जहि विधि राखे राम
इदं भक्तिगीतं भगवतः रामस्य इच्छायाम् आत्मसमर्पणं प्रोत्साहयति, सरलं किन्तु गम्भीरं सन्देशं पुनरुक्तं करोति: 'यथा रामः त्वां रक्षति तथा तिष्ठ।' इदं स्वीकारं, भक्तिं, अभिमानं आसक्तिं च त्यजनं शिक्षयति।
पद्यानि
सीताराम, सीताराम, सीताराम इति उच्चारय। यथा विधि रामः त्वां रक्षति, तथा विधि वर्तस्व।
श्लोकः 1
रामस्य नाम तव ओष्ठे रामस्य सेवा तव हस्ते भवतु। त्वं एकाकी न असि प्रिय — रामः त्वया सह अस्ति। दैवस्य विधानं ज्ञात्वा हानिं लाभं च सह। यथा विधि रामः त्वां रक्षति, तथा विधि वर्तस्व।
श्लोकः 2
यदि गर्वितः भविष्यसि, तर्हि सत्यं मानं न प्राप्स्यसि। यत् श्रीरामाजीः प्रीणाति, प्रिय, तत् घटिष्यति। फलस्य सर्वान् लोभान् त्यक्त्वा शुभकर्माणि कुरु। यथा विधि रामः त्वां रक्षति, तथा विधि वर्तस्व।
श्लोकः 3
जीवनसूत्रं दीननाथस्य हस्ते समर्पय। सः त्वां प्रासादेषु वा रक्षेत्, कुटीरे वा आश्रयं दद्यात्, निःशङ्कया कृतज्ञतया 'राम राम' इति वद। यथा विधि रामः त्वां रक्षति, तथा विधि वर्तस्व।
श्लोकः 4
एकां आशां केवलं रामाजीये स्थापय; अन्यं सर्वम् आशां त्यज। एकं बन्धनं केवलं रामाजीयेन सह रक्ष; अन्यं सर्वं बन्धनं भिन्दु। साधूनां सङ्गे सर्वम् अङ्गं रामस्य वर्णे रञ्जयताम्। यथा विधि रामः त्वां रक्षति, तथा विधि वर्तस्व।
श्लोकः 5
सीताराम, सीताराम, सीताराम इति उच्चारय। यथा विधि रामः त्वां रक्षति, तथा विधि वर्तस्व। सीताराम, सीताराम, सीताराम इति उच्चारय। यथा विधि रामः त्वां रक्षति, तथा विधि वर्तस्व।
श्लोकः 6
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
प्रतिदिनं अथवा शुभतिथौ
ब्राह्मे मुहूर्ते सन्ध्याकाले च
घृतदीपः, धूपः, शुद्धपुष्पं, जलं च
- मानसिकशान्तिः, आत्मोन्नतिः, मङ्गलमयवातावरणम्
पृष्ठभूमिः
अयं भजनः रामभक्तेः विस्तृतपरम्परायाः अन्तर्गतः, या उत्तरभारते विशेषतः प्रसिद्धा। कीर्तनेषु भक्तिसमागमेषु च प्रायः गीयते, ध्यानरूपेण मानसिकपुनरावृत्तिरूपेण (जपः) च उपयुज्यते। अस्य रचयिता स्पष्टतः न ज्ञातः, किन्तु एतत् तुलसीदासप्रभृतीनाम् सन्तानाम् भावं प्रतिबिम्बयति, ये भगवतः योजनायै पूर्णसमर्पणं बलवन्तः।
ज्ञातव्य-विशेषः
मुख्यपुनरुक्तिः
"जहि विधि रखे राम, तहि विधि रहिये" इत्यस्य पुनरुक्तपद्यस्य अर्थः "येन प्रकारेण रामः त्वां रक्षति, तेन प्रकारेण त्वं स्थातव्यः" इति। एषः परमेश्वरस्य इच्छायै पूर्णसमर्पणस्य बलवान् आह्वानः, श्रोतारं जीवनस्य परिस्थितीः अनालोच्य स्वीकर्तुं प्रोत्साहयति।
सीतारामगानम्
भजनम् "राम" इत्येव न अपि तु "सीताराम" इति आरभ्य समाप्यते। एषः द्विनामः दिव्यस्त्रीपुंसौ (सीता च रामः च) आवाहयति, भक्तेः बलस्य च एकतां प्रतीकयति, रामपरम्परायां सामान्यगानं च।
अभिमानत्यागः
द्वितीये श्लोके चेतव्यते यद् अभिमानः आदरनाशाय कारणम्, केवलं रामप्रीतिकरमेव भवति इति। एषः भगवद्गीतायाः निष्कामकर्मोपदेशं प्रतिध्वनति — फलासक्तिं विना कर्म, निःस्वार्थकर्मणः हिन्दुधर्मे मुख्यसिद्धान्तः।
जीवनसूत्रसमर्पणम्
तृतीये श्लोके "जीवनसूत्रं" दीननाथाय (रामस्य नाम यस्य अर्थः "नम्राणां प्रभुः") समर्पणस्य रूपकं प्रयुक्तम्। शिक्षयति यद् राजभवने वा कुटीरे वा वसन् भक्तः कृतज्ञः सन् रामनामश्रवणं कुर्यात्।
अनन्यभक्तिः
चतुर्थे श्लोके रामं विहाय अन्यान् सर्वान् आशान् सम्बन्धान् च त्यक्तुम् आदिशति। अनन्यभक्तिः इति प्रसिद्धा एषा सर्वग्रासी एकाग्रभक्तिः बहूनां हिन्दुभक्तिमार्गाणां विशेषणम्, ईश्वरे पूर्णचित्तनिवेशः आन्तरिकशान्तिं जनयति इति बलयति।
Rama
हिन्दूधर्मःतः अधिकम्
सर्वं पश्यतसम्बद्धशिक्षाः
सैव शिक्षा, विविधपरम्परासु प्रतिध्वनिता
