ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଜନ୍ମ

ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଜନ୍ମର ସବୁଠାରୁ ପୂର୍ଣ୍ଣାଙ୍ଗ ବିବରଣୀ ଭାଗବତ ପୁରାଣରେ (ସ୍କନ୍ଧ 10, ଅଧ୍ୟାୟ 3) ଲିପିବଦ୍ଧ ଅଛି, ଯାହା ମଥୁରା ନଗରୀ ଏବଂ ତାର ରାଜା କଂସଙ୍କ କାହାଣୀ କହେ—ଏକ ଅତ୍ୟାଚାରୀ, ଯିଏ ଏପରି ନିଷ୍ଠୁରତାରେ ଶାସନ କରୁଥିଲେ ଯେ ତାଙ୍କ ନିଜ ପ୍ରଜାମାନେ ବି ତାଙ୍କୁ ଭୟ କରୁଥିଲେ। କଂସଙ୍କ ଭଉଣୀ ଦେବକୀ ବସୁଦେବ ନାମକ ଜଣେ ମହାନ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ସହ ବିବାହିତ ହୋଇଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ବିବାହ ଦିନରେ, କଂସ ନିଜେ ଦମ୍ପତିଙ୍କ ରଥ ଚଳାଉଥିବା ବେଳେ, ଆକାଶରୁ ଏକ ବାଣୀ ଭବିଷ୍ୟବାଣୀ କଲା: ଦେବକୀଙ୍କ ଅଷ୍ଟମ ସନ୍ତାନ ହିଁ ତାଙ୍କୁ ବଧ କରିବ। ଭୀତ ହୋଇ କଂସ ତୁରନ୍ତ ଭଉଣୀ ଓ ଭାଇଙ୍କ ଜ୍ୱାଇଁଙ୍କୁ ଧରି, ଲୁହାର ଶିକୁଳିରେ ବାନ୍ଧି କାରାଗାରର ଏକ କୋଠରୀରେ ପକାଇଲେ, ଏବଂ ଦେବକୀଙ୍କ ପ୍ରତ୍ୟେକ ସନ୍ତାନକୁ ହତ୍ୟା କରିବାର ଶପଥ ନେଲେ।

ପରବର୍ତ୍ତୀ ବର୍ଷଗୁଡ଼ିକରେ ଦେବକୀ ଛଅଟି ସନ୍ତାନ ପ୍ରସବ କଲେ, ଏବଂ ପ୍ରତିଥର କଂସ କାରାଗାରକୁ ଆସି ସେହି ଶିଶୁକୁ ସେଠାରେ ହିଁ ହତ୍ୟା କରିଥିଲେ। ଦେବକୀ ଓ ବସୁଦେବଙ୍କ ଦୁଃଖ ଅପରିମେୟ ଥିଲା। ରାଜାଙ୍କ ନିଜର ରକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ—ଯେଉଁମାନେ ଠିକ୍ ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ସେଠାରେ ନିୟୋଜିତ ଥିଲେ—ସେମାନଙ୍କର କୌଣସି ଶକ୍ତି ନ ଥିଲା। ଭବିଷ୍ୟବାଣୀ ତଥାପି ଅଟଳ ଅଛି ବୋଲି କଂସ ଜାଣିଥିଲେ, ଏବଂ ସେ ବିଶେଷ ଭାବରେ ଅଷ୍ଟମ ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲେ।

ଦେବକୀ ଯେତେବେଳେ ସପ୍ତମ ଥର ଗର୍ଭବତୀ ହେଲେ, ଭାଗବତ ପୁରାଣ ଲେଖେ ଯେ ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତି ଯୋଗମାୟା ସେହି ଅଜାତ ଶିଶୁକୁ ଦେବକୀଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ବସୁଦେବଙ୍କ ଅନ୍ୟ ପତ୍ନୀ ରୋହିଣୀଙ୍କ ଗର୍ଭକୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ କରିଥିଲେ; ରୋହିଣୀ ଯମୁନାର ପାରିରେ ଗୋକୁଳରେ ରହୁଥିଲେ। ଏହି ସନ୍ତାନ ନିରାପଦରେ ବଳରାମ ରୂପେ ଜନ୍ମ ନେଲେ—ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଭ୍ରାତା। କାରାଗାରର ରକ୍ଷୀମାନେ ଭାବିଲେ ଦେବକୀଙ୍କ ଗର୍ଭପାତ ହୋଇଛି, ଏବଂ ସପ୍ତମ ବିପଦ ଟଳିଗଲା ବୋଲି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ କଂସ ନିଜ ସତର୍କତାରେ ଶିଥିଳତା ଆଣିଲେ।

