ਜਗਨਨਾਥ ਅਤੇ ਅਧੂਰਾ ਰੂਪ

ਇਹ ਕਥਾ ਸਕੰਦ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪੁਰਸ਼ੋਤਮ ਖੇਤਰ ਮਾਹਾਤਮ ਭਾਗ ਵਿੱਚ, ਨੌਵੇਂ ਅਧਿਆਏ ਤੋਂ ਚੌਦਵੇਂ ਅਧਿਆਏ ਤੱਕ ਦਰਜ ਹੈ। ਇਹ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅਵੰਤੀ ਦੇ ਰਾਜੇ ਇੰਦਰਦਿਊਮਨ ਨੂੰ ਭਟਕਦੇ ਸੰਨਿਆਸੀਆਂ ਨੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਇੱਕ ਅਦਭੁਤ ਰੂਪ, ਨੀਲ ਮਾਧਵ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ, ਜੋ ਓਡੀਸ਼ਾ ਦੇ ਸੰਘਣੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਵਸੂ ਨਾਮਕ ਕਬਾਇਲੀ ਸਰਦਾਰ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਗੁਫ਼ਾ ਵਿੱਚ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਕੇਵਲ ਪਲ ਭਰ ਲਈ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲਾ। ਇਸ ਰੂਪ ਨੂੰ ਖੁਦ ਵੇਖਣ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਲਈ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕਰਕੇ, ਰਾਜੇ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਲੱਭਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਪੁਰੋਹਿਤ ਵਿਦਿਆਪਤੀ ਨੂੰ ਭੇਜਿਆ।

ਵਿਦਿਆਪਤੀ ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਵਿਸ਼ਵਾਵਸੂ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਧੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਜਿੱਤ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਉਹ ਗੁਪਤ ਮੂਰਤੀ ਵਿਖਾਈ ਗਈ। ਪਰ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਜਦੋਂ ਇੰਦਰਦਿਊਮਨ ਦੀ ਆਪਣੀ ਖੋਜ ਟੋਲੀ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚੀ, ਤਾਂ ਨੀਲ ਮਾਧਵ ਅਲੋਪ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸਨ; ਰੇਤ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਏ ਸਨ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਭਾਲ ਭਾਵੇਂ ਕਿੰਨੀ ਵੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਦੇਵਤਾ ਕਿਸੇ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਰਹਿਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

ਦੁਖੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਪਿੱਛੇ ਨਾ ਹਟਣ ਵਾਲੇ ਇੰਦਰਦਿਊਮਨ ਨੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੰਦਰ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਕੀਤਾ। ਇੱਕ ਦੈਵੀ ਆਵਾਜ਼ ਦੇ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਅਨੁਸਾਰ, ਪੁਰੀ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਕਿਨਾਰੇ ਉੱਤੇ ਰੁੜ੍ਹ ਕੇ ਆਈ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਪਵਿੱਤਰ ਲੱਕੜ ਦੀ ਗੱਠ, ਦਾਰੂ, ਉਸਨੂੰ ਮਿਲੇਗੀ ਇਹ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ। ਉਸੇ ਤੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਵੇਂ ਰੂਪ ਤਰਾਸ਼ੇ ਜਾਣੇ ਸਨ। ਅਜਿਹੀ ਗੱਠ ਸੱਚਮੁੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ; ਪਰ ਰਾਜ ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਕਾਰੀਗਰ ਉਸਨੂੰ ਰੱਤੀ ਭਰ ਵੀ ਹਿਲਾ ਨਾ ਸਕਿਆ, ਦੇਵ-ਰੂਪ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਗੱਲ ਤਾਂ ਦੂਰ ਸੀ।

ਫਿਰ ਇੱਕ ਬਜ਼ੁਰਗ ਤਰਖਾਣ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮੂਰਤੀਆਂ ਉਹ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਤਰਾਸ਼ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਅਟੱਲ ਸ਼ਰਤ ਰੱਖੀ: ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਨਿੱਜੀ ਕਮਰਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਉਸਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਬੰਦ ਰਹੇ, ਅਤੇ ਇੱਕੀ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਕੋਈ ਉਸਨੂੰ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਨਾ ਕਰੇ; ਅੰਦਰੋਂ ਆਉਂਦੀ ਚੁੱਪ ਜਾਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਭਾਵੇਂ ਕਿੰਨੀਆਂ ਵੀ ਖਿੱਚ ਪਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਲੱਗਣ।

ਉਹ ਤਰਖਾਣ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਦੈਵੀ ਵਾਸਤੁਕਾਰ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਸੀ, ਜੋ ਭੇਸ ਬਦਲ ਕੇ ਆਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ; ਦਿਨ ਬੀਤ ਗਏ, ਪਰ ਛੈਣੀ ਜਾਂ ਹਥੌੜੇ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਬਾਹਰ ਕਿਸੇ ਤੱਕ ਨਾ ਪਹੁੰਚੀ। ਮਿਆਦ ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਨੇੜੇ ਆਈ, ਉਹ ਅਜੀਬ ਚੁੱਪ ਹੋਰ ਵੀ ਡੂੰਘੀ ਲੱਗਣ ਲੱਗੀ।

ਪੂਰੀ ਚੁੱਪ ਵਿੱਚ ਦਿਨ ਬੀਤਦੇ ਗਏ, ਤਾਂ ਰਾਣੀ ਗੁੰਡਿਚਾ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਵਧੇਰੇ ਫ਼ਿਕਰਮੰਦ ਹੋ ਗਈ। ਪੰਦਰਵੇਂ ਦਿਨ ਤੱਕ, ਉਹ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾ ਸਹਿ ਨਾ ਸਕੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਡਰ ਨਾਲ ਕਿ ਤਰਖਾਣ ਮਰ ਗਿਆ ਹੋਵੇਗਾ ਜਾਂ ਕੰਮ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਉਸਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਵਚਨ ਤੋੜਨ ਲਈ ਮਨਾ ਲਿਆ। ਇੱਕੀ ਦਿਨ ਪੂਰੇ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਬੰਦ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਣ ਸਾਰ ਹੀ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਏ; ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਸਦਾ ਲਈ ਅਧੂਰਾ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਰਾਜੇ ਨੇ ਜੋ ਵੇਖਿਆ ਉਹ ਤਿੰਨ ਅਧੂਰੇ ਲੱਕੜੀ ਦੇ ਰੂਪ ਸਨ। ਜਗਨਨਾਥ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਬਲਭਦਰ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਗੋਲ ਅੱਖਾਂ ਸਨ, ਠੁੱਠਿਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਘੜੇ ਹੋਏ ਹੱਥ ਜਾਂ ਪੈਰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਭੈਣ ਸੁਭਦਰਾ ਦੋਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਖੜ੍ਹੀ ਸੀ, ਉਸਦੇ ਵੀ ਅੰਗ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਤਿੰਨੇ ਮੋਟੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਕੱਟੇ ਗਏ ਸਨ, ਅਤੇ ਰਾਜ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਸੁਚੱਜੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਤਰਾਸ਼ੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਇਹ ਸਖ਼ਤੀ ਨਾਲ ਸਾਦੇ ਤੇ ਅਮੂਰਤ ਲੱਗ ਰਹੇ ਸਨ।

ਆਪਣੀ ਬੇਸਬਰੀ ਕਾਰਨ ਦੈਵੀ ਕੰਮ ਵਿਗਾੜ ਬੈਠਣ ਦੇ ਅਹਿਸਾਸ ਨਾਲ ਇੰਦਰਦਿਊਮਨ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਪਰ ਉਸ ਰਾਤ, ਸੁਆਮੀ ਜਗਨਨਾਥ ਖੁਦ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ ਅਤੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇਹ ਅਧੂਰਾ ਰੂਪ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਦੂਰ ਦੀ ਸੰਪੂਰਨਤਾ ਦੇ ਆਕਾਰ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਏਨੇ ਸਰਲ, ਲਗਭਗ ਬਾਲ-ਸੁਭਾਅ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੂਜੇ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਜੋ ਅਨੰਤ ਪ੍ਰਭੂ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਨਿਮਾਣੇ ਭਗਤ ਵਿਚਕਾਰਲੀ ਦੂਰੀ ਮਿਟਾ ਦੇਵੇ।

ਅੱਜ ਤੱਕ, ਪੁਰੀ ਦੇ ਮਹਾਨ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਜਗਨਨਾਥ, ਬਲਭਦਰ ਅਤੇ ਸੁਭਦਰਾ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਉਸੇ ਅਧੂਰੇ, ਹੱਥਾਂ-ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਾਇਮ ਹਨ। ਹਰ ਬਾਰਾਂ ਤੋਂ ਉੱਨੀ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ, ਨਬਕਲੇਬਰ, ਭਾਵ 'ਦੇਹ ਤਬਦੀਲੀ' ਨਾਮਕ ਗੁਪਤ ਰਸਮ ਵਿੱਚ, ਉਸੇ ਪੁਰਾਤਨ ਘਾੜਤ ਵਿੱਚ ਤਰਾਸ਼ੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਲੱਕੜੀ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰਸਮੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਬਦਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਦੇ ਰੁਕੇ ਹੋਏ ਕੰਮ ਨੇ ਜੋ ਅਧੂਰਾਪਣ ਪਹਿਲਾਂ ਛੱਡਿਆ ਸੀ, ਇਹ ਰਸਮ ਉਸੇ ਅਧੂਰੇਪਣ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।

ਅਧੂਰੇ ਸਮਝੇ ਜਾਣ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਖ਼ਤ, ਫੈਲੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਸਾਦਗੀ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਛਾਣੀਆਂ ਤੇ ਪਿਆਰੀਆਂ ਪਵਿੱਤਰ ਮੂਰਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਈ ਹੈ। ਲੱਖਾਂ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਲਈ ਇਹ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਸਬੂਤ ਹੈ ਕਿ ਰੱਬ ਦੀ ਹਜ਼ੂਰੀ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰ ਦੀ ਸੰਪੂਰਨਤਾ ਦੇ ਮਿਆਰਾਂ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਨਹੀਂ। 'ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦਾ ਸੁਆਮੀ' ਅਰਥ ਵਾਲੇ ਜਗਨਨਾਥ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਖਾਈ ਦੇਣਾ ਚੁਣਿਆ, ਤਾਂ ਜੋ ਹਰ ਯਾਤਰੀ, ਭਾਵੇਂ ਕਿੰਨਾ ਵੀ ਗਰੀਬ ਜਾਂ ਨਿਮਾਣਾ ਹੋਵੇ, ਉਹਨਾਂ ਕੋਲ ਜਾਣ ਤੋਂ ਨਾ ਡਰੇ।

ਇਹ ਅਧੂਰੀ ਮੂਰਤੀ ਸਿਰਫ਼ ਮੰਦਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ, ਸਗੋਂ ਹਰ ਸਾਲ ਰੱਥ ਯਾਤਰਾ, ਭਾਵ ਰੱਥ ਤਿਉਹਾਰ ਦੌਰਾਨ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਬਾਹਰ ਲਿਆਂਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਗਨਨਾਥ, ਬਲਭਦਰ ਅਤੇ ਸੁਭਦਰਾ ਉੱਚੇ ਲੱਕੜੀ ਦੇ ਰੱਥਾਂ ਉੱਤੇ ਗਰਭ-ਗ੍ਰਹਿ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆ ਕੇ ਪੁਰੀ ਦੀਆਂ ਗਲੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜਲੂਸ ਵਿੱਚ ਲੰਘਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਜਾਤ ਜਾਂ ਰੁਤਬੇ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਹਰ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਉਹ ਵੇਖ ਅਤੇ ਛੂਹ ਸਕੇ, ਜੋ ਮੰਦਰ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਢਕ ਕੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਉਸ ਖੁੱਲ੍ਹੇਪਣ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਵਜੋਂ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਥਾ ਦੱਸਦੀ ਹੈ। ਸੰਪੂਰਨ, ਮੁਕੰਮਲ ਰੂਪ ਨੂੰ ਨਕਾਰਨ ਵਾਲਾ ਦੇਵਤਾ ਉਹਨਾਂ ਕੰਧਾਂ ਪਿੱਛੇ ਲੁਕਿਆ ਰਹਿਣ ਲਈ ਵੀ ਰਾਜ਼ੀ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਜਿਹਨਾਂ ਤੱਕ ਸਿਰਫ਼ ਕੁਝ ਕੁ ਭਗਤ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੇ ਸਨ।

ਕਥਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੀ ਉਸ ਸਬਕ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਅਧੂਰੀ ਘੜਤ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਰਾਜੇ ਦੇ ਬੰਦੇ ਜਦੋਂ ਉਸਨੂੰ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਲੈਣ ਆਏ, ਉਸੇ ਪਲ ਨੀਲ ਮਾਧਵ ਦੀ ਅਸਲੀ ਮੂਰਤੀ ਰੇਤ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਈ। ਵਿਦਿਆਪਤੀ ਨੂੰ ਰੱਬ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਇਸ ਲਈ ਮਿਲਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਧੀਰਜ, ਨਿਮਰਤਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਵਸੂ ਨਾਲ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸੱਚਾ ਭਰੋਸਾ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਨੇੜੇ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਫੜ ਕੇ ਘਰ ਲਿਜਾਣ ਲਈ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਲੱਭਣ ਨਹੀਂ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਮੁਲਾਕਾਤ ਭਗਤੀ ਤੋਂ ਕਬਜ਼ੇ ਵੱਲ ਖਿਸਕ ਗਈ, ਰਾਜਸੱਤਾ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਖੋਜ ਟੋਲੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਹੋਣ ਨਾਲ, ਤਾਂ ਰੱਬ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਗਿਆ। ਇੰਦਰਦਿਊਮਨ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਰਾਣੀ ਦੀ ਬੇਸਬਰੀ ਤੋਂ ਜੋ ਮੁੜ ਸਿੱਖਣਾ ਪਿਆ, ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਨੁਕਸਾਨ ਰਾਹੀਂ ਸਿੱਖਣਾ ਪਿਆ: ਦੈਵੀਅਤਾ ਦੇ ਇਸ ਖ਼ਾਸ ਰੂਪ ਕੋਲ ਜਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਸਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਖੋਹਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ।

ਇੰਦਰਦਿਊਮਨ ਦੀ ਕਥਾ ਸਮੁੱਚੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਵੇਖੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਇੱਕ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਧੀਰਜ ਦੀਆਂ ਦੋ ਅਸਫ਼ਲਤਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਉਸਰੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਪਹਿਲੀ ਨੇ ਉਸ ਤੋਂ ਨੀਲ ਮਾਧਵ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੋਹ ਲਿਆ; ਰੇਤ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਦੁਬਾਰਾ ਕਦੇ ਨਾ ਵੇਖੀ, ਸੰਪੂਰਨ ਤੇ ਮੁਕੰਮਲ ਮੂਰਤੀ ਉਹੀ ਸੀ। ਦੂਜੀ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਛੇ ਦਿਨ ਹੀ ਉਸ ਤੋਂ ਖੋਹੇ; ਪਰ ਉਸਦੇ ਬਦਲੇ ਅਜਿਹੀ ਚੀਜ਼ ਛੱਡ ਗਈ ਜਿਸਨੂੰ ਪਰੰਪਰਾ ਉਸ ਚਮਕਦਾਰ ਦੇਵਤਾ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਅਨਮੋਲ ਮੰਨਦੀ ਹੈ ਜੋ ਉਸਨੇ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਘੜਨਾ ਚਾਹਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਕਥਾ ਦੁਹਰਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਰਾਣੀ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਨੂੰ ਸਿੱਧੀ ਗ਼ਲਤੀ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਮੰਨਦੇ ਹਨ; ਕਿਉਂਕਿ ਤਰਖਾਣ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਉਸਦਾ ਡਰ ਲਾਲਚ ਤੋਂ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸੱਚੀ ਫ਼ਿਕਰ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਹਮਦਰਦੀ ਭਰੀ ਧੀਰਜ ਦੀ ਅਸਫ਼ਲਤਾ ਨੂੰ ਹੀ ਕਥਾ ਵਰਤਦੀ ਹੈ ਇਹ ਸਮਝਾਉਣ ਲਈ ਕਿ ਜਗਨਨਾਥ ਅੱਜ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਉਂ ਦਿਸਦੇ ਹਨ: ਉਹ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਤੋਂ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਕੁਝ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਆਖਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਚੁੱਪ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਹੋਰ ਦਿਨ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾ ਨਾ ਸਹਿ ਸਕਣ ਦੀ ਮਨੁੱਖੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਰੂਪ ਹੈ।