मितः प्रास्य प्राचीसरस्वत्यां स्नात्वा धाम स्वमन्वगात्

श्लोकः 40

य इदं शृणुयात्काले यो धारयति चादृतः तं नमस्यन्ति भूतानि मुच्यते सर्वतो भयात्

श्लोकः 41

एतां विद्यामधिगतो विश्वरूपाच्छतक्रतुः त्रैलोक्यलक्ष्मीं बुभुजे विनिर्जित्य मृधेऽसुरान् ४२ इति श्रीमद्भागवते महापुराणे पारमहंस्यां संहितायां षष्ठस्कन्धे नारायणवर्मोपाख्याने नारायणकवचं सम्पूर्णम्

श्लोकः 42

पूजाविधिः फलश्रुतिश्च (पाठलाभाः)

फलश्रुतिः
शुभदिनम्

प्रतिदिनं अथवा शुभतिथौ

उत्तमसमयः (मुहूर्तम्)

ब्राह्मे मुहूर्ते सन्ध्याकाले च

पवित्रनिवेदनानि

घृतदीपः, धूपः, शुद्धपुष्पं, जलं च

आध्यात्मिकफलानि (फलश्रुतिः)फलश्रुतिः
  • मानसिकशान्तिः, आत्मोन्नतिः, मङ्गलमयवातावरणम्

पृष्ठभूमिः

श्रीमद्भागवते षष्ठस्कन्धे अष्टमाध्याये वर्णितम् इदं कवचम्। कौशिकमुनेः अस्थीनि अपि अस्य प्रभावात् तादृशं तेजः दधुः येन चित्ररथस्य विमानं पतितम्।

ज्ञातव्य-विशेषः

कौशिकास्थीनाम् आख्यानम् (श्लोकाः ३८–४०)

कौशिकनामा ब्राह्मणः नारायणकवचम् अधिगत्य हृदि धारयन् मरुभूमौ देहं त्यक्तवान्। कतिपयशताब्देषु गतेषु गन्धर्वराजः चित्ररथः विमानेन तस्य शुष्कास्थीनाम् उपरि गच्छन् सहसा विमानं स्वर्गीयशक्तिहीनं भूमौ पपात; तेन सिद्धं यत् भक्तस्य देहे संरक्षिता आध्यात्मिकी शक्तिः अमोघा अस्ति।

सर्वस्थानरक्षा (श्लोकाः १२–१५)

श्लोकेषु १२ तः १५ पर्यन्तं सर्वे भूप्रदेशाः क्रमशः रक्ष्यन्ते: जलं (मत्स्यः), पृथिवी (वामनः), आकाशः (त्रिविक्रमः), पर्वतशिखराणि (लक्ष्मणसहितः रामः), निर्जनवनानि च (वराहः नृसिंहश्च)।

चतुर्विंशतिघण्टाव्यापी सुरक्षाकवचम् (श्लोकाः २०–२२)

स्तोत्रम् अविच्छिन्नां चतुर्विंशतिघण्टिकां रक्षां स्थापयति: प्रातः केशवः, पूर्वाह्णे गोविन्दः, मध्याह्नात् पूर्वं नारायणः, मध्याह्ने विष्णुः, अपराह्णे मधुसूदनः, सायं माधवः, रात्रेः प्रथमे यामे हृषीकेशः, मध्यरात्रौ पद्मनाभः, उषःकाले दामोदरः।

दिव्यायुधानाम् आह्वानम् (श्लोकाः २३–२६)

श्लोकेषु २३ तः २६ पर्यन्तं विष्णोः सचेतनानि दिव्यायुधानि सम्बोध्यन्ते: प्रज्वलितं सुदर्शनचक्रम्, स्फुलिङ्गमोचिनी कौमोदकीगदा, गर्जनशीलः पाञ्चजन्यशङ्खः, शतचन्द्रयुक्तेन फलकेन सह नन्दकखड्गश्च।

अद्वैततत्त्वे आधारः (श्लोकाः ३१–३३)

स्तोत्रं केवलम् अन्धविश्वासरूपं रक्षणं न ददाति, अपितु परमम् अद्वैततत्त्वम् आश्रयति: यतः श्रीहरिः एव व्यक्ताव्यक्तयोः अन्तर्निहितं परमं सत्यम् (‘सदसच्च यत्’) अस्ति, अतः सर्वे क्लेशाः मोहाश्च तस्य प्रकाशे विलीयन्ते।

विषयानुसारं अन्वेषयतु

Vishnu सम्पूर्णा स्तुतिः पाठाश्च

Vishnu

Vishnu सर्वं पश्यतु →

हिन्दूधर्मःतः अधिकम्

सर्वं पश्यत

सम्बद्धशिक्षाः

सैव शिक्षा, विविधपरम्परासु प्रतिध्वनिता