ਸ੍ਰੀ ਹਨੂਮਤ੍ਸ੍ਤਵ
ਇਹ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਸਟੋਤਰ ਹੈ ਜੋ ਭਗਵਾਨ ਹਨੂੰਮਾਨ ਦੀ ਉਸਤਤ ਵਿੱਚ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਹਨੂੰਮਾਨ ਜੀ ਦੇ ਗੁਣਾਂ, ਸ਼ਕਤੀ, ਰਾਮ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਗਾਈ ਗਈ ਹੈ।
ਤੁਕਾਂ
ਓਮ। ਭਗਵਾਨ ਰਾਮ ਦੀ ਜੈ ਹੋਵੇ। ਓਮ, ਸਦਗੁਰੂ ਸ਼੍ਰੀ ਤਿਆਗਰਾਜ ਸਵਾਮੀ ਜੀ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪ੍ਰਣਾਮ। ਓਮ, ਅਸੀਂ ਆੰਜਨੇਯ (ਹਨੂਮਾਨ) ਨੂੰ ਜਾਣੀਏ। ਆਓ ਰਾਮਦੂਤ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੀਏ। ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਧਰਮ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵੱਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਨ।
ਸ਼ਲੋਕ 1
ਮੈਂ ਪਵਨ-ਪੁੱਤਰ, ਵੀਰ, ਅਤਿਅੰਤ ਬਲਵਾਨ, ਬਲ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਸਮੁੰਦਰ ਲੰਘਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨੂਮਾਨ ਜੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
ਸ਼ਲੋਕ 2
ਮੈਂ ਅਤੁਲਨੀਯ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਅਣਿਮਾ ਆਦਿ ਅੱਠ ਸਿੱਧੀਆਂ, ਅਰੋਗਤਾ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉਸ ਆੰਜਨੇਯ ਜੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
ਸ਼ਲੋਕ 3
ਮੈਂ ਮਹਾਨ ਭਗਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਕੀਤੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ, ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਰਾਗਾਂ ਤੇ ਤਾਲਾਂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਯੱਗ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਉਸ ਪਵਨ-ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
ਸ਼ਲੋਕ 4
ਮੈਂ ਰਾਮ-ਭਗਤੀ ਦੇ ਆਨੰਦ ਵਿੱਚ ਲੀਨ, ਭਗਤੀ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਨਾਮ-ਧਿਆਨ ਦੁਆਰਾ ਸਮਾਧੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਮਾਰੁਤੀ ਜੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
ਸ਼ਲੋਕ 5
ਮੈਂ ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਅਤਿਅੰਤ ਪਿਆਰੇ, ਸੀਤਾ ਜੀ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਦਾ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਸੀਤਾ-ਰਾਮ ਦੇ ਪਰਮ ਭਗਤ ਮਹਾਵੀਰ ਜੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
ਸ਼ਲੋਕ 6
ਮੈਂ ਬੋਲਚਾਲ ਦੀ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ, ਤਿੱਖੀ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਬਾਣੀ, ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੇ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ਮਿਠਾਸ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਉਸ ਪਵਨ-ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
ਸ਼ਲੋਕ 7
ਮੈਂ ਮਿੱਠੇ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਗਾਇਨ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦਿਤ, ਆਨੰਦ ਦੇ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਗਦਗਦ ਗਲੇ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਅਤਿਅੰਤ ਮਿੱਠਾ ਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪਵਨ-ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
ਸ਼ਲੋਕ 8
ਮੈਂ ਰਾਮ-ਨਾਮ ਦੇ ਫਲ ਦਾ ਆਹਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਨਾਮ ਦੇ ਗਾਇਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਤਿਆਗਰਾਜ ਜੀ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਉਸ ਰਾਮ-ਭਗਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
ਸ਼ਲੋਕ 9
ਮੈਂ ਨੌਂ ਵਿਆਕਰਣਾਂ ਦੇ ਪੰਡਿਤ, ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਮਾਹਰ, ਇਹਨਾਂ ਨੌਂ ਸਤੋਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਅਤੇ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹਨੂਮਾਨ ਜੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
ਸ਼ਲੋਕ 10
ਮੈਂ ਗੁਰੂ ਸ਼੍ਰੀ ਤਿਆਗਰਾਜ ਸਵਾਮੀ ਜੀ ਦੇ ਸ਼ਿਸ਼ ਪੁਸ਼ਪਾ 'ਤੇ ਮੇਹਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਦੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਮਨੋਕਾਮਨਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
ਸ਼ਲੋਕ 11
ਮੈਂ ਬਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਰਾਮ-ਭਗਤੀ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੇ ਸਾਗਰ, ਕਾਵਿ ਤੇ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਸਰੋਤ, ਅਤੇ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਤੇ ਮੰਗਲ ਦੇ ਸਰੂਪ ਹਨੂਮਾਨ ਜੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
ਸ਼ਲੋਕ 12
ਰਾਮਦੂਤ ਦਾ ਮੰਗਲ ਹੋਵੇ! ਕਪੀਸ਼ (ਬਾਨਰ-ਰਾਜ) ਦਾ ਪਰਮ ਮੰਗਲ ਹੋਵੇ! ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਪੂਜੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਆੰਜਨੇਯ ਦਾ ਮੰਗਲ ਹੋਵੇ!
