ਸ਼੍ਰੀ ਹਨੂਮਦ ਰਕਸ਼ਾ ਸਤੋਤਰਮ
ਇਹ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਭਗਤੀ ਭਰਿਆ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ-ਗੀਤ (ਸਤੋਤਰ) ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਰਾਮ ਦੇ ਭਗਤ ਹਨੁਮਾਨ ਨੂੰ ਸਰੀਰ ਦੇ ਹਰ ਅੰਗ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਤੁਕਾਂ
ਭਗਵਾਨ ਗਣੇਸ਼, ਭਗਵਾਨ ਰਾਮ ਅਤੇ ਮਾਰੁਤੀ (ਹਨੂਮਾਨ) ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ, ਇੱਕ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਇਸ ਰਕਸ਼ਾ ਸਤੋਤਰ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 1
ਹਨੂਮਾਨ ਮੇਰੇ ਸਿਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪਵਨਨੰਦਨ ਮੇਰੇ ਮੱਥੇ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ। ਆੰਜਨੇਯ ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਅਤੇ ਰਾਮਚੰਦਰ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਮੇਰੇ ਕੰਨਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ।
ਸ਼ਲੋਕ 2
ਮਹਾਵੀਰ ਮੇਰੇ ਨੱਕ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਮੇਰੇ ਮੁੱਖ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ। ਮਨੋਜਵ ਮੇਰੀ ਜੀਭ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਅਤੇ ਜਿਤੇਂਦਰੀਅ ਮੇਰੇ ਗਲੇ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ।
ਸ਼ਲੋਕ 3
ਮਹਾਬਲੀ ਮੇਰੇ ਮੋਢਿਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸੰਕਟਮੋਚਨ ਮੇਰੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ। ਵਿਸ਼ਵੰਭਰ ਮੇਰੀਆਂ ਹਥੇਲੀਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸਰਵਸ਼ਕਤੀਮਾਨ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ।
ਸ਼ਲੋਕ 4
ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਮੇਰੇ ਮੱਧ ਭਾਗ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਲੰਘਣ ਵਾਲੇ ਮੇਰੀ ਧੁੰਨੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ। ਰਾਮਦੂਤ ਮੇਰੇ ਲੱਕ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ ਮੇਰੀਆਂ ਪੱਟਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ।
ਸ਼ਲੋਕ 5
ਪੁੱਛਬਲ (ਪੂਛ ਵਿੱਚ ਬਲ ਵਾਲੇ) ਮੇਰੀਆਂ ਪੱਟਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਅਤੇ ਭੀਮ ਦਾ ਘਮੰਡ ਚੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ। ਸ਼੍ਰੀਪ੍ਰਦ (ਸਮ੍ਰਿਧੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ) ਮੇਰੇ ਗੋਡਿਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਅਤੇ ਲੰਕਾ ਜਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਮੇਰੀਆਂ ਪਿੰਡਲੀਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ।
ਸ਼ਲੋਕ 6
ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਦੇ ਭਗਤ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਮੰਡਲ ਨੂੰ ਨਿਗਲਣ ਵਾਲੇ ਮੇਰੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ। ਮਕਰਧਵਜ ਦੇ ਪਿਤਾ ਹਨੂਮਾਨ ਮੇਰੇ ਪੂਰੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ।
ਸ਼ਲੋਕ 7
ਰੁਦਰ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਇਸ ਰਕਸ਼ਾ ਸਤੋਤਰ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਲੰਮੀ ਉਮਰ, ਸੁਖ, ਪੁੱਤਰ, ਬਲ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਪੁੰਨ ਆਤਮਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 8
ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ, ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮਰਕਸ਼ਾ ਸਤੋਤਰ ਸੁਣ ਕੇ, ਇਹ ਸ਼੍ਰੀ ਸੀਤਾਰਾਮ ਸ਼ਰਮਾ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਸ਼ਲੋਕ 9
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
ਮੰਗਲਵਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ਨੀਵਾਰ
ਸਵੇਰ ਜਾਂ ਸੰਝ ਵੇਲੇ
ਸਿੰਦੂਰ, ਤੁਲਸੀ ਮਾਲਾ ਅਤੇ ਲੱਡੂ
- ਅਥਾਹ ਬਲ, ਸਾਹਸ ਅਤੇ ਬੁਰਾਈਆਂ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ
ਪਿਛੋਕੜ
ਇਹ ਸਤੋਤਰ ਰਾਮ-ਭਗਤੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਰਚਣਹਾਰ ਅਣਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਬੁੱਧ-ਕੌਸ਼ਿਕ ਰਿਸ਼ੀ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਇਸਨੂੰ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਮਾਨਸਿਕ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਪਾਠ ਬਾਰੇ
ਰਚੇਤਾ: Sitarama Sharma
ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ?
