දේවධම්ම ජාතකය

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ජේතවනාරාමයේ දී ධනවත් භික්ෂුවක් ගැන මේ කථාව වදාළ සේක. භාර්යාව මිය ගිය පසු සාවත්ථි නගරයේ ගෘහපතියෙක් සංඝයා අතරට පැවිදි විය. පැවිදි වීමට පෙර ඔහු තමා සඳහා කාමරයක්, ගින්න සඳහා කුටියක් සහ බඩු ගබඩාවක් ඉදි කර, ගබඩාව ගිතෙල් සහ සහලින් පුරවා තිබුණි.

භික්ෂුවක් වූ පසුවත් ඔහු තමා කැමති දේ පිළියෙළ කරවීමට සේවකයන් කැඳවා ගත්තේය. ඔහු රාත්‍රිය සඳහා එක් වස්ත්‍ර යුගලයක් ද, දිවා කාලය සඳහා තවත් එකක් ද සම්පූර්ණයෙන් තබා ගත් අතර, විහාරයේ බාහිර කොටසේ වෙන්ව ජීවත් විය.

දිනක් ඔහු තම වස්ත්‍ර සහ ඇතිරිලි තම කාමරයේ වියළීමට විහිදුවා තැබීය. ගම්බද ප්‍රදේශයේ සිට විහාරයෙන් විහාරයට යමින් සිටි භික්ෂූන් පිරිසක් ඔහුගේ කුටියට පැමිණ ඒවා දුටුහ. ඒවා කාගේද යන්න ඔවුහු විමසූ අතර, ඔහු ඒවා තනිකරම තමාගේ බව පැවසීය.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වස්ත්‍ර තුනක් පමණක් අනුමත කර ඇති බවත්, බුදුරජාණන් වහන්සේ අවශ්‍යතා අල්ප වූ බවත් ඔවුහු ඔහුට මතක් කළහ. ඉන්පසු ඔවුහු ඔහු ශාස්තෘ වහන්සේ වෙත කැටුව ගියහ.

ශාස්තෘ වහන්සේ ඔහු මෙතරම් භාණ්ඩ එකතු කර ඇත්තේ ඇත්තද යනු විමසූ අතර, භික්ෂුව ඔව් යැයි පිළිතුරු දුන්නේය. අල්ප ආශාවේ, සන්තුෂ්ටියේ සහ එකාන්ත වාසයේ ගුණ තමන් වහන්සේ ප්‍රශංසා කරන බව ශාස්තෘ වහන්සේ ඔහුට මතක් කළහ. කෝප වූ භික්ෂුව, ඔවුන් කැමති පරිදි තමා යනු ඇතැයි කෑගසමින්, ඉහළ සිවුර ගලවා දමා කටිය වස්ත්‍රය පමණක් ඇඳ සිටගත්තේය.

ඔහු සන්සුන් කිරීම සඳහා ශාස්තෘ වහන්සේ වදාළේ, අතීත ජීවිතයේ මේ භික්ෂුව ම ජල යක්ෂයෙකු ලෙස පව් කිරීමට බිය වන ලජ්ජාව සෙවීමෙන් වසර දොළහක් ගත කළ බවයි. දැන් ලජ්ජාව නැතිව ඔහුට මෙහි කෙසේ සිටිය හැකිද? මෙම වචන නිසා ඔහුගේ ලැජ්ජාව නැවත පැමිණියේය. ඔහු නැවත සිවුරු ඇඳ ශාස්තෘ වහන්සේට වැඳ, එක් පසෙක වාඩි විය. මෙම කථාව පාලි ත්‍රිපිටකයේ ජාතක සංග්‍රහයේ අංක 6 වේ.

