Bharat Devotion
Embroidered artwork for हनुमान बाहुक: Embroidered Om symbol above a brass diya, marigolds and a temple spire at sunrise

हनुमान बाहुक

स्तोत्रश्री हनुमान

हनुमान बाहुक

यो हनुमानजीको महिमा र भक्तको करुणापूर्ण प्रार्थना हो, जसमा गोस्वामी तुलसीदासले आफ्नो शारीरिक पीडा हनुमानजीलाई समर्पित गर्दै उहाँको शक्ति, दया र आशीर्वादको गुणगान गरेका छन्।

श्लोक

सिंधु-तरन, सिय-सोच-हरन, रबि-बालबरन-तनु भुज बिसाल, मूरति कराल कालहुको काल जनु
simdhu-tarana, siya-soca-harana, rabi-baalabarana-tanu bhuja bisaala, moorati karaala kaalahuko kaala janu | 1 |

सिन्धुलाई पार गर्ने, सीताको शोक हटाउने, सूर्यको बालक जस्तै शरीरको वर्ण भएका, विशाल भुजा भएका, भयानक मूर्ति जो कालको पनि काल हुन्, त्यस्ता हनुमानजीलाई नमस्कार।

श्लोक 1

गहन-दहन-निरदहन-लंक निसंक, बंक-भुव जातुधान-बलवान-मान-मद-दवन पवनसुव
gahana-dahana-niradahana-lamka nisamka, bamka-bhuva jaatudhaana-balavaana-maana-mada-davana pavanasuva | 2 |

गहिरो वनलाई जलाउने, लंकालाई निःशंक भएर जलाउने, टेढो भुजा भएका, राक्षसहरूको बल, मान र मदलाई नाश गर्ने, पवनपुत्र हनुमानजीलाई नमस्कार।

श्लोक 2

कह तुलसिदास सेवत सुलभ, सेवक हित संतत निकट गुनगनत, नमत, सुमिरत, जपत, समन सकल-संकट-बिकट
kaha tulasidaasa sevata sulabha, sevaka hita samtata nikata gunaganata, namata, sumirata, japata, samana sakala-samkata-bikata | 3 |

तुलसीदास भन्छन्— जो हनुमानजीलाई सेवा गर्न सजिलो छ, सेवकको हितको लागि सधैं नजिक रहन्छन्, उनको गुण गाउने, नमस्कार गर्ने, स्मरण गर्ने, जप गर्नेहरूको सबै भयानक संकट हराउँछन्।

श्लोक 3

स्वर्न-सैल-संकास कोटि-रबि-तरुन-तेज-घन उर बिसाल, भुजदंड चंड नख बज्र बज्रतन
svarna-saila-samkaasa koti-rabi-taruna-teja-ghana ura bisaala, bhujadamda camda nakha bajra bajratana | 4 |

सुनको पर्वत जस्तै आभा भएका, करोडौं सूर्यको तेजजस्तो घनिष्ठ तेज भएका, विशाल वक्ष स्थल भएका, भुजादण्डहरू डरलाग्दा, नखहरू वज्र जस्ता, र शरीर वज्र जस्तो कडा भएका हनुमानजी।

श्लोक 4

पिंग नयन, भृकुटी कराल रसना दसनानन कपिस केस, करकस लंगूर, खल-दल बल भानन
pimga nayana, bhrikutee karaala rasanaa dasanaanana kapisa kesa, karakasa lamgoora, khala-dala bala bhaanana | 5 |

पहेँलो आँखा, डरलाग्दो भौं, जिब्रो र दाँतले भरिएको मुख, बाँदरको केश, कडा पुच्छर, दुष्ट समूहको बललाई नष्ट गर्ने हनुमानजी।

श्लोक 5

कह तुलसिदास बस जासु उर मारुतसुत मूरति बिकट संताप पाप तेहि पुरुष पहिँ सपनेहुँ नहिँ आवत निकट
kaha tulasidaasa basa jaasu ura maarutasuta moorati bikata samtaapa paapa tehi purusha pahi~ sapanehu~ nahi~ aavata nikata | 6 |

तुलसीदास भन्छन्— जसको हृदयमा हनुमानजीको भयानक मूर्ति बास गर्छ, त्यो मानिसको नजिक संताप र पाप सपनामा पनि आउँदैन।

श्लोक 6

पंचमुख-छमुख-भृगुमुख्य भट-असुर-सुर, सर्व-सरि-समर समरत्थ सूरो
pamcamukha-chamukha-bhrigumukhya bhata-asura-sura, sarva-sari-samara samarattha sooro | 7 |

पाँच मुख, छ मुख, भृगु आदि प्रमुख योद्धा, असुर र देवता—सबैसँग युद्धमा समान रूपमा लड्न सक्ने शूरवीर हनुमानजी।

श्लोक 7

बांकुरो बीर बिरुदैत बिरुदावली, बेद बंदी बदत पैजपूरो
baamkuro beera birudaita birudaavalee, beda bamdee badata paijapooro | 8 |

बाँकुरा (टेढो स्वभाव) वीर, विरुदावली (वीरताको प्रशंसा) गाउने, वेद र वन्दीजनहरूले उनको प्रतिज्ञा पूरा भएको बखान गर्छन्।

श्लोक 8

जासु गुननाथ रघुनाथ कह, जासु बल, बिपुल-जल-भरित जग-जलधि झूरो
jaasu gunanaatha raghunaatha kaha, jaasu bala, bipula-jala-bharita jaga-jaladhi jhooro | 9 |

जसको गुणलाई रघुनाथ (राम) पनि भन्छन्, जसको बलले धेरै पानीले भरिएको संसाररूपी समुद्र पनि सुक्छ।

श्लोक 9

दुवन-दल-दमनको कौन तुलसीस है पवनको पूत रजपूत रूरो
duvana-dala-damanako kauna tulaseesa hai pavanako poota rajapoota rooro | 10 |

दुवै (असुर र मानिस) समूहको दमन गर्नेको को हो भने, तुलसीदास भन्छन्— पवनको पुत्र हनुमानजी नै उत्तम राजपुत (योद्धा) हुन।

श्लोक 10

भानुसोँ पढन हनुमान गये भानु मन – अनुमानि सिसुकेलि कियो फेरफार सो
bhaanuso~ padhana hanumaana gaye bhaanu mana – anumaani sisukeli kiyo pheraphaara so | 11 |

हनुमानजी सूर्यसँग पढ्न जाँदा, सूर्यले उनलाई बालक खेलको भ्रममा पारेर आफनो गति फेरिदिए।

श्लोक 11

पाछिले पगनि गम गगन मगन-मन, क्रमको न भ्रम, कपि बालक-बिहार सो
paachile pagani gama gagana magana-mana, kramako na bhrama, kapi baalaka-bihaara so | 12 |

पछिल्ला पाइलाहरूले आकाशमा गति गर्दा, मन मग्न भयो, क्रममा भ्रम परेन, बाँदरको बालक खेल यस्तो थियो।

श्लोक 12

कौतुक बिलोकि लोकपाल हरि हर बिधि, लोचननि चकाचौंधी चित्तनि खभार सो
kautuka biloki lokapaala hari hara bidhi, locanani cakaacaumdhee cittani khabhaara so | 13 |

त्यो कौतुक देखेर लोकपालहरू (इन्द्र आदि), हरि, हर र ब्रह्मा पनि आँखा चकाचौंध र मनमा अचम्मित भए।

श्लोक 13

बल कैधौँ बीररस, धीरज कै, साहस कै, तुलसी सरीर धरे सबनिको सार सो
bala kaidhau~ beerarasa, dheeraja kai, saahasa kai, tulasee sareera dhare sabaniko saara so | 14 |

बलमा वीररस होस्, धैर्यमा, साहसमा— तुलसी भन्छन्— शरीर धारण गरेका सबैको सार हनुमानजी नै हुन।

श्लोक 14

भारतमेँ पारथके रथकेतु कपिराज, गाज्यो सुनि कुरुराज दल हलबल भो
bhaaratame~ paarathake rathaketu kapiraaja, gaajyo suni kururaaja dala halabala bho | 15 |

महाभारतमा अर्जुनको रथको ध्वजामा बाँदरराज (हनुमान) गर्जे, सुनेर कौरवराजको दल तहलबहल भयो।

श्लोक 15

कह्यो द्रोन भीषम समीरसुत महाबीर, बीर-रस-बारि-निधि जाको बल जल भो
kahyo drona bheeshama sameerasuta mahaabeera, beera-rasa-baari-nidhi jaako bala jala bho | 16 |

द्रोण र भीष्मले भने— पवनपुत्र महावीर हनुमान, जसको बल वीररसरूपी जलराशि हो।

श्लोक 16

बानर सुभाय बालकेलि भूमि भानु लागि, फलँग फलाँगहूँतें घाटि नभतल भो
baanara subhaaya baalakeli bhoomi bhaanu laagi, phala~ga phalaa~gahoo~tem ghaati nabhatala bho | 17 |

बाँदरको स्वभाव र बालक खेलमा, सूर्यको लागि भूमिमा उफ्रन, हाम फालभन्दा पनि आकाशको सतह घटेन।

श्लोक 17

नायि-नायि माथ जोरि-जोरि हाथ जोधा जोहैँ, हनुमान देखे जगजीवनको फल भो
naayi-naayi maatha jori-jori haatha jodhaa johai~, hanumaana dekhe jagajeevanako phala bho | 18 |

टाउको नुहाएर, हात जोडेर, योदधाहरू हनुमानलाई हेर्छन्— हनुमानको दर्शन जगजीवन (राम) को फल प्राप्त गर्नु जस्तै हो।

श्लोक 18

गोपद पयोधि करि होलिका ज्योँ लायी लंक, निपट निसंक परपुर गलबल भो
gopada payodhi kari holikaa jyo~ laayee lamka, nipata nisamka parapura galabala bho | 19 |

गाईको खुरको पानी जस्तो समुन्द्रलाई पार गरेर, लंकालाई होलिका जस्तै जलाए, निःशंक भएर परपुर (शत्रुको सहर) मा तहलबहल मच्चाए।

श्लोक 19

द्रोन-सो पहार लियो ख्याल ही उखारि कर, कंदुक-ज्योँ कपिखेल बेल कैसो फल भो
drona-so pahaara liyo khyaala hee ukhaari kara, kamduka-jyo~ kapikhela bela kaiso phala bho | 20 |

द्रोणाचल पर्वत जस्तो ठूलो पहाडलाई ख्यालैमा उखालेर, बल्ल ह झट्को जसतै, हनुमानले खेले, बेलको फल जस्तो भयो।

श्लोक 20

संकटसमाज असमंजस भो रामराज, काज जुग-पूगनिको करतल पल भो
samkatasamaaja asamamjasa bho raamaraaja, kaaja juga-pooganiko karatala pala bho | 21 |

जब संकटको समूह र असमंजसता रामको राज्यमा आयो, तब हनुमानले युगौंको काय लपलकत पूरा गरर दिए।

श्लोक 21

साहसी समत्थ तुलसीको नाह जाकी बाँह, लोकपाल पालनको फिर थिर थल भो
saahasee samattha tulaseeko naaha jaakee baa~ha, lokapaala paalanako phira thira thala bho | 22 |

साहसी र समर्थ, तुलसीको स्वामी जसको भुजा छ, उसले लोकपालहरूको पालन फेरर सथिर बनायो।

श्लोक 22

कमठकी पीठि जाके गोडनिकी गाडैँ मानो नापके भाजन भरि जलनिधि-जल भो
kamathakee peethi jaake godanikee gaadai~ maano naapake bhaajana bhari jalanidhi-jala bho | 23 |

कछि (कठहा) टपीठ आफनो खुट्टटहरूले नापेजसतै, समुन्द्रको जल भाँडोमा भरियो (हनुमानले समुन्द्र नापे)।

श्लोक 23

जातुधान-दावन परावनको दुर्ग भयो, महामीनबास तिमि तोमनिको थल भो
jaatudhaana-daavana paraavanako durga bhayo, mahaameenabaasa timi tomaniko thala bho | 24 |