ਸ਼ਲੋਕ 13
ਸਦਗੁਰੂ ਸ਼੍ਰੀ ਤਿਆਗਰਾਜ ਸਵਾਮੀ ਜੀ ਦੇ ਸ਼ਿਸ਼ ਅਤੇ ਭਗਤ ਪੁਸ਼ਪਾ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਇਹ ਸਤੋਤਰ ਇੱਥੇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 14
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
ਮੰਗਲਵਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ਨੀਵਾਰ
ਸਵੇਰ ਜਾਂ ਸੰਝ ਵੇਲੇ
ਸਿੰਦੂਰ, ਤੁਲਸੀ ਮਾਲਾ ਅਤੇ ਲੱਡੂ
- ਅਥਾਹ ਬਲ, ਸਾਹਸ ਅਤੇ ਬੁਰਾਈਆਂ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ
ਪਿਛੋਕੜ
ਇਹ ਸਟੋਤਰ ਸਦਗੁਰੂ ਤਿਆਗਰਾਜ ਸਵਾਮੀ ਦੀ ਸ਼ਿਸ਼ ਪੁਸ਼ਪ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਤਿਆਗਰਾਜ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਇਸ ਸਟੋਤਰ ਦਾ ਪਾਠ ਹਨੂੰਮਾਨ ਜੀ ਦੀ ਪੂਜਾ, ਧਿਆਨ ਜਾਂ ਮੰਗਲ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ?
ਰਚਨਾ ਅਤੇ ਰਚਯਿਤਾ
ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਸਦਗੁਰੂ ਸ਼੍ਰੀ ਤਿਆਗਰਾਜ ਸਵਾਮੀ ਦੀ ਸ਼ਿਸ਼ਯਾ ਪੁਸ਼ਪਾ ਦੁਆਰਾ ਰਚੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਹ ਇੱਕ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸਤੁਤੀ ਹੈ ਜੋ ਹਨੂਮਾਨ ਜੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ 12 ਮੁੱਖ ਸ਼ਲੋਕ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮੰਗਲਾਚਰਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।
ਅਠਾਰਾਂ ਸਿੱਧੀਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ
ਦੂਜੇ ਸ਼ਲੋਕ ਵਿੱਚ 'ਅਣਿਮਾਦਿਅਸ਼ਟਸਿੱਧਿ' (ਅਣਿਮਾ ਆਦਿ ਅੱਠ ਸਿੱਧੀਆਂ) ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ, ਜੋ ਯੋਗ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਨੁਸਾਰ ਅੱਠ ਅਲੌਕਿਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਨੂਮਾਨ ਜੀ ਨੂੰ ਇਹਨਾਂ ਸਿੱਧੀਆਂ ਦਾ ਦਾਤਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਿਆਕਰਣ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਸਾ
ਨੌਵੇਂ ਸ਼ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਹਨੂਮਾਨ ਜੀ ਨੂੰ 'ਨਵਵਿਆਕਰਣਾਭਿਜ੍ਞ' (ਨੌ ਵਿਆਕਰਣਾਂ ਦਾ ਜਾਣਕਾਰ) ਅਤੇ 'ਤੱਤ੍ਵਸੁਜ੍ਞਾਨਪੰਡਿਤ' (ਤੱਤ-ਗਿਆਨ ਦਾ ਪੰਡਿਤ) ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਮਾਇਣ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਹਨੂਮਾਨ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਵਿਦਵਾਨ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਦਾ ਸੁਮੇਲ
ਸੱਤਵੇਂ ਅਤੇ ਗਿਆਰ੍ਹਵੇਂ ਸ਼ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਹਨੂਮਾਨ ਜੀ ਨੂੰ ਮਧੁਰ ਗੀਤ ਗਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਅਤੇ 'ਸ੍ਫੁਰਿਤਸ਼੍ਲੋਕਸੰਗੀਤ' (ਚਮਕਦਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਵਾਲਾ) ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਤਿਆਗਰਾਜ ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ ਦੀ ਸੰਗੀਤ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਭਗਤੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਰਾਮ-ਭਗਤੀ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਭਾਵ
ਪੂਰੀ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਹਨੂਮਾਨ ਜੀ ਨੂੰ ਰਾਮ-ਭਗਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪੰਜਵੇਂ ਸ਼ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ 'ਸੀਤਾਰਾਮਮਹਤ੍ਪ੍ਰੇਸ਼੍ਠ' (ਸੀਤਾ-ਰਾਮ ਦਾ ਅਤਿ ਪਿਆਰਾ) ਅਤੇ 'ਸੀਤਾਰਾਮਪਰਾਨਿਸ਼੍ਠ' (ਸੀਤਾ-ਰਾਮ ਵਿੱਚ ਪੂਰਨ ਨਿਸ਼ਠਾ ਵਾਲਾ) ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਮੰਗਲਾਚਰਨ ਅਤੇ ਸਮਾਪਤੀ
ਅੰਤਿਮ ਸ਼ਲੋਕ (12ਵਾਂ) ਇੱਕ ਮੰਗਲਾਚਰਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਨੂਮਾਨ ਜੀ ਨੂੰ 'ਰਾਮਦੂਤ', 'ਕਪੀਸ਼', 'ਭਕਤਿਵੰਦ੍ਯ' ਅਤੇ 'ਆਂਜਨੇਯ' ਕਹਿ ਕੇ ਮੰਗਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਸ਼ੁਭ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
Hanuman
ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਤੋਂ ਹੋਰ
ਸਭ ਵੇਖੋਸੰਬੰਧਿਤ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ
ਉਹੀ ਸਿੱਖਿਆ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜਦੀ