ਮੁਰੁਗਨ ਅਤੇ ਤਾਰਕਾਸੁਰ ਦਾ ਵਧ

ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੈਂਤ ਤਾਰਕਾਸੁਰ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਇੱਕ ਵਰਦਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਪਰੇ ਜਾਪਣ ਦਿੱਤਾ: ਉਸਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਾਰ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਵਰਦਾਨ ਅਟੁੱਟ ਜਾਪਦਾ ਸੀ। ਸਤੀ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦੇ ਸੋਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਅਖੰਡ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਜੀਵਨ-ਸਾਥੀ ਨੂੰ ਲੈਣ ਜਾਂ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇਣ ਦਾ ਕੋਈ ਚਿੰਨ੍ਹ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਜਿਸ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਦੇ ਕਦੇ ਪੂਰੇ ਨਾ ਹੋਣ ਦਾ ਉਸਨੂੰ ਯਕੀਨ ਸੀ, ਉਸੇ ਤੋਂ ਹੌਸਲਾ ਲੈ ਕੇ ਤਾਰਕਾਸੁਰ ਨੇ ਸਵਰਗ ਉੱਤੇ ਹੱਲਾ ਬੋਲ ਦਿੱਤਾ। ਇੰਦਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਬੇਘਰ ਹੋ ਗਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯੱਗ ਭੰਗ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੱਤਾ ਦਾ ਮਜ਼ਾਕ ਉਡਾਇਆ ਗਿਆ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਥਾਂ ਕੋਈ ਯੋਧਾ ਦੈਂਤ ਦੀ ਚੁਣੌਤੀ ਦਾ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦਾ ਸੀ।

ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਉਦੋਂ ਹੋਈ ਜਦੋਂ ਪਾਰਵਤੀ ਦੀ ਅਟੱਲ ਭਗਤੀ ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸੁੱਤੀ ਹੋਈ ਯੋਗ-ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਜਗਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤੀਜੇ ਨੇਤਰ ਤੋਂ ਛੇ ਚਮਕਦੀਆਂ ਚਿਣਗਾਂ ਉੱਛਲੀਆਂ। ਹਰ ਚਿਣਗ ਇੰਨੀ ਪ੍ਰਚੰਡ ਸੀ ਕਿ ਕੋਈ ਇਕੱਲਾ ਜੀਵ ਉਸਨੂੰ ਸਹਾਰ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਅਗਨੀ ਅਤੇ ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਨੇ ਚਿਣਗਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਲੈ ਜਾਇਆ, ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਸਰਕੰਡਿਆਂ ਦੀ ਝਾੜੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਟਿਕੀਆਂ, ਜਿਸਨੂੰ ਸਰਵਣ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਛੇ ਕ੍ਰਿੱਤਿਕਾ ਤਾਰਿਆਂ ਨੇ ਚਮਕਦੇ ਅੰਗਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸੰਭਾਲ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ ਛੇ ਤੇਜ਼ ਨਵਜੰਮੇ ਬਾਲਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਲ ਦਿੱਤਾ, ਹਰ ਇੱਕ ਦੀ ਏਦਾਂ ਸੰਭਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਜਿਵੇਂ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਕਿਸਮਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਿਉਂਦੀ ਰਹਿਣ ਉੱਤੇ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਵੀ ਸੀ।

ਪਾਰਵਤੀ ਵਨ ਵਿੱਚ ਆਈ ਅਤੇ ਛੇਆਂ ਬਾਲਕਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਬੁੱਕਲ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਇੱਕ ਦਿਵਯ ਬਾਲਕ ਬਣ ਗਏ, ਛੇ ਚਿਹਰਿਆਂ ਅਤੇ ਬਾਰਾਂ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲਾ। ਉਸਨੂੰ ਕਾਰਤਿਕੇਯ, ਯਾਨੀ "ਕ੍ਰਿੱਤਿਕਾਵਾਂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ", ਕਿਹਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਸਕੰਦ, ਸੁਬ੍ਰਹਮਣਯ ਅਤੇ ਸ਼ਨਮੁਖ ਵੀ। ਹਰ ਨਾਮ ਕਥਾ ਦੀ ਆਪਣੀ ਪਰਤ ਰੱਖਦਾ ਹੈ: ਤਾਰਿਆਂ-ਮਾਤਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਉਸਦਾ ਪਾਲਣ, ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਅਚਾਨਕ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣਾ, ਪਵਿੱਤਰ ਅੱਖਰ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਨੇੜਤਾ, ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਛੇ-ਮੁਖੀ ਰੂਪ। ਜਨਮ ਤੋਂ ਬਾਲਕ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਹ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਚਮਕਦਾ ਨੌਜਵਾਨ ਬਣ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸੰਜਮ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਦੇਵਤੇ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਲੱਭਣ ਦੀ ਆਸ ਛੱਡ ਚੁੱਕੇ ਸਨ।

ਸਕੰਦ ਪੁਰਾਣ ਦਾ ਯੁੱਧ ਦੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤ (ਮਾਹੇਸ਼ਵਰ-ਖੰਡ, ਕੇਦਾਰ-ਖੰਡ, ਅਧਿਆਇ 28) ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰੁਦਰ ਆਪ ਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਇਕੱਠੀ ਹੋਈ ਦੇਵ ਸੈਨਾ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਥਾਪਦੇ ਹਨ। ਇੰਦਰ ਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ, ਅੱਠ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਰੱਖਿਅਕਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸੈਨਾਵਾਂ ਸਮੇਤ, ਨੌਜਵਾਨ ਦੇਵਤੇ ਦੀ ਕਮਾਨ ਹੇਠ ਸੈਨਾਪਤੀ, ਯਾਨੀ ਮੁੱਖ ਸੈਨਾਪਤੀ, ਵਜੋਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋਈਆਂ। ਦੈਂਤ ਸੈਨਾਵਾਂ ਦੂਜੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਲਾਮਬੰਦ ਹੋਈਆਂ। ਪਾਰਵਤੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਵੇਲ ਦਿੱਤਾ, ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਬਰਛਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਸੀ, ਉਹ ਇੱਕੋ ਹਥਿਆਰ ਜਿਸ ਨੇ ਤਾਰਕਾਸੁਰ ਦੇ ਲੰਮੇ ਆਤੰਕ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰਨਾ ਸੀ।

ਦੋਵੇਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਗੰਗਾ ਅਤੇ ਯਮੁਨਾ ਵਿਚਕਾਰ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਟਕਰਾਈਆਂ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਾ ਯੁੱਧ ਸਕੰਦ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਕੇਦਾਰ-ਖੰਡ ਦੇ ਲਗਾਤਾਰ ਅਧਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ: ਅਧਿਆਇ 28 ਵਿੱਚ ਫ਼ੌਜਾਂ ਦੀ ਲਾਮਬੰਦੀ, ਅਧਿਆਇ 29 ਵਿੱਚ ਸੁਰਾਂ (ਦੇਵਤਿਆਂ) ਅਤੇ ਤਾਰਕ ਵਿਚਕਾਰ ਵਧਦੀਆਂ ਝੜਪਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਦਾ ਵਜ੍ਰ ਵੀ ਦੈਂਤ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਨਹੀਂ ਰੋਕ ਸਕਿਆ, ਅਤੇ ਅਧਿਆਇ 30 ਵਿੱਚ ਕੁਮਾਰ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਤਾਰਕਾਸੁਰ ਦੀ ਮੌਤ। ਤਮਿਲ ਪਰੰਪਰਾ ਉਸੇ ਸਿਖਰ ਨੂੰ ਕਾਂਚੀਯੱਪ੍ਪ ਸ਼ਿਵਾਚਾਰੀਯਾਰ ਦੇ ਕੰਦ ਪੁਰਾਣਮ (ਯੁੱਧ ਕਾਂਡਮ, ਤਾਰਕਾਸੁਰਨ ਵਾਦੈ ਪਡਲਮ) ਵਿੱਚ ਕਿਤੇ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਸੰਭਾਲਦੀ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਮੁਰੁਗਨ ਦੀ ਵੇਲ ਦੈਂਤ ਦੇ ਵਰਦਾਨਾਂ ਅਤੇ ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਚੀਰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਆਤੰਕ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਇਸਦੇ ਸਹੀ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਸੇ ਲੜੀ ਦੀਆਂ ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਕਥਾ ਨੂੰ ਹੋਰ ਅੱਗੇ ਲੈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਮੁਰੁਗਨ ਅਸੁਰ ਸੂਰਪਦਮ ਨੂੰ ਵੀ ਵੱਸ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਸਦਾ ਵੱਡਾ ਅੰਬ-ਬ੍ਰਿਛ ਵਾਲਾ ਕਿਲ੍ਹਾ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚੀਰ ਕੇ। ਪਰਾਜਿਤ ਦੈਂਤ ਦੇ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਮੋਰ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਪਣਾ ਵਾਹਨ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕੁੱਕੜ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਝੰਡੇ ਉੱਤੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਬਣਦਾ ਹੈ।

