ਸੀਤਾ ਰਾਮ ਭਜਨ – ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ ਵਿਚ ਰਜ਼ਾ
ਇਹ ਭਜਨ ਸਾਨੂੰ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਦਾ ਸੀਤਾ-ਰਾਮ ਦਾ ਨਾਮ ਜਪੀਏ ਤੇ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੀ ਪ੍ਰਭੂ ਰਾਮ ਸਾਨੂੰ ਰੱਖਣ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਰਹੀਏ।
ਤੁਕਾਂ
ਸੀਤਾ ਰਾਮ, ਸੀਤਾ ਰਾਮ, ਸੀਤਾਰਾਮ ਕਹੋ; ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਮ ਰੱਖੇ, ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਹੋ।
ਸ਼ਲੋਕ 1
ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਨਾਮ ਹੋਵੇ, ਰਾਮ ਦੀ ਸੇਵਾ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ; ਨਹੀਂ ਤੂੰ ਇਕੱਲਾ ਪਿਆਰੇ, ਰਾਮ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਹੈ; ਵਿਧੀ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਹਾਨੀ-ਲਾਭ ਸਹਿਓ; ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਮ ਰੱਖੇ, ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਹੋ।
ਸ਼ਲੋਕ 2
ਜੇ ਅਭਿਮਾਨ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਫਿਰ ਮਾਨ ਨਹੀਂ ਪਾਵੇਗਾ; ਹੋਵੇਗਾ ਪਿਆਰੇ ਉਹੀ ਜੋ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ ਭਾਵੇਗਾ; ਫਲ ਦੀ ਆਸਾ ਛੱਡ ਕੇ, ਸ਼ੁਭ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਰਹੋ; ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਮ ਰੱਖੇ, ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਹੋ।
ਸ਼ਲੋਕ 3
ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਡੋਰ ਸੌਂਪ ਦਿਓ ਦੀਨਾਨਾਥ ਦੇ ਹੱਥ; ਮਹਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ ਚਾਹੇ ਝੌਂਪੜੀ ਵਿੱਚ ਵਾਸ ਦੇਵੇ; ਧੰਨਵਾਦ ਨਿਰਵਿਵਾਦ, ਰਾਮ ਰਾਮ ਕਹੋ; ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਮ ਰੱਖੇ, ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਹੋ।
ਸ਼ਲੋਕ 4
ਆਸਾ ਇੱਕ ਰਾਮ ਜੀ ਤੋਂ, ਦੂਜੀ ਆਸਾ ਛੱਡ ਦੇਵੋ; ਨਾਤਾ ਇੱਕ ਰਾਮ ਜੀ ਨਾਲ, ਦੂਜਾ ਨਾਤਾ ਤੋੜ ਦੇਵੋ; ਸਾਧੂ ਸੰਗ, ਰਾਮ ਰੰਗ ਵਿੱਚ ਅੰਗ-ਅੰਗ ਰੰਗੋ; ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਮ ਰੱਖੇ, ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਹੋ।
ਸ਼ਲੋਕ 5
ਸੀਤਾ ਰਾਮ, ਸੀਤਾ ਰਾਮ, ਸੀਤਾਰਾਮ ਕਹੋ; ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਮ ਰੱਖੇ, ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਹੋ।
ਸ਼ਲੋਕ 6
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜਾਂ ਸ਼ੁਭ ਤਿਥੀਆਂ 'ਤੇ
ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲਾ ਜਾਂ ਸੰਝ ਵੇਲੇ
ਘਿਓ ਦਾ ਦੀਵਾ, ਧੂਫ਼, ਤਾਜ਼ੇ ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਜਲ
- ਮਾਨਸਿਕ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸੁੱਖ-ਸ਼ਾਂਤੀ
ਪਿਛੋਕੜ
ਇਹ ਭਜਨ ਰਾਮ-ਭਗਤੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਪ੍ਰਭੂ ਰਾਮ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਪੂਰਨ ਸਮਰਪਣ ਤੇ ਭਰੋਸੇ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹ ਕੀਰਤਨਾਂ ਅਤੇ ਸਤਸੰਗਾਂ ਵਿਚ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਰਾਮ-ਨਾਮ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਨ ਵੇਲੇ। ਇਸ ਦੇ ਰਚਣਹਾਰ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਪੱਕੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਇਹ ਭਜਨ-ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਇਕ ਨਵੀਂ ਰਚਨਾ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਭਗਤੀ-ਕਵੀਆਂ ਦੀ ਸਿਖਿਆ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ।
ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ?
ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਾਕ
“ਜਾਹਿ ਵਿਧਿ ਰਾਖੇ ਰਾਮ ਤਾਹਿ ਵਿਧਿ ਰਹੀਏ” – ਇਹ ਭਜਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰ ਹੈ, ਜੋ ਰਾਮ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਸਮਰਪਣ ਕਰਨ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਾਕ ਤੁਲਸੀਦਾਸ ਦੇ ਰਾਮਚਰਿਤਮਾਨਸ (ਬਾਲਕਾਂਡ, ੨੭.੨) ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਸ਼ਰਣਾਗਤੀ (ਪੂਰਨ ਸਮਰਪਣ) ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਰਣਾਗਤੀ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ
ਇਹ ਭਜਨ ਰਾਮ-ਭਕਤੀ ਦੀ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ – ‘ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਵੇ, ਰਾਮ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਹੋਵੇ’ – ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਭਗਤ ਆਪਣੇ ਸੁਖ-ਦੁੱਖ, ਲਾਭ-ਹਾਨੀ ਨੂੰ ਰਾਮ ਦੇ ਵਿਧਾਨ (ਠਹਿਰਾਏ) ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਮੰਨ ਕੇ ਸਹਿਣਾ ਸਿੱਖਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ (੨.੪੭) ਵਿੱਚ ਸਿਖਾਏ ਗਏ ‘ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਕਰਮ’ (ਫਲ ਦੀ ਆਸ ਛੱਡ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਨ) ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ-ਜੁਲਦਾ ਹੈ।
‘ਦੀਨਾਨਾਥ’ ਦਾ ਅਰਥ
ਭਜਨ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਨੂੰ ‘ਦੀਨਾਨਾਥ’ (ਦੀਨਾਂ ਦਾ ਨਾਥ) ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ – ਇਹ ਉਪਾਧੀ ਰਾਮ ਦੀ ਦਇਆ ਅਤੇ ਨੀਵਿਆਂ (ਗਰੀਬਾਂ, ਦੁਖੀਆਂ) ਪ੍ਰਤੀ ਅਪਾਰ ਕਿਰਪਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਕੇਤਕ ਹੈ ਕਿ ਭਗਤ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਡੋਰ (ਰੱਸੀ) ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਮ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸੌਂਪ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਮਹਿਲ ਦੇਵੇ ਜਾਂ ਝੌਂਪੜੀ।
‘ਸੀਤਾ ਰਾਮ’ ਦਾ ਜਾਪ
ਭਜਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਅਤੇ ਅੰਤ ‘ਸੀਤਾ ਰਾਮ’ (ਸੀਤਾ-ਰਾਮ) ਦੇ ਨਾਮ-ਜਾਪ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਮ-ਸੰਯੋਜਨ ਰਾਮ-ਭਕਤੀ ਵਿੱਚ ਸੀਤਾ ਜੀ ਨੂੰ ਰਾਮ ਤੋਂ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜੋੜਦਾ ਹੈ – ‘ਸੀਤਾ-ਰਾਮ’ (ਸਸ਼ਕਤ-ਸਵਰੂਪ) ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਨਾ ਭਗਤੀ ਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਏਕਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।
‘ਸਾਧੁ ਸੰਗ’ ਅਤੇ ‘ਰਾਮ ਰੰਗ’
ਭਜਨ ਦੇ ਚੌਥੇ ਪਦ ਵਿੱਚ ‘ਸਾਧੁ ਸੰਗ’ (ਸੰਤਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ) ਅਤੇ ‘ਰਾਮ ਰੰਗ’ (ਰਾਮ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ-ਰੰਗ) ਵਿੱਚ ਰੰਗੇ ਜਾਣ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਹੈ। ਇਹ ਤੁਲਸੀਦਾਸ ਦੇ ਦੋਹਾਵਲੀ (੧੦੯) ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ‘ਸੰਤ ਸੰਗਤਿ’ ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ – ਸੰਤਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਰਾਮ-ਨਾਮ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰਕ ਮੋਹ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।
Rama
ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਤੋਂ ਹੋਰ
ਸਭ ਵੇਖੋਸੰਬੰਧਿਤ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ
ਉਹੀ ਸਿੱਖਿਆ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜਦੀ
