श्रीरामनामसङ्कीर्तनम्

परमात्मनि श्रीनाथे जानकीनाथे च अभेदः वर्तते; तथापि मम सर्वस्वभूतः कमलनयनो राम एव।

ॐकारादिना श्रीरामचन्द्राय नमस्कारं कृत्वा स्तवः प्रारभ्यते। वर्णानाम्, अर्थसमूहानाम्, रसानाम्, छन्दसाम्, मङ्गलानां च कर्तारौ वाणीविनायकौ वन्दे।

श्रद्धाविश्वासस्वरूपिणौ भवानीशङ्करौ वन्दे, याभ्यां विना सिद्धाः अपि स्वान्तरस्थम् ईश्वरं न पश्यन्ति।

बोधमयं नित्यं शङ्कररूपिणं गुरुं वन्दे, यं समाश्रित्य वक्रः सन्नपि चन्द्रः सर्वत्र वन्द्यते।

सीतारामयोः गुणसमूहरूपे पुण्यारण्ये विहरन्तौ विशुद्धज्ञानौ कवीश्वरं वाल्मीकिम् तथा कपीश्वरं हनुमन्तं वन्दे।

सृष्टिस्थितिप्रलयकारिणीम्, क्लेशनाशिनीम्, सर्वकल्याणप्रदाम्, रामवल्लभां सीतां अहं प्रणतोऽस्मि।

यस्य मायावशे सर्वं विश्वं ब्रह्मादयो देवाः असुराश्च वर्तन्ते; यस्य सत्त्वात् रज्जौ सर्पभ्रमवत् सकलं सत्यवत् भाति; यच्चरणनौकैव भवसमुद्रं तितीर्षूणाम् आश्रयः, तं सर्वकारणपरं रामाख्यं हरिम् ईशं वन्दे।

या सीता अभिषेकतः न प्रसन्ना जाता, वनवासदुःखेन च न मम्लौ, सा रघुनन्दनस्य मुखकमलशोभा मम सदा मनोहरमङ्गलं प्रददातु।

नीलोत्पलवत् श्यामलं कोमलाङ्गं, सीतया वामभागे युक्तं, हस्ते महान्तं बाणं सुन्दरं धनुश्च धारयन्तं रघुवंशाधिपं रामं नमामि।

धर्मतरोः मूलम्, विवेकसमुद्रस्य पूर्णचन्द्रम्, आनन्दप्रदम्, वैराग्यकमलस्य भास्करम्, पापनाशकम्, अन्धकारहरम्, तापहरम्, मोहमेघसमूहस्य भेदने आकाशजातम्, ब्रह्मवंशे कलङ्कनाशकम्, श्रीरामराज्ञः प्रियं तं शङ्करं वन्दे।

सान्द्रानन्दमेघसौन्दर्यशरीरम्, पीतवस्त्रम्, सुन्दरम्, हस्ते बाणधनुषी, कटौ तूणीरभारम्, पद्मवद्विस्तृतनेत्रम्, जटाजूटेन शोभितम्, सीतालक्ष्मणाभ्यां सह मार्गे गच्छन्तं रामं सुन्दरं भजे।

कुन्दपुष्पवद्धवलौ, नीलोत्पलवत् सुन्दरौ, अतिबलवन्तौ, विज्ञाननिधी, शोभायुक्तौ, उत्तमधनुर्धरौ, वेदैः स्तुतौ, गोब्राह्मणसमूहप्रियौ, मायामनुष्यमूर्ती, रघुश्रेष्ठौ, सद्धर्मयुक्तौ, हितकारिणौ, सीतान्वेषणतत्परौ, मार्गगतौ, भक्तिप्रदौ तौ रामलक्ष्मणौ अस्माकं शरणं सन्तु।

वेदसमुद्रादुद्भूतम्, कलियुगमलध्वंसकम्, अव्ययम्, श्रीशिवमुखरूपचन्द्रेण सुन्दरतमेन सर्वदा शोभमानम्, संसाररोगस्य औषधम्, अतिमधुरम्, श्रीजानकीजीवनभूतं श्रीरामनामामृतं ये पिबन्ति ते कृतिनः धन्याः।

शान्तम्, नित्यम्, प्रमाणातीतम्, निष्पापम्, मोक्षशान्तिप्रदम्, ब्रह्मेश्वरशेषेभ्यः सदा सेवितम्, वेदान्तवेद्यम्, विभुम्, रामनामकम्, जगदीश्वरम्, देवगुरुम्, मायामनुष्यम्, हरिम्, करुणाकरम्, रघुश्रेष्ठम्, राजमुकुटमणिस्थानीयं तम् अहं वन्दे।

मयूरकण्ठवन्नीलम्, देवश्रेष्ठेषु विलसद्ब्राह्मणपादपद्मचिह्नयुक्तम्, शोभायुक्तम्, पीतवस्त्रम्, पद्मनयनम्, सदा सुप्रसन्नम्, हस्ते शरचापम्, वानरसमूहेन युक्तम्, बन्धुना विभीषणेन सेव्यमानम्, पूजनीयम्, जानकीपतिम्, रघुश्रेष्ठम्, पुष्पकविमानारूढं रामं सततं नौमि।

पीडितानां पीडाहरम्, भीतानां भयनाशकम्, शत्रूणां यमदण्डभूतं तं रामचन्द्रम् अहं नमामि।

शोभायुक्तम्, दशरथपुत्रम्, अपरिमेयम्, सीतापतिम्, रघुवंशरत्नदीपम्, आजानुविस्तृतबाहुम्, पद्मपत्रवद्विशालनेत्रम्, राक्षसविनाशकं श्रीरामं नमामि।

कल्पवृक्षाधःस्थले स्वर्णमण्डपे मध्ये रत्नमये वीरासने पुष्पकविमाने स्थितम्, सीतया सहितम्, पुरतः प्रभञ्जनसुतेन हनुमता परं तत्त्वम् अधीयानम्, मुनीन्द्रैः व्याख्यातम्, भरतादिभिः परिवृतं श्यामलं रामं भजे।

हे रघुपते, अस्मदीये हृदये अन्या स्पृहा नास्ति; सत्यं वदामि, यतः भवान् अखिलान्तरात्मा। हे रघुपुङ्गव, मम निर्भरां भक्तिं प्रयच्छ, मानसं च कामादिदोषरहितं कुरु।

सीता-लक्ष्मण-भरत-शत्रुघ्न-हनुमद्भिः सहिताय श्रीरामचन्द्रपरब्रह्मणे नमस्कारः।

अथ संकीर्तनस्य आरम्भः। बालकाण्डे प्रथमे नामनी – शुद्धब्रह्मणः परात्परः, कालस्वरूपः परमेश्वरश्च रामः।