ਮੁਰੁਗਨ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੂਜਾ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅਰੁਪਦੈਵੀਡੂ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਛੇ ਪਵਿੱਤਰ ਨਿਵਾਸ, ਯਾਨੀ ਪਲਨੀ, ਤਿਰੁਚੇੰਦੂਰ, ਸਵਾਮੀਮਲੈ, ਤਿਰੁਤਨੀ, ਪਜ਼ਾਮੁਦਿਰਚੋਲੈ ਅਤੇ ਤਿਰੁਪਰਨਕੁੰਡਰਮ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਨਾਲ ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜਿਓਂ ਜੁੜੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਵੱਲੀ ਦੇ ਪਤੀ ਵਜੋਂ ਮਨਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਾਦਗੀ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਇਸਤਰੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਦੀ ਧੀ ਦੇਵਸੇਨਾ ਦੇ ਪਤੀ ਵਜੋਂ। ਭਗਤ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਵਿਆਹਾਂ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਦੀ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਸਵਰਗੀ ਵਿਵਸਥਾ ਦੇ ਮੇਲ ਵਜੋਂ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ। ਸਕੰਦ ਸ਼ਸ਼ਠੀ ਵਰਗੇ ਉਤਸਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਤਾਰਕਾਸੁਰ ਵਿਰੁੱਧ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯੁੱਧ ਦੇ ਛੇ ਦਿਨਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਥਾਈਪੂਸਮ ਵਿੱਚ, ਭਗਤ ਕਾਵੜੀ ਚੁੱਕਦੇ ਹਨ, ਯਾਨੀ ਮੋਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਚੁੱਕਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਰਸਮੀ ਭਾਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੰਨਤਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਜੋ ਨਿੱਜੀ ਸੰਕਟ ਦੇ ਪਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਤੇਜ਼, ਸਦਾ-ਜਵਾਨ ਰੱਖਿਅਕ ਵਜੋਂ ਮੁੜਦੇ ਹਨ ਜੋ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਉਸੇ ਪਲ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਸੱਚੀ ਭਗਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੱਦਦੀ ਹੈ।

ਭਗਤਾਂ ਲਈ ਤਾਰਕਾਸੁਰ ਦੀ ਹਾਰ ਕੇਵਲ ਸਵਰਗੀ ਯੁੱਧ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੜ੍ਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਦੈਂਤ ਦਾ ਵਰਦਾਨ, ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਬਾਲਕ ਤੋਂ ਹਾਰ ਸਕਦਾ ਸੀ ਜੋ ਅਜੇ ਜਨਮਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਵਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਰੁਕਾਵਟ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਕਿੰਨੀ ਡੂੰਘੀ ਜਾਪ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਦ ਤੱਕ ਕਿਰਪਾ ਕਿਸੇ ਅਣਕਿਆਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਾ ਆਵੇ। ਇੱਥੇ ਉਹ ਰੂਪ ਇੱਕ ਬਾਲਕ ਸੀ, ਨਵਾਂ ਘੜਿਆ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸੰਯੁਕਤ ਅਗਨੀ ਅਤੇ ਛੇ ਮਾਤਾ-ਤਾਰਿਆਂ ਦਾ ਪਾਲਣ ਸੀ। ਮੁਰੁਗਨ ਦੀ ਤੇਜ਼ ਪਰਿਪੱਕਤਾ ਅਤੇ ਵੇਲ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਟੱਲ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਦਾ ਨਮੂਨਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਪਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੱਦਿਆ ਗਿਆ, ਉਸੇ ਪਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਭਗਤ ਅੱਜ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਵਿਚਾਰ ਨਾਲੋਂ ਹਿੰਮਤ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋਵੇ।

ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਦੇ ਛੇ ਚਿਹਰੇ ਆਪ ਇੱਕ ਸਿੱਖਿਆ ਵਜੋਂ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: ਕਿ ਇੱਕ ਇਕੱਲਾ, ਅਟੱਲ ਉਦੇਸ਼ ਹਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਵੇਖ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਖੁੰਝਦਾ ਜੋ ਉਸਦੀ ਰਾਖੀ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦਾ ਹੋਵੇ। ਹਰ ਥਾਈਪੂਸਮ ਉੱਤੇ ਕਾਵੜੀ ਚੁੱਕਣ ਵਾਲੇ ਭਗਤ ਇਸੇ ਇਕਾਗਰ ਧਿਆਨ ਦੇ ਵਚਨ ਨੂੰ ਨਵਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਰੱਖਿਅਕ ਦੇ ਸ਼ੁਕਰਾਨੇ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਤਪੱਸਿਆ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਜਿਸਨੇ ਸੱਦਾ ਉੱਠਦੇ ਹੀ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ। ਖ਼ਾਸਕਰ ਪਲਨੀ ਦੀਆਂ ਪੌੜੀਆਂ ਚੜ੍ਹਨ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਉਸੇ ਤੁਰੰਤਤਾ ਦੀ ਜੀਵੰਤ ਗੂੰਜ ਵਜੋਂ ਸੰਭਾਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਹਰ ਨੰਗੇ ਪੈਰ ਦੀ ਚੜ੍ਹਾਈ ਉਸੇ ਤਿਆਰੀ ਦਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ, ਸੋਚ-ਸਮਝ ਕੇ ਕੀਤਾ ਕਰਮ ਹੈ ਜੋ ਮੁਰੁਗਨ ਨੇ ਕਦੇ ਖ਼ੁਦ ਵਿਖਾਈ ਸੀ।