ତାପରେ ଅଷ୍ଟମ ଗର୍ଭାବସ୍ଥା ଆସିଲା। ସମୟ ନିକଟ ହେଲା ବେଳେ, କାରାଗାରର କୋଠରୀ ଅନ୍ଧକାର ଓ ଝଡ଼ିଆ ହୋଇ ଉଠିଲା; ରକ୍ଷୀମାନେ ଗଭୀର ନିଦ୍ରାରେ ଢଳି ପଡ଼ିଲେ, ଏବଂ ବସୁଦେବ ଓ ଦେବକୀଙ୍କୁ ବାନ୍ଧି ରଖିଥିବା ଲୁହାର ଶିକୁଳି ଆପେ ଆପେ ଢିଲା ପଡ଼ିଗଲା। ମଧ୍ୟରାତ୍ରିରେ, ଶ୍ରାବଣ କୃଷ୍ଣ ପକ୍ଷର ଅଷ୍ଟମୀ ଦିନରେ—ଯାହା ପରେ ପ୍ରତିବର୍ଷ ଜନ୍ମାଷ୍ଟମୀ ଭାବେ ପାଳିତ ହେଲା—ଦେବକୀ ଗାଢ଼, ତେଜସ୍ୱୀ ବର୍ଣ୍ଣର ଏକ ପୁତ୍ରକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ଗ୍ରନ୍ଥ ଲେଖେ ଯେ ଶିଶୁଟି ପ୍ରଥମେ ତାର ପିତାମାତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ତାର ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦିବ୍ୟ ରୂପରେ—ଚାରି ହାତ ଓ ସମୃଦ୍ଧ ଅଳଙ୍କାରରେ ସଜ୍ଜିତ ହୋଇ—ପ୍ରକାଶିତ ହେଲା, ଯାହାଫଳରେ ବସୁଦେବ ଓ ଦେବକୀ ସନ୍ଦେହରହିତ ଭାବେ ଜାଣିପାରିବେ ଯେ ଏହା ସାଧାରଣ ଜନ୍ମ ନୁହେଁ; ଏହାପରେ ସେ ସାଧାରଣ ଶିଶୁର ରୂପ ଧାରଣ କଲେ। କାରାଗାର କୋଠରୀ ଆଲୋକରେ ଭରିଗଲା, ଏବଂ ଦମ୍ପତି ଆନନ୍ଦ ଓ ଭୟ ଉଭୟ ଅନୁଭବ କଲେ, କାରଣ ସେମାନେ ଜାଣିଥିଲେ ଯେ ପୂର୍ବ ଛଅଜଣଙ୍କ ପାଇଁ ଯେପରି କଂସ ଆସିଥିଲେ, ଏହି ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ସେ ସେହିପରି ଆସିବ।

ଏକ ଦିବ୍ୟ ବାଣୀ ବସୁଦେବଙ୍କୁ ନିର୍ଦେଶ ଦେଲା ଯେ ଶିଶୁକୁ ଗୋକୁଳକୁ, ନନ୍ଦ ଓ ଯଶୋଦାଙ୍କ ଗୃହକୁ ନେଇଯିବେ, ଏବଂ ସେଠାରେ ସଦ୍ୟ ଜନ୍ମିତ ସେମାନଙ୍କ କନ୍ୟାକୁ ତାଙ୍କ ସ୍ଥାନରେ ଫେରାଇ ଆଣିବେ। କାରାଗାରର ଦ୍ୱାର ଆପେ ଆପେ ଖୋଲିଗଲା, ଏବଂ ରକ୍ଷୀମାନେ ଅଚେତନ ରହିଲେ। ବସୁଦେବ ଶିଶୁକୁ ଏକ ବୁଣା ଟୋକେଇରେ ରଖି ଝଡ଼ିଆ ରାତ୍ରିରେ ବାହାରିଲେ। ଫୁଲି ଉଠି ଗର୍ଜନ କରୁଥିବା ଯମୁନା ସେ ପାଣିରେ ପାଦ ଦେବା ମାତ୍ରେ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦୁଇ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇଗଲା, ଏବଂ ମହାସର୍ପ ଶେଷ ତାଙ୍କ ପଛରେ ଉଠି, ଶିଶୁକୁ ବର୍ଷାରୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଟୋକେଇ ଉପରେ ନିଜର ଫଣା ବିସ୍ତାର କଲେ।

ବସୁଦେବ ସୁରକ୍ଷିତ ଭାବେ ନଦୀ ପାର ହୋଇ ନନ୍ଦଙ୍କ ଘରେ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ଯଶୋଦାଙ୍କୁ ଜଣେ ନବଜାତ କନ୍ୟା ପାଖରେ ଶୋଇଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖିଲେ। ସେ ଶିଶୁମାନଙ୍କୁ ଅଦଳବଦଳ କଲେ—କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଯଶୋଦାଙ୍କ କୋଳରେ ରଖିଲେ, ଏବଂ ରକ୍ଷୀମାନେ ଜାଗ୍ରତ ହେବା ପୂର୍ବରୁ ସେ କନ୍ୟାକୁ କାରାଗାରକୁ ଫେରାଇ ନେଲେ। ଦ୍ୱାର ବନ୍ଦ ହେଲା ଏବଂ ଶିକୁଳି ପୁଣି ପୂର୍ବ ପରି ଆଟକି ଗଲା, ରାତ୍ରିରେ ଯାହା ଘଟିଥିଲା ତାର କୌଣସି ଚିହ୍ନ ନ ରଖି।

ଅଷ୍ଟମ ଜନ୍ମର ଖବର ପାଇ କଂସ କାରାଗାରକୁ ଧାଇଁ ଆସିଲେ ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପରି ସେହି କନ୍ୟାଶିଶୁକୁ ହତ୍ୟା କରିବା ପାଇଁ ଧରିଲେ। ପଥର ଚଟାଣରେ ତାକୁ ଆଛାଡ଼ିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ମାତ୍ରେ ସେ ତାଙ୍କ ହାତରୁ ଖସି ଆକାଶକୁ ଉଡ଼ିଗଲା ଏବଂ ଏକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ବହୁବାହୁ ବିଶିଷ୍ଟ ଦେବୀରେ ରୂପାନ୍ତରିତ ହେଲା—ଅଧିକାଂଶ ବିବରଣୀରେ ତାଙ୍କୁ ଯୋଗମାୟା ନାମରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ। ସେ ହସିଲେ ଏବଂ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ ଯେ ଯାହାର ହାତରେ ତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ନିର୍ଧାରିତ, ସେ ପୂର୍ବରୁ ଅନ୍ୟତ୍ର ଜନ୍ମି ସୁରକ୍ଷିତ ଅଛି, ଏବଂ ତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଏବେ ନିଶ୍ଚିତ; ତା'ପରେ ସେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲେ। କଂସ ଭୟରେ ଆଚ୍ଛନ୍ନ ହେଲେ; ଯାହା ପୂର୍ବରୁ ଗତିରେ ଆସିଗଲା ତାକୁ ଓଲଟାଇବାରେ ସେ ଅସମର୍ଥ ଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଗୋକୁଳରେ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ନନ୍ଦ ଓ ଯଶୋଦାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ର ରୂପେ ବଡ଼ ହେଲେ—ବର୍ଷ ବର୍ଷ ଧରି ନିଜର ପ୍ରକୃତ ଜନ୍ମ ବିଷୟରେ ଅଜ୍ଞାତ, ଝଡ଼ରେ ନଦୀ ପାର କରାଯାଇଥିବା, ଏକ ଏପରି ଭବିଷ୍ୟବାଣୀ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବା ପାଇଁ ଯାହା ବିଷୟରେ ତାଙ୍କୁ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କୁହାଯାଇ ନ ଥିଲା ଯେ ତାହା ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବା ପାଇଁ ତାଙ୍କର ଜନ୍ମ ହୋଇଛି।

ପ୍ରତିବର୍ଷ ଜନ୍ମାଷ୍ଟମୀ ହିନ୍ଦୁ ଘର ଓ ମନ୍ଦିରରେ ଏହି ରାତ୍ରିକୁ ପୁନଃସୃଷ୍ଟି କରେ—ମଧ୍ୟରାତ୍ରି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉପବାସ ରଖି, ଯେଉଁ ସଠିକ୍ ଘଣ୍ଟାରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ ବୋଲି ପରମ୍ପରା ବିଶ୍ୱାସ କରେ ତାହା ପାଳନ କରି, ଏବଂ ସେହି କ୍ରମକୁ ପୁନଃ କହୁଥିବା ଭକ୍ତିଗୀତ ଗାଇ: ଭବିଷ୍ୟବାଣୀ, ହଜିଯାଇଥିବା ଛଅ ସନ୍ତାନ, ଝଡ଼, ବିଭକ୍ତ ନଦୀ, ଓ ଶିଶୁମାନଙ୍କ ଅଦଳବଦଳ ଯାହା ସପ୍ତମକୁ ସେହି ଭାଗ୍ୟରୁ ରକ୍ଷା କଲା ଯାହାରୁ ପୂର୍ବ ଛଅଜଣ ରକ୍ଷା ପାଇ ପାରି ନ ଥିଲେ।

ଏହି କାହାଣୀ ଟିକିଏ ରହିବାର ଏକ କାରଣ ହେଉଛି ଯେ ଏହା ରାଜସତ୍ତାର ସାଧାରଣ ରୂପକୁ କେତେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଓଲଟାଇ ଦିଏ। କଂସଙ୍କ ପାଖରେ ଦୃଶ୍ୟମାନ ସବୁ ସୁବିଧା ଥିଲା: ସିଂହାସନ, ସେନା, କାରାଗାରର ଦ୍ୱାରରେ ହିଁ ନିଯୁକ୍ତ ରକ୍ଷୀମାନେ। ଜଣେ ପିତା, ଝଡ଼ିଆ ରାତ୍ରିରେ, ଗୋଟିଏ ଶିଶୁକୁ ଗୋଟିଏ ଫୁଲିଉଠିଥିବା ନଦୀ ପାର କରାଇ ନେଲା ସମୟରେ ଏ ସବୁ ସୁବିଧା ବିଫଳ ହୋଇଗଲା। ଏହି ଓଲଟପାଲଟ—କେବଳ ନଦୀ ପାର ହେବାର ଚମତ୍କାରଠାରୁ ଅଧିକ—ସେହି ବିଷୟ ଯାହା ପ୍ରତି ଜନ୍ମାଷ୍ଟମୀରେ ଭକ୍ତମାନେ ଫେରି ଆସନ୍ତି: ଏହି ସ୍ମରଣ ଯେ କୌଣସି ଅତ୍ୟାଚାରୀ ଯେତେ ଦୁର୍ଗ ଗଢ଼ୁ ନା କାହିଁକି, ତାର ଜନ୍ମ ପୂର୍ବରୁ ଗତିରେ ଆସିଯାଇଥିବା ସତ୍ୟ ବିରୁଦ୍ଧରେ ସେ ପ୍ରତିଟି ଦ୍ୱାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବନ୍ଦ କରିପାରେ ନାହିଁ। ଭକ୍ତମାନେ ଏହି ସ୍ମରଣକୁ ପ୍ରତିବର୍ଷ କେବଳ ଅମୂର୍ତ୍ତ ଧର୍ମତତ୍ତ୍ୱ ଭାବେ ନୁହେଁ, ବରଂ ପିଢ଼ି ପରେ ପିଢ଼ି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପୁନଃ କୁହାଯାଉଥିବା ଏକ କାହାଣୀ ଭାବେ ଜୀବନ୍ତ ରଖନ୍ତି—କାରଣ ଯେଉଁ ଦୁର୍ଗ ଶେଷରେ ରଖି ପାରେ ନାହିଁ, ଏକ କାହାଣୀ ତାହା ରଖେ। ପ୍ରତି ଜନ୍ମାଷ୍ଟମୀରେ ସାରା ରାତି ଜାଗରଣ ରଖୁଥିବା ଭକ୍ତମାନେ, ଏକ ଅର୍ଥରେ, ବସୁଦେବଙ୍କ ସହିତ ହିଁ ଜାଗ୍ରତ ଥାଆନ୍ତି—ସେହି ଝଡ଼ରେ, ସେହି ପାର ହେବାର କାର୍ଯ୍ୟ ପୁଣି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରି।