ਮਾਂਡੂਕਯੋਪਨਿਸ਼ਦ

ਸ਼ਾਂਤੀ ਮੰਤਰ: ਓਮ! ਹੇ ਦੇਵਤਿਓ, ਕੰਨਾਂ ਨਾਲ ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣੀਏ; ਹੇ ਪੂਜਨੀਯ ਦੇਵੋ, ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੁਭ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵੇਖੀਏ। ਮਜ਼ਬੂਤ ਅੰਗਾਂ ਅਤੇ ਸਿਹਤਮੰਦ ਸਰੀਰਾਂ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੀ ਉਸਤਤਿ ਕਰਦਿਆਂ, ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਵੱਲੋਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਪੂਰੀ ਉਮਰ ਭੋਗੀਏ। ਸਾਡੇ ਮਨ ਸਦਾ ਸ਼ੁਭ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹਿਣ। ਓਮ, ਸ਼ਾਂਤੀ, ਸ਼ਾਂਤੀ, ਸ਼ਾਂਤੀ।

ਹਰਿਃ ਓਮ! 'ਓਮ' ਅੱਖਰ ਹੀ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ, ਜੋ ਵੀ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਹੋਰ ਵਿਆਖਿਆ ਇਹ ਹੈ: ਜੋ ਬੀਤ ਚੁੱਕਾ, ਜੋ ਹੁਣ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਗਾ, ਇਹ ਸਭ ਸੱਚਮੁੱਚ ਓਂਕਾਰ ਹੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਭਾਗਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਕੇਵਲ ਓਂਕਾਰ ਹੀ ਹੈ।

ਇਹ ਸਭ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ। ਇਹ ਆਤਮਾ (ਆਤਮਨ) ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ। ਇਸ ਆਤਮਾ ਦੇ ਚਾਰ ਪਾਦ (ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਦੇ ਚਾਰ ਢੰਗ) ਹਨ।

ਪਹਿਲਾ ਪਾਦ ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਹੈ; ਉਹ ਜਾਗ੍ਰਤ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਬਾਹਰੀ ਵਸਤੂਆਂ ਵੱਲ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਸੱਤ ਅੰਗਾਂ ਅਤੇ ਉੱਨੀ ਮੂੰਹਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਉਹ ਸਥੂਲ ਭੌਤਿਕ ਵਸਤੂਆਂ ਦਾ ਭੋਗ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਦੂਜਾ ਪਾਦ ਤੈਜਸ ਹੈ; ਉਹ ਸੁਪਨ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਅੰਦਰ ਵੱਲ ਮੁੜ ਕੇ ਸੂਖਮ ਮਾਨਸਿਕ ਛਾਪਾਂ ਵੱਲ ਲੱਗੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਵੀ ਸੱਤ ਅੰਗਾਂ ਅਤੇ ਉੱਨੀ ਮੂੰਹਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਉਹ ਸੂਖਮ ਅੰਦਰੂਨੀ ਛਾਪਾਂ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਜਿਸ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਸੌਂਣ ਵਾਲਾ ਕਿਸੇ ਵਸਤੂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਕੋਈ ਸੁਪਨਾ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ, ਉਹ ਸੁਪਨਾ-ਰਹਿਤ ਗੂੜ੍ਹੀ ਨੀਂਦ (ਸੁਸ਼ੁਪਤੀ) ਹੈ। ਗੂੜ੍ਹੀ ਨੀਂਦ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ, ਭੇਦ-ਰਹਿਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਇਆ, ਕੇਵਲ ਗਿਆਨ ਦਾ ਸੰਘਣਾ ਰੂਪ, ਸ਼ੁੱਧ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਅਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਅਨੰਦ ਦਾ ਹੀ ਭੋਗ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਮੂੰਹ ਚੇਤਨਾ ਹੀ ਹੈ, ਉਹ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞ ਹੈ, ਤੀਜਾ ਪਾਦ।

ਇਹ (ਪ੍ਰਾਜ੍ਞ ਅਵਸਥਾ) ਸਭ ਦਾ ਸਰਬੇਸ਼ਵਰ ਹੈ; ਇਹ ਸਰਬਗਿਆ ਹੈ; ਇਹ ਅੰਤਰਯਾਮੀ ਸਾਕਸ਼ੀ ਹੈ; ਇਹ ਸਭ ਦਾ ਸਰੋਤ ਅਤੇ ਗਰਭ ਹੈ; ਸਾਰੇ ਰਚੇ ਗਏ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਅਤੇ ਲਯ ਦਾ ਸਥਾਨ ਇਹੀ ਹੈ।