ਇਹ ਕਾਵਚ ਸਟੋਤਰ ਕੀ ਹੈ?
— ਇਹ ਇੱਕ ਸੁਰੱਖਿਆ-ਸਟੋਤਰ (ਕਾਵਚ) ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਨੂੰਮਾਨ ਜੀ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਸਰੀਰ ਦੇ ਹਰ ਅੰਗ 'ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਬੁਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ 'ਰਾਮ-ਰਕਸ਼ਾ-ਸਟੋਤਰ' (ਭਗਵਾਨ ਰਾਮ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਸਟੋਤਰ) ਦਾ ਇੱਕ ਭਾਗ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਹਨੂੰਮਾਨ-ਕਾਵਚ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹਨੂੰਮਾਨ ਦੇ ਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਰਥ
— ਇਸ ਸਟੋਤਰ ਵਿੱਚ ਹਨੂੰਮਾਨ ਜੀ ਦੇ ਕਈ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਨਾਮ ਆਏ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ 'ਮਨੋਜਵ' (ਮਨ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼), 'ਜਿਤੇਂਦਰੀਆ' (ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ), 'ਸਾਗਰ-ਲੰਘਨ' (ਸਮੁੰਦਰ ਲੰਘਣ ਵਾਲਾ) ਅਤੇ 'ਰਾਮ-ਦੂਤ' (ਰਾਮ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ਵਾਹਕ)। ਹਰ ਨਾਮ ਰਾਮਾਇਣ ਦੀ ਕਿਸੇ ਘਟਨਾ ਜਾਂ ਗੁਣ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਹੋਰ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਬਣਦੀ ਹੈ।
ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਗ-ਅੰਗ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ
— ਇਹ ਸਟੋਤਰ ਸਿਰ (ਸ਼ਿਰੋ) ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਪੈਰਾਂ (ਪਾਦੌ) ਤੱਕ ਹਰ ਅੰਗ ਨੂੰ ਢਕਦਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਣ: 'ਸ਼ਿਰੋ ਮੇ ਹਨੁਮਾਨ ਪਾਤੁ' ਮਤਲਬ 'ਹਨੂੰਮਾਨ ਮੇਰੇ ਸਿਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ'। ਇਹ ਢਾਂਚਾ (ਕਾਵਚ-ਸਟੋਤਰ) ਆਮ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਕਵਚ ਸਿਰਜਦਾ ਹੈ।
ਪਾਠ ਦੇ ਲਾਭ
— ਆਖ਼ਰੀ ਸ਼ਲੋਕ (8) ਅਨੁਸਾਰ, ਜੋ ਕੋਈ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਇਹ ਕਾਵਚ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਲੰਬੀ ਉਮਰ, ਖੁਸ਼ੀ, ਪੁੱਤਰ, ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਟੋਤਰ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਸਿਰਫ਼ ਸੁਰੱਖਿਆ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਜੀਵਨ ਦੇ ਹਰ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਸਫਲਤਾ ਅਤੇ ਭਲਾਈ ਹੈ।
ਰਚਨਾ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾ
— ਇਹ ਸਟੋਤਰ 'ਰਾਮ-ਰਕਸ਼ਾ-ਸਟੋਤਰ' ਵਿੱਚੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਰਚਨਾ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਰਿਸ਼ੀ ਬੁੱਧ-ਕੌਸ਼ਿਕ ਨੇ ਕੀਤੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ 'ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀ-ਸੀਤਾ-ਰਾਮ-ਸ਼ਰਮਾ' ਕਹਿਣ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸੰਸਕਰਣ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਜਾਂ ਪ੍ਰਚਾਰਨ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਸੀਤਾ ਰਾਮ ਸ਼ਰਮਾ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Hanuman
ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਤੋਂ ਹੋਰ
ਸਭ ਵੇਖੋਸੰਬੰਧਿਤ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ
ਉਹੀ ਸਿੱਖਿਆ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜਦੀ