श्रीहनुमद्रक्षास्तोत्रम्
इदं एकं भक्तियुक्तं स्तोत्रं वर्तते यत् शिरसः पादपर्यन्तं शरीरस्य प्रत्येकं भागस्य रक्षार्थं भगवान् हनुमान् आह्वयति। श्रद्धया अस्य पाठेन दीर्घायुः, बलम्, बुद्धिः, सुखं च प्राप्यते इति विश्वासः अस्ति।
पद्यानि
अत्र प्रथमश्लोके श्रीगणेशश्रीरामहनूमतां प्रणम्य श्रद्धाभक्तिसमन्वितः प्राज्ञः इमां रक्षां पठेदिति विधिः कथ्यते।
श्लोकः 1
द्वितीयश्लोके हनुमान् शिरः, पवननन्दनः भालम्, आञ्जनेयः दृशौ, रामचन्द्रप्रियः श्रुती इति क्रमेण रक्षेदित्यर्थः।
श्लोकः 2
तृतीयश्लोके महावीरः घ्राणम्, लक्ष्मणप्राणदः मुखम्, मनोजवः जिह्वाम्, जितेन्द्रियः कण्ठम् इति रक्षेदिति।
श्लोकः 3
चतुर्थश्लोके महाबली स्कन्धौ, सङ्कटमोचनः भुजौ, विश्वम्भरः करौ, सर्वशक्तिमान् हृदयम् इति रक्षेदिति।
श्लोकः 4
पञ्चमश्लोके महातेजाः मध्यम्, सागरलङ्घनः नाभिम्, रामदूतः कटीम्, राक्षसेन्द्रजित् सक्थिनी इति रक्षेदिति।
श्लोकः 5
षष्ठश्लोके पुच्छबलः भीमगर्वापहारकः ऊरू रक्षेत्, श्रीप्रदः जानुनी रक्षेत्, लङ्काप्रदाहकः जङ्घे रक्षेदिति।
श्लोकः 6
सप्तमश्लोके श्रीरामभक्तः सूर्यमण्डलभक्षकश्च पादौ रक्षेताम्, हनुमान् मकरध्वजजन्मदः मे कायं रक्षेदिति।
श्लोकः 7
अष्टमश्लोके यः सुकृती रुद्रबलोपेताम् एतां रक्षां पठेत्, स दीर्घायुः सुखी पुत्री बलवान् बुद्धिमान् भवेदिति।
श्लोकः 8
नवमश्लोके इति श्रीरामरक्षास्तोत्रं श्रीसीतारामशर्मणा अनुश्रुत्य समाप्तमिति।
श्लोकः 9
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
भौमवासरः स्थिरवासरः च
प्रातःकाले अथवा सन्ध्यासमये
सिन्दूरं, चम्पकतैलं, तुलसीमाला, मोदकाः च
- अतुलितबलं, धैर्यं, सर्वभयनिवारणम्
पृष्ठभूमिः
इदं स्तोत्रं रामरक्षास्तोत्रपरम्परायाः अन्तर्गतं वर्तते, या हिन्दूधर्मे रक्षामन्त्राणां प्रसिद्धः समूहः अस्ति। भक्तैः हनुमन्तः धैर्यस्य कल्याणस्य च कवचं प्राप्तुम् एतत् परम्परागततया जप्तं भवति, प्रायः प्रातःकालीनप्रार्थनासु मङ्गळार्चनवारेषु च विशेषअवसरेषु। अस्य श्लोकाः हनुमतः अनेकवीरोनामानि सूचयन्ति तथा च प्रत्येकम् अङ्गस्य उपरि तस्य रक्षकभावं वर्णयन्ति, येन इदं शरीरस्य मनसः च कवचम् भवति।
अस्य पाठस्य विषये
रचयिता: Sitarama Sharma
ज्ञातव्य-विशेषः
उद्देश्यं रचना च
इदं एकं 'कवच' स्तोत्रं वर्तते, यत् दैवी-रक्षणम् आह्वातुं भक्तियुक्तः प्रार्थना अस्ति। प्रतिश्लोकं शिरसः आरभ्य पादपर्यन्तं शरीरस्य विशिष्टभागस्य रक्षणार्थं हनुमान् व्यवस्थितेन रूपेण प्रार्थ्यते। शारीरिक-आध्यात्मिक-कल्याणार्थं तादृशानां स्तोत्राणां परम्परागततया पाठः क्रियते।
हनुमत्तः नामानि (बिरुदानि)
श्लोकेषु हनुमतः गुणान् प्रकाशयितुम् अनेकानि वर्णनात्मकानि नामानि प्रयुक्तानि सन्ति: 'पवानानन्दनः' (पवनदेवस्य पुत्रः), 'अञ्जनेयः' (अञ्ज भैयाः पुत्रः), 'महाबली' (अत्यन्तबलशाली), 'सङ्कटमोचनः' (दुःखहारकः), 'लङ्काप्रदहकः' (लङ्कादहनकर्ता च)। प्रत्येकं बिरुदं रामायणस्य प्रमुखां कथाम् गुणं वा प्रतिविम्बयति।
सार्वभौमिकम् आकर्षणम्
यद्यपि इदं स्तोत्रं हनुमन्तं अधिकृत्य अस्ति, तथापि प्रारम्भे गणेशं, श्रीरामं, हनुमान्तं च (मारुतिम्) नमस्कृत्य परम्परागतं भक्तिरूपं स्थापयति। इयं प्रार्थना श्रद्धया भक्त्या च पाठकर्त्रे सर्वेभ्यः दीर्घायुः, सुखं, सन्ततिः, बलम्, बुद्धिः च इत्यादीन् लाभान् प्रयच्छति इति प्रतिज्ञां करोति।
पौराणिकसन्दर्भाः
इदं स्तोत्रं रामायणस्य विशिष्टानां प्रसङ्गानां स्मरणं करोति: 'सागरलङ्घनम्' (समुद्रतरणम्), 'राक्षसेन्द्रजित्' (राक्षसराजस्य रावणस्य जेता), 'सूर्यमण्डलक्षकः' (बाल्ये सूर्यस्य भक्षणम्)। एते सन्दर्भाः प्रार्थनां हनुमतः वीरकार्याणां सङ्क्षिप्तकथां कुर्वन्ति।
Hanuman
हिन्दूधर्मःतः अधिकम्
सर्वं पश्यतसम्बद्धशिक्षाः
सैव शिक्षा, विविधपरम्परासु प्रतिध्वनिता