එක් අවස්ථාවක, වාරාණසි හි කාසි රට බ්‍රහ්මදත්ත රජු රජකම් කරන කල, බෝධිසත්ත්වයන් වහන්සේ රජුට සහ රැජිනට පුත්‍රයා ලෙස උපත ලැබූ අතර, මහිංසාස කුමාරයා ලෙස නම් කරන ලදී. දෙවැනි පුත්‍රයා, චන්ද්‍ර කුමාරයා, උපත ලැබීය. ඉන් පසු බෝධිසත්ත්වයන් වහන්සේගේ මාතාව මිය ගිය අතර, රජු ඔහු ආදරය කළ තවත් රැජිනක් ගත්තේය. ඇය සූර්‍ය කුමාරයා නම් පුත්‍රයෙකු බිහි කළාය.

සතුටින් රජු, දරුවා වෙනුවෙන් ඇය ඉල්ලන ඕනෑම වරයක් ලබා දෙන බව පොරොන්දු විය. ඇය, තම පුත්‍රයා වැඩෙන තුරු එම පොරොන්දුව නිධන් කර තබා ගත්තාය. ඉන්පසු ඇය රජුට තම පුත්‍රයා රජ කරවන ලෙස ඉල්ලා සිටියාය.

රජු පිළිතුරු දුන්නේ, තමාට දෙදෙනෙකු ගිනි ජ්වාලා මෙන් දීප්තිමත් පුත්‍රයින් සිටින බවත්, ඇගේ පුත්‍රයාට රාජ්‍යය දිය නොහැකි බවත්ය. නමුත් රැජින නැවත නැවතත් තම ඉල්ලීම දැඩි කළාය. ඇය තමාගේ පුත්‍රයින්ට විරුද්ධව කුමන්ත්‍රණය කරයි යන බියෙන්, රජු වැඩිමහල් කුමාර දෙදෙනා කැඳවා ගත්තේය.

ඔහු ඔවුන්ට වනාන්තරයට ගොස් තම මරණයෙන් පසු, ඔවුන්ගේ නිසි අයිතිය වූ නගරයේ රජ කිරීමට ආපසු පැමිණෙන ලෙස පැවසීය. කඳුළු සහිතව ඔහු ඔවුන්ගේ හිස ළඟා සිප, යැවීය. බාල කුමාරයා සූර්‍ය ඔවුන් යන අයුරු දැක, හේතුව දැන, සහෝදරයන් සමඟ යාමට තීරණය කළේය.

තිදෙනා හිමාල කලාපයට පැමිණියහ. බෝධිසත්ත්වයන් වහන්සේ මාර්ගයෙන් ඈත්ව ගසක් මුල වාඩි වූහ. ඔහු සූර්‍ය කුමාරයාට විලට දිව ගොස්, වතුර බොන්න, නාන්න, තාමරස පත්‍රයක ජලය ගෙන එන්න කීවේය.

එම විලෙහි ජලය වෙස්සවණ විසින් ජල යක්ෂයෙකුට භාර දී තිබුණි. ජලයට බැස යන සියලු දෙනාම, සැබවින් ම දිව්‍ය ගුණය දන්නවුන් හැර, ඔහුට ගිල දැමිය හැකි විය. ජලයට නොබැසි අය කෙරෙහි ඔහුට කිසිදු බලයක් නොතිබුණි.

සූර්‍ය කුමාරයා කිසිවක් නොදැන ජලයට බැස්සේය. ජල යක්ෂයා ඔහුව අල්ලාගෙන, ඔහු සැබවින් ම දිව්‍ය ගුණය දන්නේද කියා විමසුවේය. ඔහු සූර්‍යයා සහ චන්ද්‍රයා යැයි කීවේය. යක්ෂයා ඔහු නොදන්නා බව කියා, ගැඹුරේ තම නිවසට ඔහුව ගෙන ගියේය.

සූර්‍ය කුමාරයා ආපසු නොආ විට, බෝධිසත්ත්වයන් වහන්සේ චන්ද්‍ර කුමාරයා යැව්වේය. ඔහුද අල්ලා ගෙන ප්‍රශ්න කරන ලදී. ඔහු අහසේ දිශා හතර දිව්‍ය ගුණය යැයි පිළිතුරු දුන්නේය. යක්ෂයා ඔහු නොදන්නා බව කියා, ඔහුව එම ස්ථානයේම සිර කළේය.

දෙවන සොහොයුරාත් ආපසු නොආ විට, බෝධිසත්ත්වයන් වහන්සේ ම ගොස් ඔවුන්ගේ පා සලකුණු අනුගමනය කරමින් ජලය දක්වා ගියහ. ඔහු තේරුම් ගත්තේ, මෙම විල ජල යක්ෂයෙකුට අයත් විය යුතු බවයි. ඔහු කඩුව ඉණේ බැඳ, දුනුව ගෙන, ජලයට නොබැස බලා සිටියේය.

යක්ෂයා බෝධිසත්ත්වයන් වහන්සේ ඇතුළු නොවන බව දුටුවේය. ඔහු වනවැසියෙකුගේ වේශය ගෙන, ස්නානය කර, පානය කර, තාමරස මල්වලින් සැරසෙන ලෙස ඔහුට ආරාධනා කළේය. බෝධිසත්ත්වයන් වහන්සේ ඔහු ක්ෂණිකව යක්ෂයෙකු බව හඳුනාගෙන, ඔහු තම සහෝදරයන් ගෙන ගොස් ඇති බව කීවේය. යක්ෂයා එය පිළිගෙන, විලට ඇතුළු වන සියල්ලෝම තමාට අයත් වන බව, නමුත් සැබවින් ම දිව්‍ය ගුණය දන්නවුන් හැර බව පැහැදිලි කළේය.

යක්ෂයා, බෝධිසත්ත්වයන් වහන්සේ දිව්‍ය ගුණය දැන ගැනීමට කැමති දැයි විමසා, ඔහුට කියා දෙන බව පොරොන්දු විය. බෝධිසත්ත්වයන් වහන්සේ තමන් ප්‍රීතියෙන් කතා කරන බව කීවත්, තමන් ගමන් වෙහෙසට පත් බව පැවසීය. එබැවින් යක්ෂයා ඔහුට ස්නානය කරවා, ආහාර හා ජලය දී, මල් හා සුවඳින් සරසා, මණ්ඩපයක ඇඳක් ඇතිරීය.

බෝධිසත්ත්වයන් වහන්සේ ඇඳ මත වාඩි වූ අතර, යක්ෂයා ඔහුගේ පාමුල සිටියේය. ඔහු ගාථාවක් වදාළේය. එහි කියැවුණේ, පාපයට ලජ්ජා වන, පිරිසිදු සිත ඇති, සන්සුන් වූ, යහපත් දෙයින් ප්‍රීති වන අයට පමණක් දිව්‍යමය ලෙස කියනු ලබන බවයි.

යක්ෂයා සතුටු වී සහෝදරයෙකු නැවත දෙන බව කීවේය. කවුරුන් ගෙන එන්නද? බෝධිසත්ත්වයන් වහන්සේ පිළිතුරු දුන්නේ, “බාලයා” යනුවෙනි. යක්ෂයා, ඔහු දන්නා දේ අනුව ක්‍රියා නොකරන බව, මන්ද ඔහු වැඩිමහල් අයට වඩා බාලයා තෝරා ගත් බව, විරෝධය දැක්වීය.

බෝධිසත්ත්වයන් වහන්සේ පිළිතුරු දුන්නේ, ඔහු දිව්‍ය ගුණය දන්නා සේම එය ප්‍රගුණ කරන බවයි. මෙම ළමයා නිසාම ඔවුන් වනාන්තරයට ආවේය; ඔහුගේ මව රාජ්‍යය ඉල්ලා සිටියාය. ළමයා ඔවුන් සමඟ ආ අතර ආපසු හැරී යාමක් ගැන කිසිදා සිතුවේ නැත. ඔහු ළමයා යක්ෂයෙකු විසින් ගිල දමන ලදැයි කීවේ නම් කිසිවෙකු ඔහුව විශ්වාස නොකරනු ඇත. ඔහු නින්දාවට බිය වූයේය. යක්ෂයා අනුමත ඝෝෂා කර, සහෝදරයන් දෙදෙනාම ආපසු දුන්නේය.

ඉන්පසු බෝධිසත්ත්වයන් වහන්සේ යක්ෂයා සමඟ මෘදු ලෙස කතා කළහ. අන් අයගේ මස් හා ලේ මත ජීවත් වන යක්ෂයෙකු ලෙස ඔහුගේ වර්තමාන උත්පත්තිය, අතීතයේ කළ අකුසල නිසා විය. ඔහු දැනට ද අකුසල් කරමින් සිටියේය. එම හැසිරීම නිරයෙන් හා අනෙකුත් දුක් ගති වලින් මිදීමට බාධාවක් වනු ඇත. එබැවින් මින් ඉදිරියට ඔහු අකුසල අත්හැර, පුණ්‍යයෙන් ජීවත් විය යුතු බව ඔහු කීවේය.

බෝධිසත්ත්වයන් වහන්සේ එම ස්ථානයේ, යක්ෂයාගේ ආරක්ෂාව යටතේ රැඳී සිටියහ. එක් දිනක් ඔහු තාරකා මගින් තම පියාණන් මිය ගොස් ඇති බව දුටුවේය. ඔහු යක්ෂයා සමඟ වාරාණසියට ගොස් රාජ්‍යය භාර ගත්තේය. ඔහු චන්ද්‍ර කුමාරයා උපරජු ලෙසත්, සූර්‍ය කුමාරයා සේනාපති ලෙසත් පත් කළේය. ඔහු යක්ෂයාට මාලා, මල් හා ආහාර සහිත සුවපත් නිවසක් ලබා දුන්නේය. ඔහු ධර්මයෙන් රාජ්‍යය කරමින්, තම ක්‍රියා අනුව ගමන් කිරීමට මිය යන තුරු ජීවත් විය.

ශාස්තෘ වහන්සේ සත්‍යයන් දේශනා කළ අතර, ඒවා අවසානයේ ධනවත් භික්ෂුව පළමු මාර්ගයේ ඵලය ලැබීය. ඉන්පසු බුදුරජාණන් වහන්සේ මෙම රාමුව අතීතයට සම්බන්ධ කර, උපත හඳුනා දුන්හ. ධනවත් භික්ෂුව එදා සිටි ජල යක්ෂයා විය, ආනන්ද සූර්‍ය කුමාරයා විය, සාරිපුත්ත චන්ද්‍ර කුමාරයා විය, ශාස්තෘ වහන්සේ තමන් වහන්සේ ම, වැඩිමහල් සහෝදරයා වූ මහිංසාස කුමාරයා විය.

යක්ෂයාගේ ප්‍රශ්නය සරල ය, නමුත් එය සම්පූර්ණ ජීවන මාර්ගයක් ඉල්ලයි. මෙම කථාවේ දිව්‍ය ගුණය වූයේ පාපයට ලජ්ජා වීමයි, රාමුවේ භික්ෂුව කෝපයෙන් සිවුරු ගලවා දැමූ විට එම ලජ්ජාව ඔහු නැති කර ගත්තේය. බෝධිසත්ත්වයන් වහන්සේගේ පිළිතුර න්‍යායක් නොවේ. එය ඔහුගේ තේරීම තුළ පෙනේ, බාලයාගේ යහපත් නාමය සහ තමාගේ හෘදසාක්ෂිය ගැන ඇති සැලකිල්ල නිසා, අසාධාරණ ලෙස පෙනුණත්, බාලයා රැක ගැනීමෙනි.

කථාව ඉතා දරුණු ජීවියෙකු කෙරෙහි ඉවසීමද පෙන්වයි. බෝධිසත්ත්වයන් වහන්සේ යක්ෂයාට පහර නොදෙයි, ඔහුව අවමන් නොකරයි. ඔහු ප්‍රශ්නයට පිළිතුරු දෙයි, අනතුරු ඇඟවීමක් දෙයි, පසුව ඔහුව තම ආරක්ෂාව යටතේ තබා ගනී. භක්තිකයා සඳහා මෙය පෙන්වන්නේ හානි නොකිරීමට ඇති දැඩි අධිෂ්ඨානය බලයට කිසිදා නොලැබෙන දොරටුවක් විවර කළ හැකි බවයි.