श्री हनुमत्स्तव
यो एक भक्ति-स्तोत्र हो, जुन सद्गुरु श्री त्यागराज स्वामीकी शिष्या पुष्पाले रचेकी हुन्। यसमा हनुमानजीलाई बल, बुद्धि, रामभक्ति र सङ्गीत-माधुर्यको प्रतीकको रूपमा वन्दना गरिएको छ।
श्लोक
ॐ। श्रीरामको जय होस्। ॐ सद्गुरु श्री त्यागराज स्वामीलाई बारम्बार नमस्कार छ। ॐ, हामी आञ्जनेय (हनुमान) लाई जानौं। हामी रामदूतको ध्यान गरौं। उहाँले हामीलाई सत्कर्ममा प्रेरित गरून्।
श्लोक 1
वायुपुत्र, वीर, अत्यन्त बलवान्, बल प्रदायक, समुद्र तर्ने, भीमकाय हनुमानलाई म नमस्कार गर्दछु।
श्लोक 2
अणिमा आदि आठ सिद्धिहरू र आरोग्य तथा बुद्धि प्रदान गर्ने, अतुलनीय प्रभाव भएका ती आञ्जनेयलाई म नमस्कार गर्दछु।
श्लोक 3
महान् भक्तहरूमध्ये अग्रगण्य, हात जोडेर प्रार्थना गर्नमा श्रेष्ठ, उत्कृष्ट राग र लयको यज्ञलाई जान्ने, ती पवनपुत्रलाई म नमस्कार गर्दछु।
श्लोक 4
रामभक्तिको आनन्दमा डुबेका, भक्तिसागर पार गर्ने, नामको ध्यानद्वारा समाधिमा स्थित ती मारुतिलाई म नमस्कार गर्दछु।
श्लोक 5
सीता र रामका अत्यन्त प्रिय, सीताको हृदयको दुःख शान्त गर्ने, सीता-रामप्रति परम निष्ठावान् ती महावीरलाई म नमस्कार गर्दछु।
श्लोक 6
वाक्-चातुर्यमा निपुण, प्रखर बुद्धि भएका, बोली, शब्द र स्वरमा मधुरता भएका ती पवनपुत्रलाई म नमस्कार गर्दछु।
श्लोक 7
गीतको मधुर स्वरमा आनन्द लिने, आनन्दका आँसुले गला अवरुद्ध भएका, अत्यन्त मधुर गाउने ती वायुपुत्रलाई म नमस्कार गर्दछु।
श्लोक 8
रामनाम रूपी फलको भोजन गर्ने, नामसंकीर्तनमा तल्लीन रहने र त्यागराजका कृतिहरूबाट प्रसन्न हुने ती रामभक्तलाई म नमस्कार गर्दछु।
श्लोक 9
नौ व्याकरणका ज्ञाता, तत्त्वज्ञानका पण्डित, यी नौ स्तुतिहरूमा सधैं उपस्थित रहने र वन्दनीय ती हनुमानलाई म नमस्कार गर्दछु।
श्लोक 10
गुरु श्री त्यागराज स्वामीकी शिष्या पुष्पामाथि कृपा गर्ने, कष्ट निवारण गर्ने र सम्पूर्ण मनोकामना पूरा गर्ने प्रभुलाई म नमस्कार गर्दछु।
श्लोक 11
वानरहरूमा श्रेष्ठ रत्न, रामभक्ति रूपी रसका सागर, श्लोक र संगीतको प्रेरणा दिने, परमानन्द र मंगल स्वरूप ती हनुमानलाई म नमस्कार गर्दछु।
श्लोक 12
रामदूतलाई मंगल होस्, कपीश (वानरराज) लाई परम मंगल होस्। भक्तिपूर्वक वन्दनीय आञ्जनेयलाई मंगल होस्।
श्लोक 13
यस प्रकार सद्गुरु श्री त्यागराज स्वामीकी शिष्या तथा भक्ता पुष्पाद्वारा रचित यो स्तुति समाप्त हुन्छ।
श्लोक 14
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
Tuesday (Mangalwar) & Saturday (Shaniwar)
Morning Puja or Evening Twilight (Sandhya)
Sindoor, Jasmine oil, Tulsi garland, Boondi/Laddoo & Betel leaf (Paan)
- Unshakeable courage, physical vitality (Bala), and protection from evil energies
पृष्ठभूमि
यो स्तोत्र सद्गुरु श्री त्यागराज स्वामीका शिष्या पुष्पाद्वारा रचित मानिन्छ। त्यागराज स्वामी कर्नाटक सङ्गीतका महान् भक्ति-सङ्गीतकार थिए, र यो रचना उनकै परम्परामा हनुमानको स्तुतिको रूपमा प्रयोग हुन्छ। यसलाई प्रायः हनुमानको पूजा, ध्यान वा भक्ति-गायनको क्रममा पाठ गरिन्छ। यसमा हनुमानका विभिन्न गुण—बल, बुद्धि, रामभक्ति, सङ्गीत-प्रेम—र गुरुको कृपाको महिमा वर्णन गरिएको छ।
के तपाईं जान्नुहुन्छ?
रचनाकार
यो स्तोत्र सद्गुरु श्रीत्यागराजस्वामीकी शिष्या पुष्पाले रचेको हो। पुष्पा एक भक्त हुन् जसले आफ्ना गुरुप्रति गहिरो श्रद्धा राख्दै यो हनुमत्स्तोत्र लेखेकी छिन्।
संरचना
यस स्तोत्रमा १२ श्लोक छन्, जसमध्ये पहिलो ११ श्लोक हनुमानको विभिन्न रूप र गुणको वर्णन गर्छन्, र अन्तिम श्लोक (१२औं) मङ्गलाचरणको रूपमा छ। यसले परम्परागत स्तोत्रको ढाँचालाई पछ्याउँछ।
विशेष उल्लेख
श्लोक २ मा 'अणिमाद्यष्टसिद्धि' (आठ सिद्धिहरू—अणिमा, महिमा, गरिमा, लघिमा, प्राप्ति, प्राकाम्य, ईशित्व, वशित्व) को उल्लेख छ, जसले हनुमानलाई यी सिद्धिहरूको दाताको रूपमा चित्रण गर्दछ। यो हनुमानको अलौकिक शक्तिको सङ्केत हो।
भाषिक विशेषता
श्लोक ९ मा 'नवव्याकरणाभिज्ञ' भनिएको छ, जसको अर्थ हनुमान नौ व्याकरणशास्त्रमा पारङ्गत छन्। यसले हनुमानलाई केवल बलवान् मात्र नभई अत्यन्त विद्वान् पनि मानिने परम्परालाई उजागर गर्दछ।
गुरु-शिष्य सम्बन्ध
यस स्तोत्रमा 'त्यागराजगुरुस्वामिशिष्यापुष्पाकृपाकरम्' (श्लोक १०) भनिएको छ, जसले पुष्पा आफ्ना गुरु त्यागराजस्वामीको कृपा प्राप्त गर्न चाहन्छिन्। यसले गुरुभक्ति र शिष्यको नम्रतालाई देखाउँदछ।
Hanuman
हिन्दु धर्म बाट थप
सबै हेर्नुहोस्सम्बन्धित शिक्षाहरू
उही शिक्षा, विभिन्न परम्पराहरूमा प्रतिध्वनित