ମୁରୁଗନ ଓ ତାରକାସୁର ବଧ

ପୂର୍ବକାଳରେ ତାରକାସୁର ନାମକ ଅସୁର ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କଠାରୁ ଏକ ବର ପାଇଥିଲା। ତାହା ତାକୁ ତ୍ରିଲୋକର ନାଗାଳ ବାହାରେ ରଖୁଥିବା ପରି ମନେ ହେଉଥିଲା: ଶିବଙ୍କ ପୁତ୍ର ବ୍ୟତୀତ ଆଉ କେହି ତାକୁ ବଧ କରି ପାରିବେ ନାହିଁ। ସେ ବର ଅଟଳ ବୋଲି ଜଣାପଡ଼ୁଥିଲା। ସତୀଦେବୀଙ୍କ ବିୟୋଗରେ ଶୋକାଭିଭୂତ ଶିବ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ତପସ୍ୟାରେ ମଗ୍ନ ଥିଲେ; ବିବାହ ବା ସନ୍ତାନ ଲାଭର କୌଣସି ସଙ୍କେତ ସେ ଦେଖାଇ ନଥିଲେ। ଯାହା କେବେ ପୂରଣ ହେବ ନାହିଁ ବୋଲି ସେ ବିଶ୍ୱାସ କରୁଥିଲା, ସେହି ଦୁର୍ବଳତାରେ ସାହସ ପାଇ ତାରକାସୁର ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଆକ୍ରମଣ କଲା। ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଦେବତାମାନେ ନିଜ ନିଜ ବାସସ୍ଥାନରୁ ତଡ଼ି ଦିଆଗଲେ; ସେମାନଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ବିଘ୍ନିତ ହେଲା, ସେମାନଙ୍କ କର୍ତ୍ତୃତ୍ୱ ଉପହାସର ବିଷୟ ହେଲା। ସେହି ଅସୁରର ଆହ୍ୱାନର ଉତ୍ତର ଦେଇପାରିବା ଭଳି ବୀର କେଉଁଠି ନଥିଲା।

ପାର୍ବତୀଙ୍କ ଅଚଳ ଭକ୍ତି ଶେଷରେ ଶିବଙ୍କ ସୁପ୍ତ ଯୋଗାଗ୍ନିକୁ ଜାଗ୍ରତ କଲା, ସେତେବେଳେ ମୁକ୍ତିର ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ତାଙ୍କ ତୃତୀୟ ନୟନରୁ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଆଲୋକର ଛଅଟି ସ୍ଫୁଲିଙ୍ଗ ଉଛୁଳି ଉଠିଲା। ପ୍ରତ୍ୟେକ ସ୍ଫୁଲିଙ୍ଗ ଏତେ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଥିଲା ଯେ କୌଣସି ଏକକ ପ୍ରାଣୀ ଏକାକୀ ତାହା ସହ୍ୟ କରି ପାରିବ ନାହିଁ। ଅଗ୍ନି ଓ ଗଙ୍ଗାଦେବୀ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ବହନ କରି ଶରବଣ ନାମକ ନଳଝାଡ଼ିରେ ସ୍ଥିର କଲେ। ସେଠାରେ କୃତ୍ତିକା ନକ୍ଷତ୍ରର ଛଅ ଜଣ କୃତ୍ତିକା ସେହି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଙ୍ଗାରଗୁଡ଼ିକୁ ନିଜ ତତ୍ତ୍ୱାବଧାନକୁ ନେଇ ଛଅଟି ଦୀପ୍ତିମାନ ଶିଶୁରେ ପାଳନପୋଷଣ କଲେ; ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶିଶୁର ଏପରି ଯତ୍ନ ନିଆଗଲା ଯେମିତି ତ୍ରିଲୋକର ଭାଗ୍ୟ ସେମାନଙ୍କ ବଞ୍ଚିବା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ — ଏବଂ ପ୍ରକୃତରେ ତାହା ସେମିତି ହିଁ ଥିଲା।

ପାର୍ବତୀ ସେହି ବନକୁ ଆସି ଛଅଟି ଶିଶୁକୁ ଗୋଟିଏ ଆଲିଙ୍ଗନରେ ଧରିଲେ। ତାଙ୍କ କୋଳରେ ସେମାନେ ଛଅ ମୁଖ ଓ ବାରଟି ବାହୁବିଶିଷ୍ଟ ଗୋଟିଏ ଦିବ୍ୟ ବାଳକରେ ମିଶିଗଲେ। “କୃତ୍ତିକାଙ୍କ ପୁତ୍ର” ଅର୍ଥରେ ତାଙ୍କୁ କାର୍ତ୍ତିକେୟ କୁହାଗଲା, ଏବଂ ସ୍କନ୍ଦ, ସୁବ୍ରହ୍ମଣ୍ୟ ଓ ଷଣ୍ମୁଖ ନାମରେ ମଧ୍ୟ ଜଣାଗଲେ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ନାମ କାହାଣୀର ଏକ ସ୍ତର ବହନ କରେ: ନକ୍ଷତ୍ର-ମାତାମାନଙ୍କର ପାଳନ, ଅସ୍ତିତ୍ୱରେ ତାଙ୍କର ହଠାତ୍ ଉଦୟ, ପବିତ୍ର ଅକ୍ଷର ସହିତ ତାଙ୍କ ନିକଟତା, ତାଙ୍କ ଛଅମୁଖୀ ରୂପ। ଶିଶୁ ଭାବେ ଜନ୍ମିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, କିଛି ଦିନ ମଧ୍ୟରେ ସେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଯୁବକରେ ପରିଣତ ହେଲେ; ଦେବତାମାନେ ସମୟରେ ଖୋଜି ପାଇବେ ନାହିଁ ବୋଲି ଆଶା ଛାଡ଼ିଥିବା ସ୍ଥିରତା ଓ କର୍ତ୍ତୃତ୍ୱ ସେ ପୂର୍ବରୁ ଧାରଣ କରିଥିଲେ।

ସ୍କନ୍ଦ ପୁରାଣ ଯୁଦ୍ଧ ପ୍ରସ୍ତୁତିର ବର୍ଣ୍ଣନାରେ (ମହେଶ୍ୱର-ଖଣ୍ଡ, କେଦାର-ଖଣ୍ଡ, ଅଧ୍ୟାୟ ୨୮) କହେ ଯେ ରୁଦ୍ର ସ୍ୱୟଂ କୁମାରଙ୍କୁ ସମବେତ ଦେବସେନାର ଅଗ୍ରଭାଗରେ ସ୍ଥାପନ କଲେ। ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନିଜ ବାହିନୀ, ଅଷ୍ଟ ଦିକ୍‌ପାଳ ଓ ସେମାନଙ୍କ ସୈନ୍ୟମାନେ ସେହି ଯୁବ ଦେବତାଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସେନାପତି — ସର୍ବସେନାପତି ଭାବେ — ସମବେତ ହେଲେ। ଦୈତ୍ୟ ସୈନ୍ୟମାନେ ନଦୀର ଅପର କୂଳରେ ସଜ୍ଜିତ ହେଲେ। ପାର୍ବତୀ ପୁତ୍ରଙ୍କ ହାତରେ ବେଲ ଦେଲେ — ନିଜ ଶକ୍ତି ବହନ କରୁଥିବା ଏକ ପବିତ୍ର ବର୍ଶା; ତାରକାସୁରର ଦୀର୍ଘ ଆତଙ୍କର ଅନ୍ତ ଘଟାଇବା ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଏକମାତ୍ର ଅସ୍ତ୍ର।

ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନାର ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ ଖୋଲା ପଡ଼ିଆରେ ଦୁଇ ବାହିନୀ ମୁହାମୁହିଁ ହେଲେ। ପରବର୍ତ୍ତୀ ଯୁଦ୍ଧର ବିବରଣୀ ସ୍କନ୍ଦ ପୁରାଣର କେଦାର-ଖଣ୍ଡର କ୍ରମିକ ଅଧ୍ୟାୟଗୁଡ଼ିକରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ: ଅଧ୍ୟାୟ ୨୮ରେ ସୈନ୍ୟ ସମାବେଶ, ଅଧ୍ୟାୟ ୨୯ରେ ସୁରମାନଙ୍କ ଓ ତାରକ ମଧ୍ୟରେ ବଢ଼ୁଥିବା ସଂଘର୍ଷ — ଯେଉଁଥିରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଜ୍ରାୟୁଧ ମଧ୍ୟ ଅସୁରର ଅଗ୍ରଗତି ରୋକି ପାରେ ନାହିଁ — ଏବଂ ଅଧ୍ୟାୟ ୩୦ରେ କୁମାରଙ୍କ ହାତରେ ତାରକାସୁରର ମୃତ୍ୟୁ। ତାମିଲ ପରମ୍ପରା ସେହି ଚରମ ମୁହୂର୍ତ୍ତକୁ କଚ୍ଚିୟପ୍ପ ଶିବାଚାରିୟାରଙ୍କ କନ୍ଦ ପୁରାଣରେ (ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡ, ତାରକାସୁରନ୍ ବଧୈ ପଡଲମ୍) ଅଧିକ ବିସ୍ତାରରେ ସଂରକ୍ଷଣ କରିଛି। ସେଠାରେ ମୁରୁଗନଙ୍କ ବେଲ ଅସୁରର ବର ଓ ମାୟାକୁ ଭେଦ କରି, ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ସେମାନଙ୍କ ଯଥାର୍ଥ ଅଧିକାରରୁ ବଞ୍ଚିତ କରିଥିବା ସେହି ଆତଙ୍କର ଅନ୍ତ ଘଟାଏ। ସେହି କାହାଣୀଚକ୍ରର ପରବର୍ତ୍ତୀ ପ୍ରସଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକ କାହାଣୀକୁ ଆହୁରି ଆଗକୁ ନେଇଯାଏ। ମୁରୁଗନ ଅସୁର ସୂରପଦ୍ମଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ବଶ କରନ୍ତି; ତାଙ୍କର ବିଶାଳ ଆମ୍ବ ଗଛର ଦୁର୍ଗକୁ ଦୁଇ ଭାଗରେ ବିଦୀର୍ଣ୍ଣ କରନ୍ତି, ଏବଂ ପରାଜିତ ଅସୁରର ଅବଶେଷକୁ ନିଜ ବାହନ ମୟୂରରେ ଏବଂ ନିଜ ଧ୍ୱଜାର ଚିହ୍ନ କୁକୁଡ଼ାରେ ପରିଣତ କରନ୍ତି।

ମୁରୁଗନଙ୍କୁ ସର୍ବୋପରି ତାମିଲନାଡୁରେ ପୂଜା କରାଯାଏ। ଅରୁପଡ଼ୈବୀଡୁ ନାମରେ ଜଣାଥିବା ଛଅଟି ପବିତ୍ର ଧାମ — ପଳନି, ତିରୁଚେନ୍ଦୁର, ସ୍ୱାମୀମଲାଇ, ତିରୁତ୍ତଣି, ପଝମୁଦିରଚୋଲାଇ ଓ ତିରୁପ୍ପରଙ୍କୁଣ୍ଡ୍ରମ — ତାଙ୍କ କାହାଣୀ ଓ ପୂଜା ସହିତ ସର୍ବାଧିକ ନିବିଡ଼ ଭାବେ ଜଡ଼ିତ ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକୁ ଚିହ୍ନଟ କରେ। ସରଳ ଭକ୍ତିରେ ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଉତ୍ସର୍ଗୀକୃତା ଶିକାରୀ କନ୍ୟା ବଲ୍ଲୀ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ କନ୍ୟା ଦେବସେନାଙ୍କ ପତି ଭାବେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ। ଭକ୍ତମାନେ ଏହି ଦୁଇ ବିବାହକୁ ଲୌକିକ ଭକ୍ତି ଓ ଦିବ୍ୟ ଶୃଙ୍ଖଳାର ମିଳନ ରୂପେ ଦେଖନ୍ତି। ତାରକାସୁର ବିରୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧର ଛଅ ଦିନର ସ୍ମରଣରେ ପାଳିତ ସ୍କନ୍ଦ ଷଷ୍ଠୀ ଓ ଥାଇପୂସମ ଭଳି ଉତ୍ସବରେ, ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସଙ୍କଟ ସମୟରେ କରାଯାଇଥିବା ମାନସିକ ପୂରଣ ପାଇଁ ଭକ୍ତମାନେ କାବଡ଼ି ବହନ କରନ୍ତି। ପ୍ରକୃତ ଭକ୍ତି ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କୁ ଡାକେ, ସେତେବେଳେ ସେ ଅନ୍ଧକାର ବିନାଶ କରୁଥିବା ଦ୍ରୁତ, ଚିରଯୌବନର ରକ୍ଷକ ରୂପେ ସେମାନେ ତାଙ୍କ ଶରଣ ନିଅନ୍ତି।

ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତାରକାସୁରର ପରାଜୟ କେବଳ ସ୍ୱର୍ଗୀୟ ଯୁଦ୍ଧର କାହାଣୀ ନୁହେଁ। ଅସୁରର ବର — ଯାହା କେବଳ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜନ୍ମ ନ ହୋଇଥିବା ଶିଶୁ ନିକଟରେ ନତି ସ୍ୱୀକାର କରେ — ଦେଖାଏ ଯେ କୃପା ଅପ୍ରତ୍ୟାଶିତ ରୂପରେ ନ ଆସିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏକ ବାଧା କେତେ ଗଭୀରରେ ଜଡ଼ିତ ବୋଲି ମନେ ହୋଇପାରେ। ଏଠାରେ ସେ ରୂପ ଏକ ନବଜାତ ଶିଶୁ; ଯିଏ ଶିବଙ୍କ ଅଗ୍ନି ଓ ଛଅ ନକ୍ଷତ୍ର-ମାତାଙ୍କ ପାଳନ ନିଜ ଭିତରେ ବହନ କରେ। ମୁରୁଗନଙ୍କର ଦ୍ରୁତ ପରିପକ୍ୱତା ଏବଂ ବେଲ ସହିତ ତାଙ୍କର ଅଚଳ ଲକ୍ଷ୍ୟ ସ୍ପଷ୍ଟତା ଓ ସଂକଳ୍ପର ଆଦର୍ଶ ଭାବେ ଉପସ୍ଥାପିତ। ଡାକିବା କ୍ଷଣରେ ହିଁ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲାଗିବାର ତାଙ୍କ ପ୍ରସ୍ତୁତି ହିଁ କାରଣ ଯେ, ବିଚାର ଅପେକ୍ଷା ସାହସର ଆବଶ୍ୟକତା ଥିବା କ୍ଷଣରେ ଭକ୍ତମାନେ ଆଜି ବି ପ୍ରଥମେ ତାଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରନ୍ତି।

ଜନ୍ମରୁ ପ୍ରାପ୍ତ ଛଅ ମୁଖକୁ ମଧ୍ୟ ଏକ ଶିକ୍ଷା ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ: ଗୋଟିଏ ଅଚଳ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଏକ ସମୟରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦିଗକୁ ଦେଖିପାରେ, ଏବଂ ନିଜ ସୁରକ୍ଷା ମାଗୁଥିବା କିଛିକୁ ଏଡ଼ାଇ ଯାଏ ନାହିଁ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଥାଇପୂସମରେ କାବଡ଼ି ବହନ କରୁଥିବା ଭକ୍ତମାନେ ସେହି ଅବିଭାଜ୍ୟ ମନୋଯୋଗର ପ୍ରତିଜ୍ଞା ନବୀକରଣ କରନ୍ତି; ଡାକ ଉଠିବା ମାତ୍ରେ ଉତ୍ତର ଦେଇଥିବା ରକ୍ଷକଙ୍କ ପ୍ରତି କୃତଜ୍ଞତାରେ ନିଜର କ୍ଷୁଦ୍ର ତପସ୍ୟା ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି। ବିଶେଷକରି ପଳନି ପାହାଡ଼ର ସିଢ଼ି ଚଢ଼ିବାର ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ସେହି ସମାନ ଜରୁରୀ ଭାବର ଜୀବନ୍ତ ପ୍ରତିଧ୍ୱନି ଭାବେ ସଂରକ୍ଷିତ — ପ୍ରତ୍ୟେକ ଖାଲି ପାଦ ଚଢ଼ାଇ ମୁରୁଗନ ଥରେ ଦେଖାଇଥିବା ସେହି ପ୍ରସ୍ତୁତି ପାଇଁ ଏକ ଛୋଟ, ସଚେତନ କାର୍ଯ୍ୟ।