ਹਨੂਮਾਨ ਜੀ ਦੀ ਆਰਤੀ
ਇਹ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਭਗਤੀ ਆਰਤੀ ਹੈ ਜੋ ਭਗਵਾਨ ਹਨੂਮਾਨ ਜੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਰਾਮਾਇਣ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਤੁੱਟ ਭਗਤੀ ਦੇ ਗੁਣਗਾਨ ਵਿੱਚ ਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤੁਕਾਂ
ਹਨੁਮਾਨ ਲਾਲ ਜੀ ਦੀ ਆਰਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਰਘੁਨਾਥ ਜੀ ਦੀ ਕਲਾ ਨਾਲ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ਲੋਕ 1
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਪਰਬਤ ਕੰਬਦੇ ਹਨ, ਰੋਗ ਅਤੇ ਦੋਸ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ।
ਸ਼ਲੋਕ 2
ਅੰਜਨੀ ਪੁੱਤਰ, ਮਹਾਨ ਬਲ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਸੰਤਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਦਾ ਸਹਾਇਕ ਹਨ।
ਸ਼ਲੋਕ 3
ਰਘੁਨਾਥ ਜੀ ਨੇ ਦੂਤ ਬਣਾ ਕੇ ਭੇਜਿਆ, ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਜਲਾਇਆ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਜੀ ਦਾ ਪਤਾ ਲਿਆਇਆ।
ਸ਼ਲੋਕ 4
ਲੰਕਾ ਦੀ ਕੋਟ-ਸਮੁੰਦਰ ਵਰਗੀ ਖਾਈ ਸੀ, ਪਰ ਪਵਨਪੁੱਤਰ ਨੇ ਉਥੇ ਜਾਣ ਵਿੱਚ ਦੇਰੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ।
ਸ਼ਲੋਕ 5
ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਜਲਾਇਆ, ਅਸੁਰਾਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਕੀਤਾ, ਸੀਤਾ-ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਸਵਾਰਿਆ।
ਸ਼ਲੋਕ 6
ਲੱਛਮਣ ਜੀ ਮੂਰਛਿਤ ਹੋ ਕੇ ਪਏ ਸਨ, ਸੰਜੀਵਨੀ ਬੂਟੀ ਲਿਆ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਾਣ ਬਚਾਏ।
ਸ਼ਲੋਕ 7
ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਵੜ ਕੇ, ਯਮ ਦੀ ਕੈਦ ਤੋੜੀ, ਅਹਿਰਾਵਣ ਦੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਉਖਾੜ ਦਿੱਤੀਆਂ।
ਸ਼ਲੋਕ 8
ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਦਲ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਸੰਤ ਜਨਾਂ ਨੂੰ ਤਾਰਿਆ।
ਸ਼ਲੋਕ 9
ਦੇਵਤੇ, ਮਨੁੱਖ, ਮੁਨੀ ਆਰਤੀ ਉਤਾਰਦੇ ਹਨ, ਜੈ ਜੈ ਜੈ ਹਨੁਮਾਨ ਦਾ ਉਚਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ਲੋਕ 10
ਸੋਨੇ ਦੀ ਥਾਲੀ ਵਿੱਚ ਕਪੂਰ ਦੀ ਲੌ ਛਾਈ ਹੈ, ਮਾਤਾ ਅੰਜਨਾ ਆਰਤੀ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
ਸ਼ਲੋਕ 11
ਜੋ ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਦੀ ਇਹ ਆਰਤੀ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬੈਕੁੰਠ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਕੇ ਪਰਮ ਪਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 12
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
ਮੰਗਲਵਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ਨੀਵਾਰ
ਸਵੇਰ ਜਾਂ ਸੰਝ ਵੇਲੇ
ਸਿੰਦੂਰ, ਤੁਲਸੀ ਮਾਲਾ ਅਤੇ ਲੱਡੂ
- ਅਥਾਹ ਬਲ, ਸਾਹਸ ਅਤੇ ਬੁਰਾਈਆਂ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ
ਪਿਛੋਕੜ
ਇਹ ਆਰਤੀ ਭਾਰਤੀ ਭਗਤੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਅੰਗ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੰਗਲਵਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਨੂੰ ਘਰਾਂ ਅਤੇ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਧਿਆ ਆਰਤੀ ਸਮੇਂ ਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਹਨੂਮਾਨ ਜੀ ਦੇ ਲੰਕਾ ਦਹਿਨ, ਸੰਜੀਵਨੀ ਬੂਟੀ ਲਿਆਉਣ ਅਤੇ ਅਹਿਰਾਵਣ ਵਧ ਵਰਗੇ ਮਹਾਨ ਕਾਰਜਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ।
ਇਸ ਪਾਠ ਬਾਰੇ
ਰਚੇਤਾ: Swami Ramananda
ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ?
ਆਰਤੀ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ
ਇਹ ਆਰਤੀ ਹਨੂੰਮਾਨ ਜੀ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਆਰਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੰਗਲਵਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸ਼ਬਦ 'ਆਰਤੀ' ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਦੀਪਕ ਨਾਲ ਦੇਵਤੇ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ, ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਹਨੂੰਮਾਨ ਨੂੰ ਰਘੁਨਾਥ (ਭਗਵਾਨ ਰਾਮ) ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਅਵਤਾਰ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਚਨਾ
ਇਹ ਆਰਤੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਤੁਲਸੀਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ, ਜੋ 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮਹਾਨ ਕਵੀ ਅਤੇ ਰਾਮਭਗਤ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ 'ਰਾਮਚਰਿਤਮਾਨਸ' ਵੀ ਇਸੇ ਭਾਵ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਆਰਤੀ ਉਸੇ ਭਗਤੀ ਭਾਵ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ।
ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ
ਆਰਤੀ ਵਿੱਚ ਹਨੂੰਮਾਨ ਨੂੰ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਵਾਯੂ (ਹਵਾ) ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਪਵਨ ਦੇਵਤਾ ਸਨ। ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 'ਪਵਨਸੁਤ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਛਾਲ ਵਿੱਚ ਪਾਰ ਕਰ ਸਕੇ।
ਰਾਮਾਇਣ ਦੀ ਮੁੱਖ ਘਟਨਾ
ਆਰਤੀ ਦੇ ਬੋਲਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਮਾਇਣ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ — ਲੰਕਾ ਦਹਿਨ, ਲੱਛਮਣ ਨੂੰ ਸੰਜੀਵਨੀ ਬੂਟੀ ਦੁਆਰਾ ਬਚਾਉਣਾ, ਅਤੇ ਅਹਿਰਾਵਣ ਦਾ ਵਧ। ਇਹ ਤਿੰਨੋਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਹਨੂੰਮਾਨ ਦੀ ਪਰਮ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਅੰਤਿਮ ਫਲ ਦਾ ਵਾਅਦਾ
ਆਰਤੀ ਦੇ ਆਖਰੀ ਬੋਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਇਸ ਆਰਤੀ ਨੂੰ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬੈਕੁੰਠ (ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦਾ ਧਾਮ) ਵਿੱਚ ਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਆਸ਼ਵਾਸਨ ਹੈ ਜੋ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਲਈ ਇਹ ਆਰਤੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।
ਅੰਜਨੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ
ਆਰਤੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖਾਸ ਬੋਲ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਹਨੂੰਮਾਨ ਦੀ ਮਾਤਾ ਅੰਜਨੀ ਖੁਦ ਆਰਤੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਇਹ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਾਂ ਦਾ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਆਰਤੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਿੱਜੀ ਅਤੇ ਭਾਵੁਕ ਪਹਿਲੂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
Hanuman
ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਤੋਂ ਹੋਰ
ਸਭ ਵੇਖੋਸੰਬੰਧਿਤ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ
ਉਹੀ ਸਿੱਖਿਆ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜਦੀ