ଶିଖ ରେହତ ମର୍ୟ୍ୟାଦା — ଏକ ପରିଚୟ

ଶିଖ ଧର୍ମର ଏକ ଦୃଢ଼ ପରମ୍ପରା ହେଉଛି ରେହତ ମର୍ୟ୍ୟାଦା। ଏହା ହେଉଛି ଶିଖ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ପାଇଁ ସରକାରୀ ଭାବେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଆଚରଣ ସଂହିତା ଓ ପରମ୍ପରା। ଏହାକୁ ପ୍ରଥମେ ୧୯୩୧ ମସିହାରେ ଶିଖ ପଞ୍ଜାବୀ ସଂସ୍ଥା ଦ୍ୱାରା ଲିଖିତ ରୂପ ଦିଆଯାଇଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଏହାର ମୂଳ ଉପଦେଶ ଗୁରୁ ଗ୍ରନ୍ଥ ସାହିବ ଓ ଶିଖ ଇତିହାସରୁ ଆସିଛି। ରେହତ ମର୍ୟ୍ୟାଦା କେବଳ ଧାର୍ମିକ କର୍ମକାଣ୍ଡ ନୁହେଁ, ବରଂ ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦିଗକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରୁଥିବା ଏକ ମାର୍ଗଦର୍ଶିକା।

ଏହାର ମୁଖ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି ଶିଖ ସମାଜର ଏକତା ଓ ପରମ୍ପରାକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବା। ବିଶ୍ୱର ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାନ୍ତରେ ରହୁଥିବା ଶିଖମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମାନ ଆଚରଣ ଓ ବିଶ୍ୱାସ ରହିବା ପାଇଁ ଏହି ସଂହିତା ଏକ ମାନଦଣ୍ଡ ପ୍ରଦାନ କରେ। ରେହତ ମର୍ୟ୍ୟାଦା ଆଧାରରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶିଖ ଶ୍ରୀ ଗୁରୁ ଗ୍ରନ୍ଥ ସାହିବଙ୍କୁ ନିଜର ଜୀବନର ମାର୍ଗଦର୍ଶକ ମାନନ୍ତି, ଏବଂ ପାଞ୍ଚଟି ‘କ’ (କେଶ, କଙ୍ଘା, କଡ଼ା, କିରପାନ, କଚେରା) ଧାରଣ କରିବା ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ।

ରେହତ ମର୍ୟ୍ୟାଦାର ବିଭିନ୍ନ ନୀତି ଅଛି। ପ୍ରଥମେ, ଗୁରୁ ଗ୍ରନ୍ଥ ସାହିବଙ୍କୁ ଏକମାତ୍ର ଗୁରୁ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିବା ରେହତର ମୂଳଦୁଆ। ଦ୍ଵିତୀୟରେ, ଶିଖମାନେ କେଶ, ଦାଢ଼ି ଓ ଶରୀରର କୌଣସି ଅଂଶ କାଟନ୍ତି ନାହିଁ — ଏହାକୁ ‘କେଶ’ ଧାରଣ କୁହାଯାଏ। ଏହା ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ସମ୍ମାନ ଓ ପ୍ରକୃତିର ଏକ ରୂପ। ଏହା ସହିତ ଲୋହ ନିର୍ମିତ କଙ୍ଘା (କେଶ ସଜାଡ଼ିବା ପାଇଁ), କଡ଼ା (ହାତରେ ପିନ୍ଧା ଯାଉଥିବା ଏକ ଲୁହାର ବଳା), କିରପାନ (ଏକ ଛୋଟ ଖଣ୍ଡା ଯାହା ଦୁର୍ବଳଙ୍କ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ), ଓ କଚେରା (ଏକ ବିଶେଷ ପ୍ରକାରର ନିମ୍ନାଙ୍ଗ ବସ୍ତ୍ର) ଧାରଣ କରିବାକୁ ରେହତରେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅଛି।

ଆହୁରି, ପ୍ରତିଦିନ ସକାଳେ ଓ ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ଗୁରୁ ଗ୍ରନ୍ଥ ସାହିବରୁ ପାଠ କରିବା, ‘ନାମ’ (ଭଗବାନଙ୍କ ନାମ) ଜପିବା, ଓ ‘ସେବା’ (ନିଃସ୍ୱାର୍ଥ ସେବା) କରିବା — ଏହି ଅଭ୍ୟାସଗୁଡ଼ିକ ରେହତର ଅଂଶ। ଦଶମ ଗୁରୁ ଗୋବିନ୍ଦ ସିଂହଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁସାରେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶିଖ ବାପ୍ତିଜମ — ଯାହାକୁ ‘ଅମୃତ’ ବା ‘ଅମୃତ ଚକ୍ଷୁ’ କୁହାଯାଏ — ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ସଂସ୍କାର ଦ୍ଵାରା ଜଣେ ଶିଖ ଖାଲସା ପଂଥର ସଦସ୍ୟ ହୁଏ।

ରେହତ ମର୍ୟ୍ୟାଦାର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଦିଗ ହେଉଛି ସମାଜ ସହିତ ସମ୍ପର୍କ। ଶିଖମାନେ ଏକ ପରିବାର ପରି ରହନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ‘ସଙ୍ଗତ’ (ସାମୂହିକ ପ୍ରାର୍ଥନା) ଓ ‘ପଙ୍ଗତ’ (ଏକତ୍ର ଖାଇବା) ମାଧ୍ୟମରେ ସମାନତା ପ୍ରତି ଧ୍ୟାନ ଦିଆଯାଏ। ଲାଙ୍ଗର (ବିନା ମୂଲ୍ୟରେ ଖାଦ୍ୟ) ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଖୋଲା ରହେ। ରେହତରେ ମଦ୍ୟପାନ, ଧୂମପାନ, ଓ କୌଣସି ନିଶାଦ୍ରବ୍ୟ ସେବନ ନିଷିଦ୍ଧ।

ଶେଷରେ, ରେହତ ମର୍ୟ୍ୟାଦା କେବଳ ବାହ୍ୟ ନିୟମ ନୁହେଁ, ବରଂ ଶିଖଙ୍କ ମନରେ ଭଗବାନଙ୍କ ପ୍ରତି ପ୍ରେମ, ସମାଜ ପ୍ରତି ସେବା, ଓ ସତ୍ୟର ପଥରେ ଚଳିବାର ଏକ ଜୀବନଦର୍ଶନ। ଏହି ସଂହିତା ଶିଖମାନଙ୍କୁ ଏକତ୍ର ରଖେ, ସେମାନଙ୍କ ପରିଚୟ ଦୃଢ଼ କରେ, ଏବଂ ପ୍ରତି ପିଢ଼ିରେ ପରମ୍ପରାକୁ ଜୀବନ୍ତ ରଖେ।