श्री हनुमत्स्तवः
इदं स्तोत्रं श्रीहनुमतः महिमानं वर्णयति । अत्र हनुमतः बलं, बुद्धिं, भक्तिं, रामप्रेम च स्तूयते ।
पद्यानि
ॐकारः प्रणवः। श्रीरामजयम् इति श्रीरामचन्द्रस्य विजयघोषणा। ॐ सद्गुरुश्रीत्यागराजस्वामिने नमो नमः इति सद्गुरोर्वन्दनम्। ॐ आञ्जनेयाय विद्महे, रामदूताय धीमहि, तन्नो यजः प्रचोदयात् इति हनुमद्गायत्री। एवं मङ्गलाचरणेन हनुमत्स्तुतिः प्रारभ्यते।
श्लोकः 1
पवमानसुतः पवनपुत्रः सन् वीरः शूरः, बलिष्ठः अतिबलवान्, बलदायकः बलप्रदाता, पाथोधितारणः समुद्रतरणकुशलः, भीमः भयङ्करः – एतादृशं हनुमन्तम् अहं नमामि। इति भावः।
श्लोकः 2
अणिमाद्यष्टसिद्धिं च आरोग्यं बुद्धिं च यः ददाति, असमानप्रभावः अनुपमप्रभावः, तम् आञ्जनेयम् अहं नमामि।
श्लोकः 3
अवरः (वरः) श्रेष्ठः, वरभक्ताग्रः श्रेष्ठभक्तेषु अग्रगण्यः, प्राञ्जलिप्रार्थनावरः अञ्जलिबद्धप्रार्थनानां वरदः, वररागलयज्ञः उत्तमरागलययुक्तज्ञानी – तं मरुज्जातं पवनपुत्रम् अहं नमामि।
श्लोकः 4
अहं तं मारुतिं प्रणमामि, यः रामभक्तिजन्येन हर्षेण समन्तात् परिप्लुतः; यः भक्तिरूपेण समुद्रेण सुतरां उत्तीर्य पारं प्राप्तवान्; यः श्रीरामनाम्नः ध्याने समाधिं विधाय तत्रैव स्थितः ।
श्लोकः 5
सीतारामयोः यः अतिप्रियः, सीतायाः हृदयस्य छिद्रं—यद् दुःखं वियोगजन्यम् वा—यः शामयति, सीतारामयोरेव परं निष्ठां सत्तां च यः धारयति, सोऽयं महावीरो हनुमान्, तमहं प्रणेनाभवम्।।
श्लोकः 6
वातात्मजं पवनपुत्रं हनुमन्तम् अहं नमस्करोमि, यस्य वाक्सौष्ठवे – वाण्याः सौन्दर्ये – अतिनैपुण्यं भवति, यः महतीं मेधां विलासयतो भावयति, तथा यस्य वायुत्य : वाक्-शब्द-स्वरमयी च माधुरी सदाश्रयते तमं निर्मलचेता । तं पुनीतं प्रप्रम् परमं प्रवीरं सर्वत्र निश्चलः जनाय ।
श्लोकः 7
गीतसमूहस्य ये सुष्ठु प्रशस्ताः स्वराः तेषां परमा आनन्दवर्या प्राप्यत् आनन्दबिन्दुः जलम् इव कण्ठे यस्य वर्तते । अत्यन्तं मधुरं गानम् यश्च सम्दादयति तं श्रीवायुसुतं हनुमन्तं भयो नमस्करोमि ॥
श्लोकः 8
श्रीरामनामैव परमं फलम् इति विजानत् । तन्नामकीर्तने एव तन्मयीभूतः प्रेमप्रवणः यो ज्ञाता, त्यागराजस्य कृतिषु अतितोषं सम्मानं कुर्वाणं तं सरस्वतीं प्राप्तिम् श्रीरामभक्तंम् अहं नमः करोमि ॥
श्लोकः 9
नवीनं व्याकरणशास्त्रं येन सम्यक्च अधिगतम् अनाभिज्ञः । सुसज्ञानं परब्रह्मणे विषये व्याक्रियाति समन्दारं पण्डितः । अस्मानि प्रशन्तं तथाकृत नवस्तवात्मानि यानि सुस्तुतानि, तेषां सामन्नाय्यं सन्नाघ्यं वेद तं विभवशालि तं मुक्ति स्वरापम्।
तत् विद्वंसमहं प्रणमामि ॥
श्लोकः 10
त्यागराजाख्यं गुरुं स्वामिनं सन्तं प्राप्य तस्य शिष्यः आपादम credential त उत्पक्ति कृपां करपति । यः एतं कष्टयति तं दूरी करोति । अभीप्सितं तु export कर्म यागं तदेव समस्त साफल्यं पूरयति । तमहं पादयोः नमः कर्मशिष्यो वन्दे ॥
श्लोकः 11
अत्र वानरश्रेष्ठेषु रत्नभूतम्, रामभक्तिरसस्यार्णवसदृशम्, स्फूरितैः श्लोकैः सङ्गीतयुक्तम्, परमानन्दकरं मङ्गलस्वरूपं च तं हनूमन्तम् आश्रयामः।
श्लोकः 12
रामदूताय, कपीशाय, भक्तिवन्द्याय, आञ्जनेयाय च प्रत्येकं सुमङ्गलरूपं मङ्गलम् अस्तु। प्रथमं मङ्गलं दूताय, द्वितीयं कपीशाय, तृतीयं भक्तिवन्द्याय, चतुर्थं च आञ्जनेयाय समर्पितम्।
श्लोकः 13
इति प्रोक्तं मङ्गलचतुष्टयम् सद्गुरुश्रीत्यागराजस्वामिनः शिष्यया भक्तया पुष्पयाख्यया कृतम्।
श्लोकः 14
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
भौमवासरः स्थिरवासरः च
प्रातःकाले अथवा सन्ध्यासमये
सिन्दूरं, चम्पकतैलं, तुलसीमाला, मोदकाः च
- अतुलितबलं, धैर्यं, सर्वभयनिवारणम्
पृष्ठभूमिः
इदं स्तोत्रं श्रीहनुमतः स्तुतिरूपम् । अस्य रचयित्री पुष्पा नाम भक्ता, या सद्गुरुश्रीत्यागराजस्वामिनः शिष्या आसीत् । अत्र हनुमतः बलं, बुद्धिं, भक्तिं, रामप्रेम च वर्णितम् । प्रातःकाले वा सन्ध्यायां वा पठितुं शक्यते, अस्य पाठेन हनुमतः कृपा लभ्यते इति विश्वासः ।
ज्ञातव्य-विशेषः
रचयिता
अस्य स्तोत्रस्य रचयित्री पुष्पा नाम्नी भक्ता, सद्गुरुश्रीत्यागराजस्वामिनः शिष्या। अन्तिमश्लोके (१३) 'इति सद्गुरुश्रीत्यागराजस्वामिनः शिष्यया भक्तया पुष्पया कृतः' इति स्पष्टमुक्तम्।
गायत्रीमन्त्रः
प्रारम्भे हनुमते गायत्रीमन्त्रः 'ॐ आञ्जनेयाय विद्महे । रामदूताय धीमहि । तन्नो यजः प्रचोदयात् ॥' इति दत्तः। अयं मन्त्रः हनुमतः आवाहनाय तथा स्तोत्रस्य पवित्रारम्भाय प्रयुक्तः।
श्लोकसंख्या
अत्र द्वादश श्लोकाः (१-१२) सन्ति, तेषु प्रत्येकस्मिन् हनुमतः भिन्नं गुणं वर्णितम्। अन्ते मङ्गलश्लोकः (१२) त्रिभिः 'मङ्गलम्' पदैः समाप्तः।
सङ्गीतप्राधान्यम्
षष्ठसप्तमश्लोकौ (६-७) हनुमतः वाक्सौष्ठवं, गीतसुस्वरं, आनन्दबाष्पकण्ठित्वं च वर्णयतः। अनेन स्तोत्रकर्त्री हनुमतः सङ्गीतनैपुण्यं तथा रामनामकीर्तनप्रियतां प्रकटयति।
विद्याप्रशंसा
नवमश्लोके (९) हनुमान् 'नवव्याकरणाभिज्ञः' (नव व्याकरणशास्त्राणां ज्ञाता) तथा 'तत्त्वसुज्ञानपण्डितः' (सत्यज्ञाने पण्डितः) इति स्तुतः। अनेन हनुमतः विद्वत्ता तथा आध्यात्मिकज्ञानं प्रकाशितम्।
Hanuman
हिन्दूधर्मःतः अधिकम्
सर्वं पश्यतसम्बद्धशिक्षाः
सैव शिक्षा, विविधपरम्परासु प्रतिध्वनिता
