মূডবিদ্ৰী আৰু কাৰ্কল

সেউজীয়া নাৰিকলৰ বাগিচা আৰু পশ্চিম ঘাটৰ শৃংখলাৰে বেৰিয়াই থকা মূডবিদ্ৰীয়ে, আঠৰটা ঐতিহাসিক শিলাৰ বসদি, অৰ্থাৎ জৈন মন্দিৰৰ একত্ৰিত উপস্থিতি আৰু প্ৰাচীন ধৱলা তালপাত পাণ্ডুলিপিৰ পবিত্ৰ সংৰক্ষণৰ বাবে "জৈন কাশী" উপাধি লাভ কৰিছে। কেইমাইলমান দূৰত থকা কাৰ্কলাই, ১৪৩২ খ্ৰীষ্টাব্দত ৰজা বীৰ পাণ্ড্য ভৈৰৰসে এটা শিলাময় পাহাৰৰ ওপৰত প্ৰতিষ্ঠা কৰা ভগৱান বাহুবলীৰ ৪২ ফুট দীঘল একশিলা বিশাল মূৰ্তিৰে এই অঞ্চলক মুকুটিত কৰিছে। দুটা নগৰে একেলগে এটা তীৰ্থযাত্ৰা-পথ গঠন কৰে, যিয়ে শাস্ত্ৰৰ ৰক্ষক হিচাপে মূডবিদ্ৰীৰ ভূমিকাক জৈনধৰ্মৰ আটাইতকৈ দৃশ্যমান বিশাল ভক্তি-প্ৰকাশসমূহৰ এটাৰ ৰক্ষক হিচাপে কাৰ্কলাৰ ভূমিকাৰ সৈতে যুক্ত কৰে।

মূডবিদ্ৰীয়ে ৰক্ষা কৰা ধৱলা পাণ্ডুলিপিবোৰ লোককথা নহয়; সেইবোৰ ষটখণ্ডাগমৰ ভাষ্য। ষটখণ্ডাগম দিগম্বৰ সম্প্ৰদায়ৰ একমাত্ৰ অৱশিষ্ট প্ৰামাণিক শাস্ত্ৰ, আৰু অবিচ্ছিন্ন পাণ্ডুলিপি ৰূপত আজিলৈ পোৱা সৰ্বপ্ৰাচীন জৈন গ্ৰন্থ। প্ৰাকৃত ভাষাত ছয়টা খণ্ড, অৰ্থাৎ ভাগত ৰচিত ইয়াৰ মূল সূত্ৰসমূহ প্ৰথম খণ্ড লিখা আচাৰ্য পুষ্পদন্ত আৰু বাকী পাঁচটা সম্পূৰ্ণ কৰা ভূতবলিয়ে ৰচনা কৰিছিল। বহু শতিকা পাছত, আচাৰ্য বীৰসেনে মূল গ্ৰন্থৰ ওপৰত প্ৰায় ৭২,০০০ শ্লোকৰ ধৱলা নামৰ ভাষ্য ৰচনা কৰে; তেওঁৰ শিষ্য জিনসেনে বীৰসেনৰ দেহত্যাগৰ পিছত জয়ধৱলা সম্পূৰ্ণ কৰে। পৰম্পৰাৰ মতে জৈনধৰ্মৰ আটাইতকৈ বহুলভাৱে পঠিত প্ৰাৰ্থনা নৱকাৰ মন্ত্ৰৰ পাঁচ শাৰীৰ মূল সাৰ পুষ্পদন্তে মঙ্গলাচৰণ হিচাপে ৰচনা কৰিছিল। এইটো ষটখণ্ডাগমৰ আৰম্ভণিৰ আহ্বান-শ্লোক, সেয়ে মূডবিদ্ৰীৰ তালপাতৰ সংগ্ৰহটো পৃথিৱীৰ জৈন ঘৰবোৰত প্ৰতিদিনে পুৱা পঠিত সেই প্ৰাৰ্থনাৰ এক জীৱন্ত আত্মীয়।

মূডবিদ্ৰীৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন মঠ গুৰু বসদি অষ্টম শতিকাৰ, আৰু ইয়াতেই এই পাণ্ডুলিপিবোৰ ৰখা আৰু নকল কৰা হৈছিল। ইয়াৰ গ্ৰেনাইট দেৱালে এনে গ্ৰন্থ ৰক্ষা কৰে, যাৰ বিষয়বস্তু ভৱনটোতকৈও কেইবা শতিকাৰ পুৰণি।

এই আটাইতকৈ পবিত্ৰ প্ৰামাণিক ভাষ্যবোৰ ৰক্ষা কৰাৰ বাবে মূডবিদ্ৰী সমগ্ৰ জৈন জগতত শ্ৰদ্ধাৰ পাত্ৰ। মধ্যযুগত উত্তৰৰ জৈন বিদ্যা-কেন্দ্ৰবোৰত অস্থিৰতা দেখা দিয়াত, সন্ন্যাসী পণ্ডিতসকলে প্ৰাচীন প্ৰাকৃত ধৱলা তালপাতবোৰ সুৰক্ষাৰ বাবে দক্ষিণলৈ মূডবিদ্ৰীলৈ লৈ গৈছিল, আৰু আন ঠাইত তেওঁলোকৰ অস্তিত্বক বিপদাপন্ন কৰা অস্থিৰতাৰ পৰা দূৰত থকা এটা সম্প্ৰদায়ৰ হাতত সেইবোৰ অৰ্পণ কৰিছিল। এই গ্ৰন্থসমূহ প্ৰায় এক সহস্ৰাব্দ ধৰি তাম্ৰ পাতৰ তলত আৰু প্ৰাকৃতিক কীটনাশকৰ সৈতে সংৰক্ষিত আছিল, অৱশেষত বিংশ শতিকাত সেইবোৰৰ লিপ্যন্তৰ আৰু অনুবাদ কৰা হয়। এই কামে শতিকাৰ পিছত প্ৰথমবাৰৰ বাবে পণ্ডিতসকলক সম্পূৰ্ণ ষটখণ্ডাগম, খণ্ডে খণ্ডে, এটা অবিচ্ছিন্ন সমগ্ৰ হিচাপে পঢ়িবলৈ সক্ষম কৰিছিল। বিংশ শতিকাৰ অধিকাংশ সময়ত চলা সেই অনুবাদ প্ৰকল্পটোৱেই আজিও আদিম দিগম্বৰ সিদ্ধান্তৰ ওপৰত পৰৱৰ্তী প্ৰায় সকলো অধ্যয়নৰ ভিত্তি।

তীৰ্থযাত্ৰীসকলে এই শাস্ত্ৰসমূহক ভগৱান মহাৱীৰৰ প্ৰত্যক্ষ শিষ্য গণধৰসকলৰ জীৱন্ত কণ্ঠ হিচাপে পূজা কৰে, যিবোৰ এক পৰম্পৰাৰ শৃংখলাৰ জৰিয়তে সংৰক্ষিত, যিটো শৃংখলা কেৱল মূডবিদ্ৰীয়ে অবিচ্ছিন্ন ৰাখিছে। ভাৰতৰ আন কোনো দিগম্বৰ কেন্দ্ৰই একেধৰণৰ অবিচ্ছিন্ন ভৌতিক সংৰক্ষণৰ দাবী কৰিব নোৱাৰে; আন আঞ্চলিক সংগ্ৰহবোৰ হেৰাই গৈছে, ক্ষতিগ্ৰস্ত হৈছে, নাইবা কেৱল পৰৱৰ্তী নকলত ৰৈ গৈছে। সেয়ে পণ্ডিতসকলে মূডবিদ্ৰীৰ পাণ্ডুলিপিবোৰক ষটখণ্ডাগমৰ মূল পাঠৰ সৈতে আটাইতকৈ ওচৰৰ অৱশিষ্ট সংযোগ হিচাপে গণ্য কৰে।

মূডবিদ্ৰীত সংৰক্ষিত, ষটখণ্ডাগমৰ প্ৰথম খণ্ডৰ প্ৰথম অধ্যায়ৰ অমৰ আৰম্ভণি:

সাবিৰা কম্বদ বসদি আৰু কাৰ্কলা গোম্মটেশ্বৰ সংগ্ৰহালয়ৰ বস্তু নহয়, বৰঞ্চ সক্ৰিয় উপাসনাস্থল, য'ত ছয় শতিকা আগতে খোদিত স্তম্ভৰ কাষত দৈনিক পূজা অব্যাহত থাকে। প্ৰতি বাৰ বছৰত এবাৰ, কাৰ্কলাৰ উচ্চ বাহুবলী মূৰ্তিয়ে মহামস্তকাভিষেক, অৰ্থাৎ মূৰত কৰা মহান অভিষেক সমাৰোহ লাভ কৰে; শ্ৰৱণবেলগোলাৰ অধিক প্ৰসিদ্ধ বিশাল মূৰ্তিৰ সৈতে এই পৰম্পৰা ভাগ কৰা হয়।

কৰ্ণাটকৰ একেটা উপকূলীয় অঞ্চলত এনে দুটা বিশাল বাহুবলী মূৰ্তি থিয় হৈ থকা, যাৰ প্ৰতিটোৰ নিজা যাত্ৰী আৰু নিজৰ দ্বাদশ-বাৰ্ষিক উৎসৱ-চক্ৰ আছে, ই দেখুৱায় যে বাহুবলীৰ ত্যাগৰ প্ৰতি শ্ৰদ্ধা তুলু নাডুত জৈন জগতৰ আন ঠাইতকৈ বেলেগ ধৰণে কিমান গভীৰভাৱে শিপাই লৈছে। নিজ ভায়েকৰ ওপৰত জয়ৰ অহংকাৰ ত্যাগ কৰাৰ পিছতহে কেৱলজ্ঞান লাভ কৰা ৰাজকুমাৰৰ কাহিনীয়ে, তুলু নাডুৰ বণিক আৰু ভূস্বামী জৈন পৰিয়ালসমূহৰ মাজত বিশেষ শক্তিৰে প্ৰতিধ্বনি তুলিছিল। ছয় শতিকাৰ তেওঁলোকৰ পৃষ্ঠপোষকতাই এই বিশাল মূৰ্তি আৰু কেইমাইলমান দূৰৰ সহস্ৰ-স্তম্ভ মন্দিৰ, দুয়োটাকে নিৰ্মাণ আৰু নিৰন্তৰ ৰক্ষণাবেক্ষণ কৰিছিল।