ଅୟ୍ୟନାର, ଗ୍ରାମ ଦ୍ୱାରର ରକ୍ଷକ

ତାମିଲନାଡୁର ମହାନ ମନ୍ଦିର ନଗରଗୁଡ଼ିକ ନିଜ ଉଚ୍ଚ ଗୋପୁରଂ ସାହିତ ଉତ୍ଥିତ ହେବା ପୂର୍ବେ, ଦକ୍ଷିଣର ଗ୍ରାମଗୁଡ଼ିକ ଏକ ଅତି ପ୍ରାଚୀନ ଓ ଘନିଷ୍ଠ ଦିବ୍ୟତାର ଦ୍ୱାରା ସୁରକ୍ଷିତ ଥିଲା। ଅୟ୍ୟନାର, ଯିଏ ରକ୍ଷକ ଦେବତା, ତାଙ୍କ ମନ୍ଦିର ବସତିର ଅନ୍ତଃକୃତ୍ୟଷ୍ଠରେ ସ୍ଥାପନ ନ କରି ଏହାର ଅଗ୍ରଧାରେ ରଖନ୍ତି, ଯେଖାନେ ଖେତ, ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଖୋଲା ସଡ଼କ ବିସ୍ତୃତ, ଯାହାଠାରୁ ବିପଦ ଆବାଳି ସକେ। ଏକ ମହାମନ୍ଦିରର ଗଭୀର ଗର୍ଭଗୃହରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଦେବତାମାନଙ୍କ ତୁଳନାରେ, ଯୁଗିଁ କେବଳ ଦ୍ୱାର ଓ ପ୍ରାଙ୍ଗଣ ଯାତାୟାତ କରିବା ଦ୍ୱାରା ଅଣ୍ଟ ମିଳାଯାଏ, ଅୟ୍ୟନାର ଗ୍ରାମର ସୀମାବର୍ତ୍ତୀ ଅଂଶରେ ନିଜ ଦେବାଲୟ ରଖନ୍ତି, ମାନବୀୟ ବସତି ଓ ତାହାର ବାହିର ଜଙ୍ଗଲର ମଧ୍ୟସୀମାରେ।

ତାଙ୍କ ଜନ୍ମର ସର୍ବାଧିକ ପ୍ରଚଳିତ ବୃତ୍ତାନ୍ତ ଅନୁସାରେ, ଯାହା ତାମିଲ କାଣ୍ଡ ପୁରାଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡରୁ ଓ ସ୍କନ୍ଦ ପୁରାଣର ୧ମ କାଣ୍ଡର କୌମାରିକ ଖଣ୍ଡରୁ ଆସେ, ଅୟ୍ୟନାର ଶିବ (ତାଙ୍କର ହର ରୂପରେ) ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ (ଯିଏ ମହାସାଗର ମଥନରେ ଅସୁରମାନଙ୍କୁ ବିନଷ୍ଟ କରିବାକୁ ମୋହିନୀର ସୁସୁନ୍ଦରୀ ସ୍ତ୍ରୀ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲେ) ମିଳନରୁ ଜନ୍ମିଲେ। ଏହି ମିଳନରୁ ଜାତ ପୁତ୍ରକୁ ହରିହରପୁତ୍ର ନାମେ ଜ୍ଞାତ କରାଗଲା, ଅର୍ଥାତ ହରି (ବିଷ୍ଣୁ) ଓ ହର (ଶିବ)ଙ୍କ ପୁତ୍ର। ଏହି ନାମ ଓ ଜନ୍ମ ଗଲ୍ପ ସେ ସବରୀମାଳାର ଅୟ୍ୟପ୍ପନଙ୍କ ସାଥେ ଏତେ ଘନିଷ୍ଠଭାବେ ସମ୍ପୃକ୍ତ ଯେ ଅନେକ ଆଞ୍ଚଳିକ ଐତିହ୍ୟରେ ଦୁହେଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଲଗା ସତ୍ତା ନୁହେଁ, ବରଂ ଏକ ଦେବତା ଶାସ୍ତାଙ୍କ ଦୁଇଟି ଭିନ୍ନ ରୂପ ବୋଲି ବୁଝିତ।

ତାମିଲ ଗ୍ରାମୀଣ ବିଶ୍ୱାସ କରିଆସୁଛନ୍ତି ଯେ ଅୟ୍ୟନାରଙ୍କ ଦାୟିତ୍ୱ, ରାତି ପରେ ରାତି, ତାଙ୍କ ଅଶ୍ୱରେ ଚଢ଼ି ଗ୍ରାମର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସୀମା ଦେଇ ଗଶ୍ତ ଦେବା। ତାଙ୍କ ସହାୟକ ଆତ୍ମାର ଦଳ ସହିତ ତାଙ୍କ ଗଶ୍ତ ଚାଲିଥାଏ, ସାଧାରଣତଃ ଭୟଙ୍କର ରକ୍ଷକ କରୁପ୍ପୁସାମୀଙ୍କୁ ନେଇ, ଓ ଅନେକ ଅଞ୍ଚଳରେ ଏକୋଇଶ ନିମ୍ନ ଦେବତାଙ୍କ ଦଳ। ଏହି ରାତିକାଳୀନ ଗଶ୍ତରେ ସେ ଦୁଷ୍ଟ ଆତ୍ମା, ରୋଗବାହକ ଶକ୍ତି, ଚୋର ଓ ଯେକୌଣସି ଦୁର୍ଭାବନାକ୍ର ସତ୍ତାକୁ ରୋକିବେଛେ ଯେ ଶୋଇଥିବା ଗ୍ରାମରେ ପ୍ରବିଷ୍ଟ ହୋଇ ତାହାର ଲୋକ, ଫସଲ ବା ପଶୁମାନଙ୍କୁ ଧ୍ୱଂସ କରିପାରେ।

ଏହି ରାତିକାଳୀନ ଗଶ୍ତ ହିଁ ତାମିଲନାଡୁରେ ଅୟ୍ୟନାର ସେବାର ଯେକୌଣସ ସ୍ଥାନରେ ସବୁଠାରେ ଏକ ଚମତ୍କାର ଓ ଦୃଶ୍ୟମାନ ବିଶେଷତ୍ୱ ତୈରି କରେ। ବିଶାଳ ଟେରାକୋଟା ଅଶ୍ୱ, ଓ ପ୍ରାୟତଃ ହାତୀ, ଗ୍ରାମ ମନ୍ଦିରରେ ରକ୍ଷୀ ଭାବେ ଠିଆ ଥିବେ, କେତେକୂ ପନ୍ଦର ଫୁଟୋ ଅତିକ୍ରମକାରୀ ଉଚ୍ଚ। ସେମାନଙ୍କର ରଙ୍ଗିତ ଚକ୍ଷୁ ଦିଗନ୍ତଆଡ଼କୁ ଠିଆ ଥାଏ, ଏବେ ଦୌଡ଼ୁଲାଗୁ ଭାବେ। ଏଗୁଡ଼ିକ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ଅର୍ଥରେ ଚିର-ସ୍ଥାପିତ ଦେବତାର ମୂର୍ତ୍ତି ନୁହେଁ, ବରଂ ମାନତ ଭେଟ — ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦତ୍ତ ଉପହାର ଅୟ୍ୟନାରକୁ ତାଙ୍କ ଅସୀମ ରକ୍ଷଣର ପାଇଁ ନୂତନ ବାହନ ଯୋଗାଇବା, ବା ଏକ ମାନତ ପୂରିତ ଶେଷେ, ଏକ ରୋଗ ନିରାମୟ ହେବା ଘଟିବା ପଦେ, ବା ଫସଲ ରକ୍ଷା ପେବା ପଟେ କୃତଜ୍ଞତାରେ ଦତ୍ତ।

ଅଶ୍ୱଗୁଡ଼ିକୁ ଭେଲାର ନାମର ବଂଶାନୁକ୍ରମିକ କୁମ୍ଭାର-ପୁରୋହିତ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମାଣ କରାହୁଏ, ଯେ ଅସଙ୍ଗିତ ମାଟିରୁ ଦିନ ଧରି ବିଶେଷ ଅନୁଷ୍ଠାନରେ ଆକାର ଦେନ୍ତି। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ଏକ ସମାରୋହରେ ସମାପ୍ତ ହୁଏ ଯାହାକୁ ମାଟି ମୂର୍ତ୍ତିରେ ଦିବ୍ୟ ଚେତନା ସଞ୍ଚାର ବୋଲି ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ, ଏହା ମନ୍ଦିରେ, ବାହିର୍ମୁଖୀ ଦୃଷ୍ଟି ସାହିତ, ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଭୋବାର ପୂର୍ବେ। ଅଧିକାଂଶ ବୃହତ୍ତମ ମନ୍ଦିରର ବ୍ରାହ୍ମଣ ପୁରୋହିତ ଯେଠାଗେ ଦାଖ କାଟିଛନ୍ତି, ଭେଲାର ଏହି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଐତିହ୍ୟ ସଂସ୍କୃତ ଭାଷାବଦଳ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ଚଳାଇଥାଏ, ଏକ ଅ-ବ୍ରାହ୍ମଣବାଦୀ ଗ୍ରାମୀଣ ଐତିହ୍ୟ ଜାରି ରଖିଆସୁଛେ ଯାହା ଅନେକ ବିଦ୍ବାନ ଦକ୍ଷିଣରେ ବୈଦିକ ଅନୁଷ୍ଠାନର ବିସ୍ତୃତ ବିସ୍ତାର ପୂର୍ବର ଯୁଗକୁ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରନ୍ତି।

ଏହି ଅଭ୍ୟାସକୁ ବିଶେଷ ଭାବେ ହୃଦୟସ୍ଫୂର୍ତ୍ତିଦାୟକ ବସ୍ତୁ ଘଟାଏ ଯେ, ଅଧିକାଂଶ ହିନ୍ଦୁ ମନ୍ଦିରେ ମିଳୁଥିବା ଯଥାଶେଷ ରକ୍ଷିତ ପଥର ବା ଧାତୁ ମୂର୍ତ୍ତିର ତୁଳନାରେ, ଏହି ଟେରାକୋଟା ଅଶ୍ୱ ସ୍ଥାୟୀ ରହିବାର ଅଭିପ୍ରାୟେ ନୁଭେ। ଖୋଲାଚେଡ଼ି ଗ୍ରାମ ମନ୍ଦିରକୁ ବର୍ଷାକାଳୀନ ବୃଷ୍ଟି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ବାୟୁପ୍ରବାହ ସାଥେ ଛାଡ଼ି ଦେବେଲେ, ସେମାନେ ଧାୟ ଧାୟ ଭାଙ୍ଗି, କ୍ଷୟ ଖସି ଯାଏ, ଓ ମାସ ଓ ବର୍ଷ ଧରି ଯେ ମାଟିଦେଇ ଗଠିତ ସେ ମାଟିରେ ବିମିଶିତ ଫେରିଯାଏ। ଅୟ୍ୟନାରର ଅସୁରକ୍ଷା ଯାଚୁଥିବା ନୂତନ ଭକ୍ତଙ୍କଠାରୁ ନୂତନ ଭେଟ ଧାଗି ଧାଗି ସେ ସ୍ଥାନ ପୂରାଏ।

ଅବଜ୍ଞାପୂର୍ଣ୍ଣ ଦୃଷ୍ଟିଭଙ୍ଗିଠାରୁ ଦୂରେ, ସୃଜନ ଓ କ୍ଷୟର ଏହି ଚକ୍ର ଦେବତାଙ୍କ ଭୂମିକାର ସାଙ୍ଗୀନ ବୋଲି ବୁଝିତ: ଅୟ୍ୟନାରଙ୍କ ସୁରକ୍ଷାତ୍ୱ ଏକ ସ୍ଥିର, ଶାଶ୍ୱତ ସ୍ମାରକ ନୁହେଁ ବରଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗ୍ରାମ ପିଢ଼ି ଦ୍ୱାରା ନିରନ୍ତର ନୂତନୀକୃତ ଜୀବନ୍ତ, ଚଳନଶୀଳ ସମ୍ବନ୍ଧ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ନୂତନ ମାଟି ଅଶ୍ୱ ରକ୍ଷକ ଚାଲିରଥିବେ ଓ ଗ୍ରାମ ବିଶ୍ୱାସ ଗଣିଏ ବୋଲି ଏକ ନୂତନ ଦୃଢ଼ଅଙ୍ଗୀକାର ହୋଇ ଯାଏ, ଯେକାଳେ ଦୁହେଁ ବର୍ତ୍ତମାନ ଥାଇ ଚାଲେ।

ଆଜିକାର ଦିନେ, ଗ୍ରାମୀଣ ତାମିଲନାଡୁ ଦେଇ ଗତିଶୀଳ ଯାତ୍ରୀ ଏହି ନୀରବ, ସମୟ-ଖସିତ ମାଟି ଅଶ୍ୱଗୁଡ଼ିକୁ ଗ୍ରାମ ଧାରଟାଟାଏ ପାହାରୁ ଦେଖେ, ଆଜିକାଲି ମଧ୍ୟ ଭେଟନ୍ତି। ବାହିର ଆଗନ୍ତୁକ ସାଧାରଣତଃ ସେମାନଙ୍କୁ କେବଳ ରାସ୍ତା ପାର୍ଶ୍ୱର ଉତ୍ସୁକତାଭିତ୍ତିକ ବସ୍ତୁ ଭାବେ ଅଲକ୍ଷ୍ୟ କରେ, ନିଜେ ଗ୍ରାମୀଣ ସେମାନଙ୍କୁ ଏକ ଅଟୁଟ ବନ୍ଧନର ଦୃଶ୍ୟ ଚିହ୍ନ ଭାବେ ବୁଝେ: ଅୟ୍ୟନାର ଏକ ଦେବତା ଯିଏ ମନ୍ଦିର ଦୁର୍ଗ ଅନ୍ତରାଳରେ ନୁହେଁ ବରଂ ସୁରକ୍ଷା ଓ ଅଜ୍ଞାତର ମଧ୍ୟସୀମା ଦ୍ୱାରଖାଡ଼ିରେ ନିଜ ଦେବାଲୟ ରଖିବାକୁ ବାଛିଲେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ରାତି ଚାଲାଚଥିବେ, ଯଫଳରେ ଭିତର ଲୋକେ ଭୟ ବିଜୃଣ୍ଣ କରି ନିଷ୍ଚିନ୍ତରେ ଶୋଇପାରେ।

ଅନେକ ଗ୍ରାମ ନୂତନ ଟେରାକୋଟା ଅଶ୍ୱଙ୍କ ପ୍ରତିଷ୍ଠାକୁ ଏକ ବାର୍ଷିକ ଉତ୍ସବର ସଙ୍ଗେ ସମୟିତ କରେ, ପ୍ରାୟତଃ ଫସଲ ଖଙ୍ଗେ ଅନୁଷ୍ଠିତ, ଯେତେବେଳେ ସମ୍ବ୍ୟସାନେ ଭେଲାର କୁମ୍ଭାରଙ୍କ ନିକଟ ନୂତନ ବାହନ ସଙ୍ଗ୍ରହ ଓ ଗତ ବର୍ଷର ଭେଟଙ୍କ ଭାଙ୍ଗା ଅବଶେଷ ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ସଭେ। ଏହି ସମୟ ସମାଧି-ବଦ୍ଧ ନୁହେଁ। ଫସଲ ଆଗତ ଏକ ଗ୍ରାମ ନୂତନ ଅଶ୍ୱ ଦାନଦିବାର ସାଧନ ଓ ଧନ୍ୟଜ୍ଞାପନ ରଖିବାର ସ୍ପଷ୍ଟ କାରଣ ଦୁହେଁ ଥାଏ, ଅୟ୍ୟନାରଙ୍କ ରାତିକାଳୀନ ପାହାରାକୁ ଫସଲଲୀ ନିଜେ ଚୋର୍ୟ, ଦୁର୍ବୋଗ ଓ ଋତୁଅନ୍ତର ଖେତଫାଳରେ ଭ୍ରମଣକାରୀ ଆତ୍ମାଠାରୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖାର ଜାତିଁ ଭାବେ ସଞ୍ଞାଆୟନ୍ତି।

କରୁପ୍ପୁସାମୀ, ଅୟ୍ୟନାରଙ୍କ ସର୍ବାଧିକ ବିଶିଷ୍ଠ ସହାୟକ, ସ୍ୱୟଂ ତାମିଲନାଡୁ ଜୁଡ଼ିବା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରକ୍ଷକ ଭାବେ ସ୍ୱାଧୀନ ସେବିତ, ସାଧାରଣତଃ ଖଣ୍ଡ ସାହିତ ଚିତ୍ରିତ ଓ ବିଶେଷତଃ ଯାଦୁ-ନିପୁଣତା ଓ ଦୁଷ୍ଟ ଆତ୍ମାବାଧକ ବିରୁଦ୍ଧେ ଘୋଷିତ ଯେଟାବଡ଼ି ସାଧାରଣ ପ୍ରାର୍ଥନା ନିଏ ଦୋଳଦୃଢ଼। ଅୟ୍ୟନାର-କରୁପ୍ପୁସାମୀ ସାଥେ ଚାଲାଚନ୍ତୁ ବୋଲି କୁହାଯାଉଥିବା ଏକୋଇଶ ନିମ୍ନ ଦେବତା ଅଞ୍ଚଲୁ ଭିନ୍ନ, ସ୍ଥାନୀୟ ଇତିବୃତ୍ତ, ମୃତ୍ୟୁତିକ୍ରମେ ରକ୍ଷକତାକୁ ଘୋଷିତ ସ୍ଥାନୀୟ ବୀରମାନେ, ଓ ସେଇ ଦିଗାଂଶର ଆବଶ୍ୟକ ସନ୍ତ୍ରାସଗୁଡ଼ିକ ଭଗ୍ନଭାବେ ପ୍ରତିଫଳିତ ଅଛେ। ଏହି ନମନୀୟତା ଅୟ୍ୟନାର ସେବାକୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଏକକ ଗ୍ରାମରେ ଅଧିକ ଅର୍ଦ୍ଧକର-ଅଧୋମୂଳ ରଖେ, ଠାରୋ ଏକ ଏକଘୀ ମଠ-ଭକ୍ତି ଛାଡ଼ି।

ଯିଏ ମହତ୍ତର ମନ୍ଦିର-ସଙ୍ଗୀର ଅନ୍ତର୍ମୁଖୀ ଜ୍ୟାମିତିର ଅଭ୍ୟସ୍ତ, ଯେଖାୟ ଦେବତା ସବୁଠାରେ ଗଭୀରତମ ବିନ୍ଦୁରେ ବସିଛେ ଓ ଭକ୍ତମାନେ ଧଞ୍ଜିକ-ଦ୍ୱାରପଥରେ ଧାୟେ ଅଗ୍ରସର ହୋଇ, ଅୟ୍ୟନାରଙ୍କ ବାହିର୍ମୁଖୀ ଦେବାଲୟକୁ ପ୍ରଥମେ ବିଚିତ୍ର ଅନୁଭବ କରେ। ଦେବତାଙ୍କ ଭୂମିକାକୁ ସଂଯୁକ୍ତଃ ବୁଝାଗଲେ ତର୍କ ସ୍ଫୁଟ ଓ ଶୀଘ୍ର ସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇ ଯାଏ: ଅୟ୍ୟନାର ମୁଖ୍ୟତଃ ଏକ ଏକାନ୍ତ ଅଦଳନୀୟ ଦେବତା ନୁହେଁ, ବରଂ ଏକ ରକ୍ଷୀ ଯାଙ୍କୁ ଅଳଲି ଜଙ୍ଗଲ ନିଜେ ଅଧିକାର ରାଖେ, ଠିକ ସେ ଦିଗଲୁ ଜାଗ୍ରତ ରଖି ଯେଖାନେ ସଙ୍କଟ ସର୍ବଦା ଅସିଲେ ଘଟି ଅନିକାୟ ଗଣାଯାଏ। ମନ୍ଦିରଙ୍କ ଆବିଦିଗ୍‍ୟ ନିଜେ ଏକ ପ୍ରକାର-ଧର୍ମ-ବଙ୍ଗୀୟ, ଏକ ଦୃଶ୍ୟ ଘୋଷଣା ଯେ ରକ୍ଷକଙ୍କ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଚାହନି କେଉଁ ଦିଗଲୁ ଦୃଣିତ।

ଅୟ୍ୟନାର ସେବା ନିକଟନିମ୍ନ ଅଧିକାର-ଭିତ୍ତିକ ଦ୍ୱାରା ଅଙ୍ଗୀକୃତ ଅଠୁ ଚାଲିନାହିଁ; ଏହି ସାଧାରଣୀ ଗ୍ରାମ-ତଲେ-ଗ୍ରାମ, କୁମ୍ଭାର-ଲିଖକଗୁଡ଼ିକ ଦ୍ୱାରା, ସ୍ଥାନୀୟ ଭକ୍ତ ଓ ମାଟି ଅଶ୍ୱଙ୍କ ଅଭିପ୍ରାୟ ଓ ତାଂଦୁ ନୂତନୀକରଣର ସାଧାରଣ ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ଅବିବାହତ ଚଲିଛି। ସରକାରୀ ସମ୍ଭଦ-ସଫର ଓ ଶିଳ୍ପ-ପୁନର୍ଜୀବନ ପ୍ରକଳ୍ପନଗୁଡ଼ି ସାମୟିକୀୟ ଦଶକାବଲୀରେ ଭେଲାର କୁମ୍ଭାର-ତରୀକେ ଇଙ୍ଗିତ ଦେଖାଚେ, ସଂବିଧି-ଜୈଳ ଚିନ୍ତିତ ଯେ ସେଖି ତୁଚ୍ଛ ଧାତୁ ସାମଗ୍ରୀ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଗୁରୁତ୍ୱେ ହାତ-ଲାଗି ମାଟି ଐତିହ୍ୟକୁ ବଦଳାଇ ଦେଇପାରେ। ଫିରେ ଅନେକ ଗ୍ରାମରେ ଏହି ଅଭ୍ୟାସ ସଙ୍ଗ୍ରହ-ଅଲକ୍ଷଁ ଚାଲିଛି, ସଂରକ୍ଷଣ ପ୍ରକଳ୍ପଙ୍କ ଚେଷ୍ଟାରେ ନୁହେଁ ବରଂ ସାଧାରଣ, ନିରନ୍ତର ଆବଶ୍ୟକତା ଦ୍ୱାରା ଯାହା ଗ୍ରାମୀଣମାନେ ଆଜିକାଲି ସଂତାନମାନଙ୍କ ଶୋଇବାକାଲେ ସୀମାଏ ଚାଲିଥିବେ ସେଇ ରକ୍ଷକ ଭାବେ ବୋଧିତ।