ਤੁਰੀਯ (ਚੌਥਾ) ਨਾ ਅੰਦਰਲੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਨਾ ਬਾਹਰਲੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਨਾ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਨਾ ਗਿਆਨ ਦਾ ਸੰਘਣਾ ਪਿੰਡ ਹੈ, ਨਾ ਸਧਾਰਨ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਨਾ ਅਚੇਤਨ ਹੈ। ਉਹ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਸੰਸਾਰਕ ਵਿਹਾਰ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਫੜਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਕਿਸੇ ਵਿਲੱਖਣ ਚਿੰਨ੍ਹ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਚਿੰਤਨ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਬਿਆਨ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ; ਇੱਕੋ ਆਤਮਾ ਬਾਰੇ ਦ੍ਰਿੜ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੀ ਉਸ ਦਾ ਸਾਰ ਹੈ, ਸਮੁੱਚੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਬਹੁਤਵ ਦਾ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋਣਾ ਹੀ ਉਹ ਹੈ; ਉਹ ਸ਼ਾਂਤ, ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਅਦਵੈਤ ਹੈ। ਉਹੀ ਆਤਮਾ ਹੈ; ਉਹੀ ਸਾਕਸ਼ਾਤਕਾਰ ਕਰਨ ਯੋਗ ਹੈ!

ਇਹ ਆਤਮਾ ਹੀ ਪਵਿੱਤਰ ਅੱਖਰ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਓਂਕਾਰ ਹੈ। ਮਾਤਰਾਵਾਂ (ਧੁਨੀ ਦੇ ਮਾਪ) ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਵੇਖੀਏ ਤਾਂ ਆਤਮਾ ਦੇ ਚਾਰ ਪਾਦ ਹੀ ਧੁਨੀ ਦੀਆਂ ਮਾਤਰਾਵਾਂ ਹਨ; ਅਤੇ ਧੁਨੀ ਦੀਆਂ ਮਾਤਰਾਵਾਂ ਹੀ ਪਾਦ ਹਨ, ਅਰਥਾਤ 'ਅ'ਕਾਰ, 'ਉ'ਕਾਰ ਅਤੇ 'ਮ'ਕਾਰ।

ਜਾਗ੍ਰਤ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਵਸਦਾ ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਪਹਿਲਾ ਅੱਖਰ 'ਅ' ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਰਬ-ਵਿਆਪੀ (ਆਪਤਿ) ਹੈ ਜਾਂ ਆਦਿ-ਪਣਾ (ਆਦਿਮੱਤਵ) ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਇਸ ਸੱਚ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਆਪਣੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸੁਪਨ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਵਸਦਾ ਤੈਜਸ ਦੂਜਾ ਅੱਖਰ 'ਉ' ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਵਿਚਕਾਰਲੀ ਉੱਚਤਾ (ਉਤਕਰਸ਼) ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਜਾਗ੍ਰਤ ਅਤੇ ਨੀਂਦ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰਲਾ ਸਥਾਨ (ਉਭਯਤਵ) ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਇਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਅਧਿਆਤਮਕ ਗਿਆਨ ਦੀ ਲੜੀ ਉੱਚੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਪ੍ਰਤੀ ਸਮਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਾਲਾ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਬ੍ਰਹਮ-ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ।

ਗੂੜ੍ਹੀ ਸੁਪਨ-ਰਹਿਤ ਨੀਂਦ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਵਸਦਾ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞ ਤੀਜਾ ਅੱਖਰ 'ਮ' ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਾਰੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇਕਤਾ ਵਿੱਚ ਮਾਪਦਾ (ਮਿਤੀ) ਹੈ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੀਨ ਕਰਦਾ (ਅਪੀਤਿ) ਹੈ। ਜੋ ਇਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੋਂਦ ਦੇ ਅਸਲੀ ਸੁਭਾਅ ਨੂੰ ਮਾਪਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਬਹੁਤਵ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਚੌਥਾ ਤੁਰੀਯ ਧੁਨੀ-ਮਾਤਰਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ (ਅਮਾਤਰ) ਹੈ, ਸੰਸਾਰਕ ਵਿਹਾਰ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਸਾਪੇਖ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਦਾ ਸਮੁੱਚਾ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋਣਾ ਹੈ, ਅਤਿ ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ (ਸ਼ਿਵ) ਅਤੇ ਅਦਵੈਤ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਓਂਕਾਰ ਹੀ ਨਿਸ਼ਚੇ ਨਾਲ ਆਤਮਾ ਹੈ। ਜੋ ਇਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਤਮਾ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੀ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਪਰਮ ਵਿਸ਼ਵ-ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।