ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਚਾਲੀਸਾ
ਇਹ ਰਾਮ ਚਾਲੀਸਾ ਭਗਵਾਨ ਰਾਮ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਵਿੱਚ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਇੱਕ ਭਗਤੀ ਗੀਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 40 ਛੰਦ (ਚੌਪਾਈ) ਅਤੇ ਦੋ ਦੋਹੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਸਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਨਾਲ ਮਨ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਮਨੋਕਾਮਨਾਵਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਤੁਕਾਂ
ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਜੀ ਦਾ ਤਪੋਵਨ ਨੂੰ ਜਾਣਾ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਹਿਰਨ ਦਾ ਵਧ ਹੋਣਾ, ਸੀਤਾ ਜੀ ਦਾ ਹਰਨ ਹੋਣਾ, ਜਟਾਯੂ ਦਾ ਮਰਨਾ, ਸੁਗਰੀਵ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਹੋਣਾ, ਬਾਲੀ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਹੋਣਾ, ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨਾ, ਲੰਕਾ ਪੁਰੀ ਦਾ ਦਹਨ ਹੋਣਾ, ਫਿਰ ਰਾਵਣ ਦਾ ਵਧ ਅਤੇ ਕੁੰਭਕਰਨ ਦਾ ਵਧ ਹੋਣਾ — ਇਹੀ ਰਾਮਾਇਣ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 1
ਹੇ ਸ਼੍ਰੀ ਰਘੁਬੀਰ! ਤੁਸੀਂ ਭਗਤਾਂ ਦਾ ਹਿੱਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹੋ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਮੇਰੀ ਅਰਜ਼ ਸੁਣ ਲਵੋ।
ਸ਼ਲੋਕ 2
ਜੋ ਕੋਈ ਰਾਤ-ਦਿਨ ਤੁਹਾਡਾ ਧਿਆਨ ਧਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋਰ ਕੋਈ ਭਗਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਸ਼ਲੋਕ 3
ਸ਼ਿਵਜੀ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡਾ ਧਿਆਨ ਧਰਦੇ ਹਨ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਵੀ ਤੁਹਾਡਾ ਪਾਰ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦੇ।
ਸ਼ਲੋਕ 4
ਜੈ ਜੈ ਜੈ ਹੇ ਰਘੁਨਾਥ! ਹੇ ਕ੍ਰਿਪਾਲੂ! ਸਦਾ ਸੰਤਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ।
ਸ਼ਲੋਕ 5
ਤੁਹਾਡਾ ਦੂਤ ਵੀਰ ਹਨੁਮਾਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 6
ਹੇ ਕ੍ਰਿਪਾਲੂ! ਤੁਹਾਡੇ ਪ੍ਰਚੰਡ ਭੁਜ-ਦੰਡਾਂ ਨੇ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ।
ਸ਼ਲੋਕ 7
ਤੁਸੀਂ ਅਨਾਥਾਂ ਦੇ ਨਾਥ ਹੋ, ਹੇ ਗੋਸਾਈਂ! ਤੁਸੀਂ ਦੀਨਾਂ ਦੇ ਸਦਾ ਸਹਾਈ ਹੋ।
ਸ਼ਲੋਕ 8
ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਤੁਹਾਡਾ ਪਾਰ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦੇ। ਈਸ਼ਵਰ ਸਦਾ ਤੁਹਾਡੀ ਮਹਿਮਾ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ਲੋਕ 9
ਚਾਰੇ ਵੇਦ ਗਵਾਹ ਹਨ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਲਾਜ ਰੱਖੀ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 10
ਸ਼ਾਰਦਾ (ਸਰਸਵਤੀ) ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੇ ਗੁਣ ਗਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਦੇਵਰਾਜ ਇੰਦਰ ਵੀ ਉਸ ਦਾ ਪਾਰ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦਾ।
ਸ਼ਲੋਕ 11
ਜੋ ਕੋਈ ਤੁਹਾਡਾ ਨਾਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਧੰਨ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਸ਼ਲੋਕ 12
ਰਾਮ ਨਾਮ ਅਪਾਰ ਹੈ, ਚਾਰੇ ਵੇਦ ਉਸੇ ਦਾ ਪੁਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ਲੋਕ 13
ਗਣਪਤੀ ਨੇ ਤੁਹਾਡਾ ਨਾਮ ਲਿਆ ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੂਜਣ ਯੋਗ ਬਣਾਇਆ।
ਸ਼ਲੋਕ 14
ਸ਼ੇਸ਼ਨਾਗ ਨਿੱਤ ਤੁਹਾਡਾ ਨਾਮ ਜਪਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦਾ ਭਾਰ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 15