शेषतल्पे सुखेन निद्रितः, ब्रह्माद्यमरैः प्रार्थितः रामः।

सूर्यवंशस्य मण्डनभूतः, श्रीमद्दशरथस्य नन्दनः रामः।

कौशल्यायाः सुखं वर्धयन्, विश्वामित्रस्य प्रियधनः रामः।

भीषणां ताटकां हतवान्, मारीचादीन् निपातितवान् रामः।

विश्वामित्रयज्ञसंरक्षकः, श्रीमतीम् अहल्याम् उद्धृतवान् रामः।

गौतममुनिना सम्यक् पूजितः, देवमुनिवरगणैः संस्तुतः रामः।

नाविकेन धावितमृदुपादः, मिथिलापुरजनानां मोहकः रामः।

जनकस्य मानसं रञ्जयन्, त्र्यम्बकस्य धनुः भञ्जितवान् रामः।

सीतया अर्पितवरमालः, विवाहकौतुकं कृतवान् रामः।

भार्गवस्य दर्पं विनाशितवान्, श्रीमतीम् अयोध्यां पालयन् रामः।

अयोध्याकाण्डम्। अगणितैः गुणगणैः भूषितः, पृथ्वीपुत्र्या सीतया कामितः रामः।

पूर्णिमाचन्द्रवत् मुखम्, पितुः वचनम् आश्रित्य वनं गतः रामः।

प्रियेण गुहेन निवेदितपादः, तेन गुहेन क्षालितनिजमृदुपादः रामः।

भरद्वाजमुख्यमुनीनाम् आनन्दकरः, चित्रकूटपर्वते निकेतनकारी रामः।

दशरथेन सततं चिन्तितः, कैकेयीतनयेन भरतेन अर्थितः रामः।

स्वपितुः श्राद्धादिकर्म विरचितवान्, भरताय निजपादुके अर्पितवान् रामः।

अरण्यकाण्डम्। दण्डकारण्यवासिजनानां पावनः, दुष्टं विराधं विनाशितवान् रामः।

शरभङ्गसुतीक्ष्णमुनिभ्याम् अर्चितः, अगस्त्यस्य अनुग्रहेण वर्धितः रामः।

गृध्राधिपेन जटायुना संसेवितः, पञ्चवटीतटे सुस्थितः रामः।

शूर्पणखायाः क्लेशं विधाय, खरदूषणप्रमुखान् सूदितवान् रामः।

सीतायाः प्रियं हरिणम् अनुगच्छन्, मारीचं व्यथितं कुर्वन् शीघ्रबाणेन रामः।

नष्टां सीताम् अन्विषन्, जटायुं गतिं (मोक्षं) दत्तवान् रामः।

शबर्या दत्तानि फलानि अश्नन्, कबन्धस्य बाहू छिन्नवान् रामः।

किष्किन्धाकाण्डम्। हनुमता सेवितनिजपादः, नतं सुग्रीवम् अभीष्टं दत्तवान् रामः।

गर्वितं वालिनं संहृतवान्, वानरदूतान् प्रेषितवान् रामः।

हितकारिणा लक्ष्मणेन सहितः, वानरश्रेष्ठैः सततं संस्मृतः रामः।

हनुमद्गतिविघ्नानां ध्वंसकः, सीतायाः प्राणानाम् आधारभूतः रामः।

दुष्टेन दशाननेन दूषितः (अपमानितः), शिष्टेन हनुमता भूषितः रामः।

सीतया विज्ञापितकाकवृत्तान्तः, हनुमता दर्शितसीताचूडामणिः रामः।

वानरश्रेष्ठस्य हनुमतः वचनैः आश्वासितः, रावणनिधनाय प्रस्थितः रामः।

वानरसैन्येन समावृतः, शोषयितुम् उद्यतं समुद्रम् अर्थयमानः रामः (यद्वा – समुद्रेण अर्थितः रामः)।

विभीषणाय अभयं दत्तवान्, पर्वतैः सेतुं निबद्धवान् रामः।

कुम्भकर्णस्य शिरः छिन्नवान्, राक्षससमूहम् विमर्दितवान् रामः।

महिरावणाख्यम् अहिरूपं (वा सर्पसदृशं) राक्षसं चारयित्वा (नाशयित्वा), दशमुखं रावणं संहृतवान् रामः।

ब्रह्मेश्वरमुखैः देवैः संस्तुतः, आकाशे स्थितेन दशरथेन वीक्षितः रामः।

सीतायाः दर्शनेन मोदितः, अभिषिक्तेन विभीषणेन नतः रामः।

पुष्पकयानम् आरूढः, भरद्वाजमुनिम् अभिनिषेवितवान् रामः।

भरतस्य प्राणेभ्यः अपि प्रियं कृतवान्, अयोध्यापुर्याः भूषणभूतः रामः।

सर्वान् स्वकीयान् समानतया आचरितवान्, रत्नैः शोभमाने पीठे उपविष्टः रामः।

पट्टाभिषेकेन अलङ्कृतः, पार्थिवकुलेन सम्मानितः रामः।

विभीषणाय राज्यं (रङ्गकं) अर्पितवान्, वानरकुलम् अनुगृहीतवान् रामः।

सकलप्राणिनां रक्षकः, समस्तलोकानाम् आधारभूतः रामः।

उत्तरकाण्डम्। आगतैः मुनिगणैः संस्तुतः, प्रसिद्धं दशकण्ठोद्भवाख्यं चरितं विदधानः रामः।

सीतायाः आलिङ्गनेन परमं निर्वृतिं प्राप्तः, नीत्या जनपदान् सुरक्षितवान् रामः।

जनकजां सीतां विपिने त्याजितवान्, लवणासुरस्य वधं कारितवान् रामः।

स्वर्गं प्राप्तेन शम्बुकेन संस्तुतः, स्वपुत्राभ्यां कुशलवाभ्याम् आनन्दितः रामः।

अश्वमेधयज्ञे दीक्षितः, कालेन (यमेन) आवेदितनिजसुरपदप्राप्तिः रामः।

अयोध्यावासिजनेभ्यः मुक्तिं दत्तवान्, ब्रह्मादिदेवानाम् आनन्दकरः रामः।

तेजोमयं स्वकीयं रूपं दर्शितवान्, संसारबन्धनात् मोचकः रामः।

धर्मस्थापने तत्परः, भक्तिपरायणेभ्यः मुक्तिं दत्तवान् रामः।

सर्वेषां चराचराणां पालकः, सर्वेषां भवरोगाणां वारकः रामः।

वैकुण्ठालये स्थितः, नित्यानन्दपदे स्थितः रामः।

प्रथमं रामनाम्नः विजयघोषणम्; ततः सीतया सहितस्य रामस्य विजयः इति कीर्तनम्।

भजनम् – भयनाशक, मङ्गलमय, दशरथपुत्र, राम; तथा सीतारामयोः मङ्गलाय विजयाय च कीर्तनम्।

