मम रामः श्रीरामसमर्पणस्य आनन्दः
इदं भजनं वर्णयति यत् भक्तः श्रीरामे सम्पूर्णं समर्पयन् गम्भीरं शान्तिं सुखं च अनुभवति। अत्र उपमानानि यथा—तीव्रातपे छाया, तटं प्राप्ता नौका, निर्जले वृष्टिः—दिव्याश्रयस्य आनन्दं व्यञ्जयन्ति।
पद्यानि
यथा सूर्यातपेन दह्यमानः शरीरं वृक्षस्य छायां प्राप्नोति, तथा मम मनः तादृशम् आनन्दं प्राप्तवत् यतः अहं तव शरणम् आगतः, हे मम राम।
श्लोकः 1
मम मनः भ्रमत् सत् आधारं न प्राप्नोत्, यथा तरङ्गैः क्षिप्ता नौका तीरं न प्राप्नोति। ततः कश्चित् एतस्मै स्खलते नौकायै तीरं दर्शितवान् — तादृशम् आनन्दं मम मनः प्राप्तवत् यतः अहं तव शरणम् आगतः, हे मम राम।
श्लोकः 2
हे राघव, तव अनुग्रहेण अग्निः चन्दनवत् शीतलः भवतु। याः रात्रयः अमावास्यायामिव कृष्णाः सन्ति ताः पूर्णिमायामिव उज्ज्वलाः भवन्तु। यथा मरुभूमिः वर्षशतैः तृषिता वर्षाकालस्य सन्देशं प्राप्नोति — तादृशम् आनन्दं मम मनः प्राप्तवत् यतः अहं तव शरणम् आगतः, हे मम राम।
श्लोकः 3
अहं तेन पथा पादं स्थापयिष्यामि यस्य गन्तव्यं तव मेलनम्। पुष्पेषु कण्टकेषु वा, शरदि वसन्ते वा, अहं कदापि न चलिष्यामि। यथा दैवं तृषितस्य आत्मनः अमृतस्य तृप्तिम् अददात् — तादृशम् आनन्दं मम मनः प्राप्तवत् यतः अहं तव शरणम् आगतः, हे मम राम।
श्लोकः 4
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
प्रतिदिनं अथवा शुभतिथौ
ब्राह्मे मुहूर्ते सन्ध्याकाले च
घृतदीपः, धूपः, शुद्धपुष्पं, जलं च
- मानसिकशान्तिः, आत्मोन्नतिः, मङ्गलमयवातावरणम्
पृष्ठभूमिः
इदं भजनं श्रीरामकेन्द्रितभक्तिपरम्परायाः अन्तर्गतम्, यत्र श्रीरामः अयोध्यायाः धार्मिकराजा विष्णोः अवतारः च मन्यते। उत्तरभारते सामूहिकभजनसत्रेषु व्यक्तिगतप्रार्थनायां च लोकप्रियम्। हिन्दीभाषायाः सरलं हार्दिकं च भक्तिमार्गं प्रतिबिम्बयति, यः ईश्वरे प्रेमसम्पूर्णसमर्पणं चान्तर्शान्तेः मार्गत्वेन गौरवयति। रचयिता अज्ञातः, किन्तु मौखिकपरम्परया अर्वाचीनभजनसङ्ग्रहेषु सुलभः।
अस्य पाठस्य विषये
रचयिता: Ramanand Sharma
ज्ञातव्य-विशेषः
आश्रयः सार्वभौमः विषयः
भजनस्य केन्द्रीया कल्पना — उच्चशक्तौ शरणागतिः — भक्तिपरम्परायाः आधारस्तम्भः, यत्र समर्पणं प्रेम्णः मोक्षस्य च परमं कार्यं मन्यते।
प्रकृतिः उपमारूपेण
श्लोकाः सजीवप्राकृतिकप्रतिमाः — तीव्रातपे वृक्षच्छाया, तीरं प्राप्ता नौका, शुष्कक्षितौ वर्षा — प्रयुञ्जते, दिव्यानुग्रहस्य अमूर्तं संप्रत्ययं मूर्तं दैनन्दिनजीवने च सम्बद्धं कर्तुम्।
नौका तीरं च
भ्रममाणायाः नौकायाः तीरप्राप्तेः प्रतिमा भारतीयभक्तिकाव्ये उत्कृष्टा उपमा, दिव्यमार्गदर्शनेन आत्मनः भ्रमदुःखाभ्यां सुरक्षाप्रयोजनयोः प्रति यात्रां प्रतीकयति।
तमसः प्रकाशम्
'अमावास्या' (अमावास्यरात्रिः) 'पूर्णिमा' (पौर्णिमा) इति परिवर्तनं आध्यात्मिकपरिवर्तनस्य प्रतीकम् — अज्ञाननिराशाभ्यां स्पष्टतानन्दयोः गतिः, भक्तिगीतेषु सामान्यः बिम्बः।
स्थैर्यस्य प्रतिज्ञा
अन्तिमश्लोकः कृतज्ञतायाः शपथं प्रति परिवर्तते — पुष्पेषु कण्टकेषु वा, वसन्ते शरदि वा, अचलः भक्तिमार्गे चलितुम् — जीवनस्य सर्वऋतुषु विश्वासे भक्तस्य प्रतिबद्धतां प्रतिबिम्बयति।
ध्रुवपदस्य शक्तिः
पुनरावृत्तं ध्रुवपदं 'मम रामः' (मम रामः) देवतां वैयक्तिकं करोति, गीतं केवलं प्रार्थनां न अपितु घनिष्ठसंवादं करोति, भक्तिचलनस्य लक्षणं यत् ईश्वरेण सह वैयक्तिकप्रेममयसम्बन्धं बलयति।
Rama
हिन्दूधर्मःतः अधिकम्
सर्वं पश्यतसम्बद्धशिक्षाः
सैव शिक्षा, विविधपरम्परासु प्रतिध्वनिता