ਉਹ ਭਾਰ ਉਸ ਨੂੰ ਫੁੱਲ ਵਰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਵੀ ਤੁਹਾਡਾ ਪਾਰ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦਾ।
ਸ਼ਲੋਕ 16
ਭਰਤ ਨੇ ਤੁਹਾਡਾ ਨਾਮ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਕਦੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹਾਰਿਆ।
ਸ਼ਲੋਕ 17
ਸ਼ਤਰੁਹਨ (ਸ਼ਤਰੁਘਨ) ਦਾ ਨਾਮ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਹੈ; ਸਿਮਰਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸ਼ਤਰੂਆਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 18
ਲੱਛਮਣ ਤੁਹਾਡੇ ਆਗਿਆਕਾਰੀ ਹਨ ਅਤੇ ਸਦਾ ਸੰਤਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ਲੋਕ 19
ਇਸ ਲਈ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਜਿੱਤ ਸਕਦਾ। ਜੇ ਯਮਰਾਜ ਵੀ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਹ ਜਿੱਤ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।
ਸ਼ਲੋਕ 20
ਮਹਾਲਕਸ਼ਮੀ ਨੇ ਅਵਤਾਰ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ (ਸੀਤਾ ਜੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ) ਅਤੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 21
ਸੀਤਾ-ਰਾਮ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਨਾਮ ਗਾਇਆ ਗਿਆ। ਭੁਵਨੇਸ਼ਵਰੀ (ਸੀਤਾ ਜੀ) ਨੇ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਿਖਾਇਆ।
ਸ਼ਲੋਕ 22
ਉਹ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਕੇ ਆਈ। ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਚੰਦਰਮਾ ਵੀ ਸ਼ਰਮਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 23
ਉਹ (ਸੀਤਾ ਜੀ) ਨਿੱਤ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨ ਦਬਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਨੌਂ ਨਿਧੀਆਂ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋਟਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸ਼ਲੋਕ 24
ਅਠਾਰਾਂ ਸਿੱਧੀਆਂ, ਜੋ ਮੰਗਲਕਾਰੀ ਹਨ, ਤੁਹਾਡੇ ਉੱਤੇ ਨਿਛਾਵਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸ਼ਲੋਕ 25
ਹੇ ਸੀਤਾਪਤੀ! ਅਤੇ ਜੋ ਵੀ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਭੁਤਾਵਾਂ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਤੁਹਾਡੇ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।
ਸ਼ਲੋਕ 26
ਤੁਹਾਡੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਕਰੋੜਾਂ ਸੰਸਾਰ ਰਚੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ।
ਸ਼ਲੋਕ 27
ਜੋ ਕੋਈ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਚਿੱਤ ਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 28
ਹੇ ਰਾਮ! ਸੁਣੋ, ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੇ ਤਾਤ (ਪਿਤਾ) ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਭਰਤ ਕੁਲ ਦੇ ਪੂਜਨੀਕ ਦੇਵਤੇ ਪ੍ਰਚਾਰੇ ਗਏ ਹੋ।
ਸ਼ਲੋਕ 29
ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੇ ਕੁਲ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਗੁਰੂ ਦੇਵ ਹੋ, ਸਾਡੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਹੋ।
ਸ਼ਲੋਕ 30
ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਹੈ, ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਰਾਜਾ ਹੋ। ਜੈ ਜੈ ਜੈ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਸਾਡੀ ਲਾਜ ਰੱਖੋ।
ਸ਼ਲੋਕ 31
ਹੇ ਰਾਮ! ਤੁਸੀਂ ਆਤਮਾ ਦਾ ਪੋਸ਼ਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹੋ। ਜੈ ਜੈ ਜੈ, ਹੇ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪਿਆਰੇ!
ਸ਼ਲੋਕ 32
ਜੈ ਜੈ ਜੈ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਤੁਸੀਂ ਜੋਤੀ ਦੇ ਸਰੂਪ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਨਿਰਗੁਣ ਬ੍ਰਹਮ ਹੋ, ਅਖੰਡ ਅਤੇ ਅਨੂਪਮ ਹੋ।
ਸ਼ਲੋਕ 33
ਸੱਤ ਸੱਤ, ਜੈ ਹੋ ਸੱਤ-ਵਰਤ ਦੇ ਸੁਆਮੀ! ਤੁਸੀਂ ਸੱਤ ਸਨਾਤਨ ਹੋ, ਅੰਤਰਯਾਮੀ ਹੋ।
ਸ਼ਲੋਕ 34
ਜੋ ਕੋਈ ਸੱਚੇ ਮਨ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡਾ ਭਜਨ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਚਾਰੇ ਫਲ (ਧਰਮ, ਅਰਥ, ਕਾਮ, ਮੋਕਸ਼) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 35
ਗੌਰੀਪਤੀ (ਸ਼ਿਵ ਜੀ) ਦੀ ਸੱਚੀ ਸਹੁੰ ਖਾ ਕੇ, ਤੁਸੀਂ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰੀਆਂ ਸਿੱਧੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ।
ਸ਼ਲੋਕ 36
ਹੇ ਜਞਾਨ ਸਰੂਪ! ਮੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਜਞਾਨ ਦਿਓ। ਨਮੋ ਨਮੋ, ਜੈ ਹੋ ਹੇ ਜਾਪ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਹੇ ਰਾਜਨ!
ਸ਼ਲੋਕ 37
ਧੰਨ ਧੰਨ, ਤੁਸੀਂ ਧੰਨ ਹੋ, ਹੇ ਪ੍ਰਤਾਪੀ! ਤੁਹਾਡਾ ਨਾਮ ਸਾਰੇ ਸੰਤਾਪ ਹਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 38
ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਮੁੱਖਾਂ ਨੇ ਸੱਤ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ (ਤੁਹਾਡਾ ਯਸ਼) ਗਾਇਆ। ਦੁੰਦੁਭੀ ਵੱਜੀਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ੰਖ ਬਜਾਏ ਗਏ।
ਸ਼ਲੋਕ 39
ਸੱਤ ਸੱਤ, ਤੁਸੀਂ ਸੱਤ ਸਨਾਤਨ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਸਾਡੇ ਤਨ, ਮਨ ਅਤੇ ਧਨ ਹੋ।
ਸ਼ਲੋਕ 40
ਜੋ ਕੋਈ ਇਸ (ਰਾਮ ਚਾਲੀਸਾ) ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਜਞਾਨ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 41
ਉਸ ਦਾ ਆਵਾਗਮਨ (ਜਨਮ-ਮਰਨ ਦਾ ਚੱਕਰ) ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੇਰਾ ਸ਼ਿਵ ਇਸ ਨੂੰ ਸੱਚਾ ਵਚਨ ਮੰਨਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 42
ਜੋ ਕੋਈ ਮਨ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਆਸ ਲਿਆ ਕੇ ਤੁਲਸੀ ਦਲ ਅਤੇ ਫੁੱਲ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 43
ਜੋ ਕੋਈ ਸਾਗ-ਪੱਤਰ ਭੋਗ ਲਗਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਸਾਰੀਆਂ ਸਿੱਧੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 44
ਅੰਤ ਸਮੇਂ ਉਹ ਰਘੁਬਰ (ਰਾਮ) ਦੀ ਪੁਰੀ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ ਉਹ ਹਰਿ ਭਗਤ ਕਹਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 45
ਜੋ ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਿ ਦਾ ਦਾਸ ਹੈ ਅਤੇ (ਇਸ ਨੂੰ) ਕਹਿੰਦਾ ਤੇ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੈਕੁੰਠ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 46
ਜੋ ਕੋਈ ਸੱਤ ਦਿਨ ਨੇਮ ਨਾਲ ਚਿੱਤ ਲਗਾ ਕੇ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਹਰਿਦਾਸ! ਹਰੀ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਭਗਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 47
ਜੋ ਕੋਈ ਰਾਮ ਚਾਲੀਸਾ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਰਾਮ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਚਿੱਤ ਲਗਾ ਕੇ, ਉਹ ਜੋ ਵੀ ਇੱਛਾ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਸਿੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 48
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜਾਂ ਸ਼ੁਭ ਤਿਥੀਆਂ 'ਤੇ
ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲਾ ਜਾਂ ਸੰਝ ਵੇਲੇ
ਘਿਓ ਦਾ ਦੀਵਾ, ਧੂਫ਼, ਤਾਜ਼ੇ ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਜਲ
- ਮਾਨਸਿਕ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸੁੱਖ-ਸ਼ਾਂਤੀ
ਪਿਛੋਕੜ
ਇਹ ਰਚਨਾ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੰਤ ਤੁਲਸੀਦਾਸ ਨਾਲ ਜੋੜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਮਚਰਿਤਮਾਨਸ ਵੀ ਲਿਖਿਆ। ਰਾਮ ਚਾਲੀਸਾ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਪਾਠ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਰਾਮ ਨਵਮੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਾਮ-ਸਬੰਧੀ ਤਿਉਹਾਰਾਂ 'ਤੇ। ਇਹ ਰਾਮ ਭਗਤੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।
ਇਸ ਪਾਠ ਬਾਰੇ
ਰਚੇਤਾ: Haridas
ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ?
ਢਾਂਚਾ
ਇਹ ਰਚਨਾ ਇੱਕ ਦੋਹੇ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਰਾਮਾਇਣ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਸਤਰ ਵਿੱਚ ਸਮੇਟਦੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਚੌਪਾਈਆਂ (ਚਾਰ-ਸਤਰੀ ਬੰਦ) ਦੀ ਲੜੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਦੋਹਾ ਹੈ। ਇਹ ‘ਰਾਮ ਚਾਲੀਸਾ’ ਦਾ ਰਵਾਇਤੀ ਰੂਪ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ੪੦ ਚੌਪਾਈਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਇੱਥੇ ੪੫ ਚੌਪਾਈਆਂ (ਬੰਦ ੧-੪੫) ਅਤੇ ਦੋ ਦੋਹੇ ਹਨ।
ਰਾਮਾਇਣ ਸਾਰ
ਪਹਿਲੇ ਦੋਹੇ ਵਿੱਚ ਰਾਮਾਇਣ ਦੀਆਂ ਅੱਠ ਮੁੱਖ ਘਟਨਾਵਾਂ ਗਿਣੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ: ਰਾਮ ਦਾ ਤਪੋਵਨ ਜਾਣਾ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਹਿਰਨ ਦਾ ਵਧ, ਸੀਤਾ ਹਰਨ, ਜਟਾਯੂ ਮਰਨ, ਸੁਗਰੀਵ ਮਿਲਣ, ਬਾਲੀ ਵਧ, ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਕਰਨਾ, ਲੰਕਾ ਦਹਿਨ, ਰਾਵਣ ਅਤੇ ਕੁੰਭਕਰਣ ਦਾ ਵਧ। ਇਹ ਇੱਕ ਸੰਖੇਪ ਪਰ ਸੰਪੂਰਨ ਸੂਚੀ ਹੈ।
ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ
ਇਸ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਨੂੰ ‘ਨਿਗੁਣ ਬ੍ਰਹਮ’ (ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਬ੍ਰਹਮ) ਅਤੇ ‘ਜੋਤਿ ਸਰੂਪ’ (ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਰੂਪ) ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਨਾਲ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਅਤੇ ਭਗਤਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਰੱਖਿਆ ‘ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਹਨੂੰਮਾਨ, ਸ਼ਿਵ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਇੰਦਰ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਭਰਤ, ਸ਼ਤਰੁਘਨ, ਗਣੇਸ਼, ਸ਼ੇਸ਼ਨਾਗ, ਮਹਾਲਕਸ਼ਮੀ, ਭੁਵਨੇਸ਼ਵਰੀ, ਸੀਤਾ, ਅਤੇ ਸਰਸਵਤੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ, ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਭਗਤੀ-ਗੀਤ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਫਲ ਅਤੇ ਵਿਧੀ
ਅੰਤਲੇ ਦੋਹੇ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਕੋਈ ਸੱਤ ਦਿਨ ਨੇਮ ਨਾਲ ਇਸ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਭਗਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ (ਬੰਦ ੪੦-੪੫) ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਪਾਠ ਦੇ ਲਾਭ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ: ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤੀ, ਜਨਮ-ਮਰਨ ਦੇ ਚੱਕਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ, ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਰਘੁਬਰ ਪੁਰ (ਰਾਮ ਦੇ ਲੋਕ) ਜਾਂ ਵੈਕੁੰਠ ਧਾਮ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਤੁਲਸੀ ਦਲ ਅਤੇ ਫੁੱਲ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ।
ਰਚਨਾ ਦਾ ਸਰੋਤ
ਆਖਰੀ ਚੌਪਾਈ (੪੫) ਵਿੱਚ ‘ਹਰਿਦਾਸ’ ਨਾਮ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਰਚਨਾ ਦੇ ਰਚਣਹਾਰ ਜਾਂ ਭਗਤ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਤੁਲਸੀਦਾਸ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ‘ਰਾਮ ਚਾਲੀਸਾ’ ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ੪੦ ਦੀ ਬਜਾਏ ੪੫ ਚੌਪਾਈਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਵਿਲੱਖਣ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।
Rama
ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਤੋਂ ਹੋਰ
ਸਭ ਵੇਖੋਸੰਬੰਧਿਤ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ
ਉਹੀ ਸਿੱਖਿਆ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜਦੀ
