श्रीरामचालीसा
इयं चालीसा नाम्नी स्तुतिः श्रीरामस्य महिमानं वर्णयति। अस्याः पाठेन भक्ताः रामकृपां प्राप्नुवन्ति।
पद्यानि
आदौ रामेण तपोवनादिगमनं कृतम्, ततः स्वर्णमृगो हतः, वैदेही हृता, जटायुर्मृतः, सुग्रीवेण सह संभाषणम्, बाली निर्दलितः, समुद्रस्तीर्णः, लङ्कापुरी दग्धा, पश्चाद्रावणः कुम्भकर्णश्च हतौ, एतद्धि रामायणम्।
श्लोकः 1
हे श्रीरघुवीर! भक्तहितकारिन्! प्रभो! मम प्रार्थनां शृणु।
श्लोकः 2
यः कोऽपि रात्रिन्दिवं त्वां ध्यायति, तस्मादन्यः भक्तः नास्ति।
श्लोकः 3
शिवोऽपि मनसि त्वां ध्यायति, ब्रह्मेन्द्रादयः पारं न प्राप्नुवन्ति।
श्लोकः 4
जय जय जय हे रघुनाथ कृपाल! सदा सतां पालनं कुरु।
श्लोकः 5
तव दूतः वीरहनुमान्, यस्य प्रभावः त्रिलोकेषु विदितः।
श्लोकः 6
हे कृपाल! तव भुजदण्डः प्रचण्डः, तेन रावणं हत्वा सुरान् पालितवान्।
श्लोकः 7
त्वम् अनाथानां नाथः, दीनानां सदा सहायः।
श्लोकः 8
ब्रह्माप्रभृटयः तव पारं न प्राप्नुवन्ति, सदा ईश्वराः त्वदीयं यशः गायन्ति।
श्लोकः 9
चत्वारो वेदाः भरतश्च साक्षिणः, त्वं भक्तानां लज्जां रक्षितवान्।
श्लोकः 10
सरस्वती मनसि तव गुणान् गायति, सुरपतिः तस्य पारं न प्राप्नोति।
श्लोकः 11
यः कोऽपि तव नाम गृहाति, ततः धन्यतरः नास्ति।
श्लोकः 12
रामनाम अपरिमितम्, चतुर्भिः वेदैः उद्गीयते।
श्लोकः 13
गणपतिः तव नाम गृहीतवान्, त्वं तं प्रथमपूज्यं कृतवान्।
श्लोकः 14
शेषः नित्यं तव नाम जपति, स च भूभारं शिरसि धारयति।
श्लोकः 15
स भारः पुष्पसमानः भवति, तव पारं कोऽपि न प्राप्नोति।
श्लोकः 16
भरतः तव नाम हृदि धारयति, तेन युद्धे कदापि न पराजयः।
श्लोकः 17
नाम शत्रुहन् हृदये प्रकाशते, स्मरणात् शत्रोः नाशः भवति।
श्लोकः 18
लक्ष्मणः तव आज्ञाकारी, सदा साधूनां रक्षणं करोति।
श्लोकः 19
तस्मात् युद्धे कोऽपि न जीयते, युद्धे यमोऽपि किम्?
श्लोकः 20
महालक्ष्मीः अवतारं धृत्वा सर्वथा पापस्य भस्मीकरणं करोति।
श्लोकः 21
सीतारामौ पवित्रौ, भुवनेश्वरी प्रभावं दर्शितवती।
श्लोकः 22
सा घटात् प्रकटा भूत्वा आगता, यां दृष्ट्वा चन्द्रः लज्जते।
श्लोकः 23
सा नित्यं तव पादौ परिमार्जयति, नवनिधयः चरणयोः लुठन्ति।
श्लोकः 24
अष्टादशसिध्धयः मङ्गलकारः, ताः त्वयि समर्पिताः वलि।
श्लोकः 25
अपरा अपि अनेका प्रभुता, सा सीतापते त्वयि निर्मिता।
श्लोकः 26
इच्छया कोटिसंसारान् सृजसि, न च पलक्षणम् अपेक्षसे।
श्लोकः 27
यः तव चरणयोः चित्तं निबधत्ते, तस्य मुक्तिः अवश्यं भवति।
श्लोकः 28
हे राम! त्वं अस्माकं पिता, त्वां भरतकुलः पूज्यं प्रचारयति।
श्लोकः 29
त्वं अस्माकं देवकुलदेवः, त्वं गुरुदेवः प्राणवल्लभः।
श्लोकः 30
यत्किञ्चित् अस्ति तत् सर्वं त्वमेव राजा, जय जय जय प्रभो मम लज्जां रक्ष।
श्लोकः 31
हे राम! आत्मपोषक, जय जय जय दशरथप्रिय!
श्लोकः 32
जय जय जय प्रभो ज्योतिःस्वरूप! निर्गुण ब्रह्म अखण्ड अनुपम!
श्लोकः 33
सत्य सत्य जय सत्यव्रतस्वामिन्! सत्य सनातन अन्तर्यामिन्!
श्लोकः 34
यः तव सत्यभजनं गायति, स निश्चितं चतुर्विधं फलं प्राप्नोति।
श्लोकः 35
गौरीपतिः सत्यशपथं कृतवान्, त्वं भक्ताय सर्वाः सिद्धीः दत्तवान्।
श्लोकः 36
हे ज्ञानस्वरूप! हृदये ज्ञानं देहि, नमो नमो जय जगदीश्वर!
श्लोकः 37
धन्य धन्य त्वं धन्यप्रताप! तव नाम सन्तापं हरति।
श्लोकः 38
सत्यशुद्धं देवाः मुखे गायन्ति, दुन्दुभिः वादिता शङ्खः प्रणदितः।
श्लोकः 39
सत्य सत्य त्वं सत्य सनातन, त्वमेव अस्माकं तनमनोधनम्।
श्लोकः 40
यः इदं पठति, तस्य हृदये ज्ञानं प्रकाशते।
श्लोकः 41
तस्य आवागमनं नश्यति, इति सत्यवचनं मम शिवः मन्यते।
श्लोकः 42
यः मनसि अन्याम् आशां धारयन् तुलसीदलं पुष्पं च अर्पयति।
श्लोकः 43
स शाकपत्रं निवेदयति, स नरः सर्वाः सिद्धीः प्राप्नोति।
श्लोकः 44
अन्तसमये रघुवरपुरं गच्छति, यत्र जन्म हरिभक्त इत उच्यते।
श्लोकः 45
यः श्रीहरिदासः वदति गायति च, स वैकुण्ठधाम प्राप्नोति।
श्लोकः 46
सप्तदिवसान् नेमेन चित्तं निधधाय पाठं कुर्यात्, हरिदासः हरिकृपया अवश्यं भक्तिं प्राप्नोति।
श्लोकः 47
यः रामचालीसं पठति रामचरणयोः चित्तं निधाय, यामिच्छां मनसि करोति सा सर्वा सिद्धः भवति।
श्लोकः 48
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
प्रतिदिनं अथवा शुभतिथौ
ब्राह्मे मुहूर्ते सन्ध्याकाले च
घृतदीपः, धूपः, शुद्धपुष्पं, जलं च
- मानसिकशान्तिः, आत्मोन्नतिः, मङ्गलमयवातावरणम्
पृष्ठभूमिः
इयं स्तुतिः रामभक्तिपरम्परायाम् अन्तर्भवति। प्रायः उपासकाः एनां नित्यं पठन्ति। रामनवम्यादिषु पर्वसु विशेषतः पठ्यते।
अस्य पाठस्य विषये
रचयिता: Haridas
ज्ञातव्य-विशेषः
प्रथमदोहासारः
प्रथमदोहायां सम्पूर्णरामायणकथायाः सारः एकस्मिन्नेव श्लोके निबद्धः। रामस्य वनगमनात् आरभ्य रावणवधपर्यन्तं सर्वं वर्णितम्।
रचनाप्रकारः
इदं स्तोत्रं 'रामचालीसा' इति प्रसिद्धम्। चालीसा इति नाम चत्वारिंशत् चौपाईनां (चतुश्चत्वारिंशत् पद्यानाम्) कारणात्। आदौ दोहा, ततः चौपाईः, अन्ते द्वौ दोहौ च सन्ति।
विषयवैविध्यम्
अत्र रामस्य महिमा, हनुमतः शौर्यम्, लक्ष्मणस्य आज्ञाकारिता, भरतस्य नाममाहात्म्यं, शत्रुघ्नस्य शत्रुनाशकत्वं च वर्णितम्। अपि च शिवस्य, ब्रह्मणः, इन्द्रस्य च रामध्यानम् उल्लिखितम्।
सिद्धिनिधिवर्णनम्
त्रयोविंशति-चतुर्विंशतिचौपाईषु नवनिधीनाम् अष्टादशसिद्धीनां च उल्लेखः। ताः रामचरणेषु लोटन्ति इति वर्णितम्। एतत् भक्तानां समृद्धिसूचकम्।
फलश्रुतिः
अन्तिमदोहयोः पठनस्य फलम् उक्तम् – सप्तदिनानि नियमेन पाठः कृतश्चेत् भक्तिः प्राप्यते, मनसि इच्छितं सर्वं सिद्ध्यति। अन्ते रामपुरीं प्राप्नोति, वैकुण्ठधाम च लभते।