मङ्गलं करिष्यन् जयमयः रामः; शुभविभवानां समागमेन उदयं प्राप्नुवन् रामः।

आनन्दरूपामृतं वर्षयन्, आश्रितान् वत्सलतया पालयन्, रामः जयतु जयतु।

रघुकुलपतिः, राघवः, राजा रामः; पतितानां पावनः सीतारामः।

स्तवः – हे सुवर्णवस्त्रधारिन्, कमलासनस्य (ब्रह्मणः) जनक, सर्वेषाम् आधार, सनकादिमुनिमानसवासिन्, निष्पाप, हे लोकाधार राम! (इति स्तुतिः)।

हे राम, त्वं शरणागतस्य इन्द्रस्य चिरकालाभिलषितः; धरणीतलस्य तारकः; हे दशरथनन्दन! (इति स्तुतिः)।

मांसाशिनीं ताटकां हत्वा जगतः आनन्दं दत्तवान्; विश्वामित्रयज्ञस्य रक्षणेन अद्भुतचरितः रामः।

गौतमपत्न्याः अहल्यायाः शापापगमनं कृतवान्; मुनिमण्डलेन बहुमानितः, यस्य पादौ पावनौ तादृशः रामः।

शिवस्य सुन्दरं धनुः सरलतया भञ्जितवान्; नराणां देवानां च जनानां रञ्जकः सीतापतिः रामः।

कुसुमायुधवत् सुन्दरशरीरः, पद्मवन्मुखः; पृथिव्यां पूजितस्य भृगुसम्भवस्य (परशुरामस्य) मदं मर्दितवान् रामः।

करुणारसस्य समुद्रः, नतानां वत्सलः; हे राम, तव चरणौ भवहरौ मम शरणम् (इति प्रार्थना)।

श्रीरामप्रणामः – आपदां दूरीकर्तारम्, सर्वसम्पदां दातारम्, लोकैः अभिरामम् (रमणीयम्) श्रीरामं पुनः पुनः नमामि।

विधात्रे, रघुनाथाय, सर्वनाथाय, सीतायाः पतये – तादृशाय रामाय, रामचन्द्राय, रामभद्राय च नमः।

श्रीहनुमत्प्रणामः – अपरिमितबलस्य धाम, सुवर्णपर्वतवत् कान्तिशरीरम्, दैत्यवनस्य दावाग्निभूतम्, ज्ञानिनाम् अग्रगण्यम्, सकलगुणानां निधानम्, वानरेश्वरम्, रघुपतेः श्रेष्ठं दूतम्, वातजातं हनुमन्तं नमामि।

येन समुद्रः गोष्पदवत् अल्पः कृतः, राक्षसाः मशकवत् कृता, तादृशम्, रामायणरूपमहामालायाः रत्नभूतम्, पवनपुत्रं वन्दे।

अञ्जनायाः आनन्दपुत्रम्, वीरम्, जानकीशोकनाशकम्, वानरेश्वरम्, अक्षकुमारं हन्तारम्, लङ्कायाः भयङ्करं तम् वन्दे।

यः सलीलं सिन्धुम् उल्लङ्घ्य, जनककन्यायाः शोकाग्निं आदाय तेनैव लङ्कां ददाह, तम् आञ्जनेयम् अहं कृताञ्जलिः नमामि।

मनोवेगम्, मारुततुल्यगतिम्, जितेन्द्रियम्, बुद्धिमतां श्रेष्ठम्, वातात्मजम्, वानरयूथप्रधानम्, श्रीरामदूतम् शिरसा नमामि।

आञ्जनेयम् अतीव रक्तवर्णमुखम्, सुवर्णपर्वतवत् मनोहरदेहम्, पारिजातवृक्षमूले वासिनम्, पवमाननन्दनम् अहं भावयामि (ध्यायामि)।

यत्र यत्र रघुनाथस्य कीर्तनं भवति, तत्र तत्र कृतमस्तकाञ्जलिम्, अश्रुजलेन पूर्णे लोचने यस्य, राक्षसान्तकं मारुतिं नमत।

इति अष्टोत्तरशतनामयुक्तं रामायणं समाप्तम्।