राक्षसहरू जलाउने हनुमानको पराक्रमको लागि लंका दुर्ग भयो, ठूलो माछाको बास झट्को जसतै हनुमानकी गति भयो।

श्लोक 24

कुंभकर्न-रावन-पयोदनाद-ईंधनको तुलसी प्रताप जाको प्रबल अनल भो
kumbhakarna-raavana-payodanaada-eemdhanako tulasee prataapa jaako prabala anala bho | 25 |

कुम्भकण र रावण जसतै ठूलो बादल र आवाज (इंधन) कालागि, तुलसीको पताप अनि हनुमानको पराक्रम प्रबल आगो भयो।

श्लोक 25

भीषम कहत मेरे अनुमान हनुमान – सारिखो त्रिकाल न त्रिलोक महाबल भो
bheeshama kahata mere anumaana hanumaana – saarikho trikaala na triloka mahaabala bho | 26 |

भीषम भन्छन्— मेरो अनुमानमा, हनुमानजती कसैको पनि समान छैन; तीन लोकमा ठतोसरो अरको महाबल भएन।

श्लोक 26

दूत रामरायको, सपूत पूत पौनको, तू अंजनीको नंदन प्रताप भूरि भानु सो
doota raamaraayako, sapoota poota paunako, too amjaneeko namdana prataapa bhoori bhaanu so | 27 |

रामरायको दूत, पवनको सुपूत, अंजनीको नंदन, ठुंहारो पराक्रम धेरै सूरय जसतै (प्रचण्ड) छ।

श्लोक 27

सीय-सोच-समन, दुरित-दोष-दमन, सरन आये अवन, लखनप्रिय प्रान सो
seeya-soca-samana, durita-dosha-damana, sarana aaye avana, lakhanapriya praana so | 28 |

सीताको शोक हटाउने, पाप र दोषको नाश गर्ने, शरण आएकालाई रक्षा गर्ने, लक्ष्मणको प्रिय प्राण हनुमान।

श्लोक 28

दसमुख दुसह दरिद्र दरिबेको भयो, प्रकट तिलोक ओक तुलसी निधान सो
dasamukha dusaha daridra daribeko bhayo, prakata tiloka oka tulasee nidhaana so | 29 |

दशमुख रावणको दुःसह गरिबीलाई हटाउने (परकट) भयो, ती लोकमा ओट— तुलसी भन्छन्— हनुमाननै निधान हन्।

श्लोक 29

ज्ञान-गुनवान बलवान सेवा सावधान, साहेब सुजान उर आनु हनुमान सो
jnaana-gunavaana balavaana sevaa saavadhaana, saaheba sujaana ura aanu hanumaana so | 30 |

ज्ञान, गुणवान, बलवान, सेवामा सावधान— यस प्रकारका स्वामी सुजान हनुमान हाम्रा हृदयमा बास गरून्।

श्लोक 30

दवन-दुवन-दल भुवन-बिदित बल, बेद जस गावत बिबुध बंदीछोर को
davana-duvana-dala bhuvana-bidita bala, beda jasa gaavata bibudha bamdeechora ko | 31 |

दुवन (राक्षस) समूहलाई दमन गरने, भुवनमा परसद्ध बल भएका, जसको यस वेदले गाउछन, बुध जन (देवता) र वंदीहरू (बंदी जन) पनि गाउछन्।

श्लोक 31

पाप-ताप-तिमिर तुहिन-विघटन-पटु, सेवक-सरोरुह सुखद भानु भोरको
paapa-taapa-timira tuhina-vighatana-patu, sevaka-saroruha sukhada bhaanu bhorako | 32 |

पापको तापरूपी अंधकार र तुहीन (हिउ) लाई छिटनेर नषट गरनेमा दक्खल, सेवकरूपी कमलका लागि सुखद सूरय (हनुमान) वःान (बिहान) कालागि हन्।

श्लोक 32

लोक-परलोकतेँ बिसोक सपने न सोक, तुलसीके हिये है भरोसो एक ओरको
loka-paralokate~ bisoka sapane na soka, tulaseeke hiye hai bharoso eka orako | 33 |

लोक र परलोकमा बसोक (शोक) रहत, सपनमा पनि शोक छैन, तुलसीको हृदयमा एक ओरको मात्र भरोसा छ।

श्लोक 33

रामको दुलारो दास बामदेवको निवास, नाम कलि-कामतरु केसरी-किसोरको
raamako dulaaro daasa baamadevako nivaasa, naama kali-kaamataru kesaree-kisorako | 34 |

रामको प्यारो दास, बामदेव (शिव) को निवास, कलमा कामधेनु (कामतर)— यस राम केसरीकीशोर (हनुमान) को हन्।

श्लोक 34

महाबल-सीम, महाभीम, महाबानयित, महाबीर बिदित बरायो रघुबीरको
mahaabala-seema, mahaabheema, mahaabaanayita, mahaabeera bidita baraayo raghubeerako | 35 |

महाबलको सीमा, महाभीम, महाभीम, ठठो योदधा— रघुवीर (राम) को पयारो छानिएको वीर।

श्लोक 35

कुलिस-कठोरतनु जोरपरै रोर रन, करुना-कलित मन धारमिक धीरको
kulisa-kathoratanu joraparai rora rana, karunaa-kalita mana dhaaramika dheerako | 36 |

वज्र जस्तो कडा शरीर, युद्धमा ठूलो रोर गरने, करणाले भरिएको मन, धामिक र धीर हनुमान।

श्लोक 36

दुर्जनको कालसो कराल पाल सज्जनको, सुमिरे हरनहार तुलसीकी पीरको
durjanako kaalaso karaala paala sajjanako, sumire haranahaara tulaseekee peerako | 37 |

दुर्जनको काल जसतै डरलाग्दो, सज्जनको पालक, स्मरण गरने मात्रले तुलसीको पीडा हरनहार हनुमान।

श्लोक 37

सीय-सुखदायक दुलारो रघुनायकको, सेवक सहायक है साहसी समीरको
seeya-sukhadaayaka dulaaro raghunaayakako, sevaka sahaayaka hai saahasee sameerako | 38 |

सीतालाई सुख दिने, रघुनायक (राम) को पयारो, सेवकको सहायक, साहसी— पवनपुत्र हनुमान।

श्लोक 38

रचिबेको बिधि जैसे, पालिबेको हरि, हर मीच मारिबेको, ज्याइबेको सुधापान भो
racibeko bidhi jaise, paalibeko hari, hara meeca maaribeko, jyaaibeko sudhaapaana bho | 39 |

ब्रह्माजस्तै रचना गर्न, हरिजस्तै पालन गर्न, हर (शिव) जस्तै मार्न, र सुधापान (अमृत) जस्तै जियाउने— यी सब हनुमानमा छन्।

श्लोक 39

धरिबेको धरनि, तरनि तम दलिबेको, सोखिबे कृसानु, पोषिबेको हिम-भानु भो
dharibeko dharani, tarani tama dalibeko, sokhibe krisaanu, poshibeko hima-bhaanu bho | 40 |

पृथ्वी जस्तै धारण गरने, सूरय जसतै अंधकार हटाउने, आगो जस्तै सोखने, र हिउको सूर्य (चन्द्र) जस्तै पोषण गर्ने— यी सब हनुमानमा छन्।

श्लोक 40

खल-दुख-दोषिबेको, जन-परितोषिबेको, माँगिबो मलीनताको मोदक सुदान भो
khala-dukha-doshibeko, jana-paritoshibeko, maa~gibo maleenataako modaka sudaana bho | 41 |

दुष्टलाई दुःख दिने, जनतालाई सन्तोष दिने, र मलीनता (पाप) को माग गर्द— हनुमान सुदान (उदार) हन्।

श्लोक 41

आरतकी आरति निवारिबेको तिहुँ पुर, तुलसीको साहेब हठीलो हनुमान भो
aaratakee aarati nivaaribeko tihu~ pura, tulaseeko saaheba hatheelo hanumaana bho | 42 |

आरत (दुःखी) को आरत निवारण गर्न, तीहुं पुर (सवरग, मत्, पाताल) मा— तुलसीको स्वामी हठीलो (दृढ) हनुमान हुन्।

श्लोक 42

सेवक स्योकाई जानि जानकीस मानै कानि, सानुकूल सूलपानि नवै नाथ नाँकको
sevaka syokaaee jaani jaanakeesa maanai kaani, saanukoola soolapaani navai naatha naa~kako | 43 |

सेवकलाई आफ्नो जानेर, जानकी (सीता) को मान राख्दै, शूलपाणि (शिव) पनि नाथ हनुमानलाई नुहाउँछन् (झुक्छन्)।

श्लोक 43

देवी देव दानव दयावने ह्वै जोरैं हाथ, बापुरे बराक कहा और राजा राँकको
devee deva daanava dayaavane hvai joraim haatha, baapure baraaka kahaa aura raajaa raa~kako | 44 |

देवी, देवता, दानव सबै दयावान् भएर हात जोड्छन्— तब बापुरो अन्य राजा वा रंकको के कुरा गर्नु?

श्लोक 44

जागत सोवत बैठे बागत बिनोद मोद, ताकै जो अनर्थ सो समर्थ एक आँकको
jaagata sovata baithe baagata binoda moda, taakai jo anartha so samartha eka aa~kako | 45 |

जाग्दा, सुत्दा, बस्दा, बोल्दा— जहाँ बिनोद र मोद छ, त्यहाँ जो अनथ हन, तो सब एक आंक (हनुमान) को समथ छ।

श्लोक 45

सब दिन रूरो परै पुरो जहाँ-तहाँ ताहि, जाके है भरोसो हिये हनुमान हाँकको
saba dina rooro parai puro jahaa~-tahaa~ taahi, jaake hai bharoso hiye hanumaana haa~kako | 46 |

जसको हृदयमा हनुमानको हाँकको भरोसा छ, तयो सव दिन राम्रो पर्छ, जहाँतहाँ पनि ठीक रहन्छ।

श्लोक 46

सानुग सगौरि सानुकूल सूलपानि ताहि, लोकपाल सकल लखन राम जानकी
saanuga sagauri saanukoola soolapaani taahi, lokapaala sakala lakhana raama jaanakee | 47 |

हनुमानको अनुगरह भएकालाई गौरी (पारवती) र सूलपाणि (शिव) सानुकूल हन्छन्, र लखन (लक्ष्मण), राम, जानकी पनि।

श्लोक 47

लोक परलोकको बिसोक सो तिलोक ताहि, तुलसी तमाइ कहा काहू बीर आनकी
loka paralokako bisoka so tiloka taahi, tulasee tamaai kahaa kaahoo beera aanakee | 48 |

ती लोक (लोक, परलोक, तिलोक) मा बसोक रहत, तुलसी भन्छन्— ठ्ठो अरो वीरको कहा कुरा?

श्लोक 48

केसरीकिसोर बंदीछोरके नेवाजे सब, कीरति बिमल कपि करुनानिधानकी
kesareekisora bamdeechorake nevaaje saba, keerati bimala kapi karunaanidhaanakee | 49 |

केसरीकीशोर (हनुमान) वंदीछोर (रावणको बंदीछोडने) ले सबलाई नेवाजे (आशीवाद दिए), कपी (बांदर) करुणानिधानको पवित्र कीरतत (यस) सबैले गाउछन्।

श्लोक 49

बालक-ज्यों पालहैं कृपालु मुनि सिद्ध ताको, जाके हिये हुलसति हाँक हनुमानकी
baalaka-jyom paalahaim kripaalu muni siddha taako, jaake hiye hulasati haa~ka hanumaanakee | 50 |

जसको हृदयमा हनुमानको हांक हुलसति (उमंगित) हन्छ, कृपालु मुनहरू र सिधध जन उनलाई बालक जस्तै पालन गर्छन्।

श्लोक 50

करुना निधान, बलबुद्धिके निधान, मोद- महिमानिधान, गुन-ज्ञानके निधान हौ
karunaa nidhaana, balabuddhike nidhaana, moda- mahimaanidhaana, guna-jnaanake nidhaana hau | 51 |

हे करुणाको निधान, बल र बुिधको निधान, आनंदको महिमाको निधान, गुण र ज्ञानको निधान हौ।

श्लोक 51

बामदेव-रूप, भूप रामके सनेही, नाम लेत-देत अर्थ धर्म काम निरबान हौ
baamadeva-roopa, bhoopa raamake sanehee, naama leta-deta artha dharma kaama nirabaana hau | 52 |

तपाई बामदेव (शिव) को रूप हौ, राम भूप (राजा) का सनेही हौ, तपाईको नाम लिन र दिनले अर्थ, धम, काम र निान (मोक्ष) पनि पाइन्छ।

श्लोक 52

आपने प्रभाव, सीतानाथके सुभाव सील, लोक-बेद-बिधिके बिदुष हनुमान हौ
aapane prabhaava, seetaanaathake subhaava seela, loka-beda-bidhike bidusha hanumaana hau | 53 |

आफनो परभाव, सीतानाथ (राम) को सुभाव र शील, लोक, वेद र वििध (शा셔) का विष हनुमान हौ।

श्लोक 53

मनकी, बचनकी, करमकी तिहुँ प्रकार, तुलसी तिहारो तुम साहेब सुजान हौ
manakee, bacanakee, karamakee tihu~ prakaara, tulasee tihaaro tuma saaheba sujaana hau | 54 |

मनले, वचनले र कमले — तीहुं परकारले — तुलसी तपाईको हन्, तपाई नै स्वामी सुजान हौ।

श्लोक 54

मनको अगम, तन सुगम किये कपीस, काज महाराजके समाज साज साजे हैं
manako agama, tana sugama kiye kapeesa, kaaja mahaaraajake samaaja saaja saaje haim | 55 |

मनको अगम कामलाई शरीरले सुगम बनाएर, बांदरराज हनुमानले महाराज (राम) को काय ठीक पारेका छन्।

श्लोक 55

देव-बंदीछोर रनरोर केसरीकिसोर, जुग-जुग जग तेरे बिरद बिरजे हैं
deva-bamdeechora ranarora kesareekisora, juga-juga jaga tere birada biraje haim | 56 |

देवताहरूको बन्धन छोडाउने, युद्धमा गर्जने, केसरीको पुत्र— युगयुगदेखि संसारमा तपाईंका विरुदहरू (कीर्ति) सुशोभित छन्।

श्लोक 56

बीर बरजोर, घटि जोर तुलसीकी ओर सुनि सकुचाने साधु, खलगन गाजे हैं
beera barajora, ghati jora tulaseekee ora suni sakucaane saadhu, khalagana gaaje haim | 57 |

ठठो वीर, बलवान— तुलसीको तर्फ घटि घरेर सुन्दा साधुहरू सकुचाउछन्, र दुष्ट समूह गर्जन थालछन् (डरले)।

श्लोक 57

बिगरी सँवार अंजनीकुमार किजे मोहिं, जैसे होत आये हनुमानके निवाजे हैं
bigaree sa~vaara amjaneekumaara kije mohim, jaise hota aaye hanumaanake nivaaje haim | 58 |

हे अंजनीकुमार! मेरो बिगी (काम) बनाइदि, जसतै तपाईंको कृपाले भएको छ।

श्लोक 58

जानसिरोमनि हौ हनुमान सदा जनके मन बास तिहारो ढारो बिगारो मैं काको कहा केहि कारन खीझत हौं तो तिहारो
jaanasiromani hau hanumaana sadaa janake mana baasa tihaaro dhaaro bigaaro maim kaako kahaa kehi kaarana kheejhata haum to tihaaro | 59 |

हे हनुमान! तपाई मानिसको शिरोमणी हौ, सदा जनको मनमा तपाईको बास होस। म के कसलाई ढालूं (दोष दिऊं) र के कहूँ? किन म तपाईंसित रिसाउन लागेको छु?

श्लोक 59

साहेब सेवक नाते ते हातो कियो सो तहाँ तुलसीको न चारो दोष सुनाये तें आगेहुँको होशियार ह्वै हों मन तौ हिय हारो
saaheba sevaka naate te haato kiyo so tahaa~ tulaseeko na caaro dosha sunaaye tem aagehu~ko hoshiyaara hvai hom mana tau hiya haaro | 60 |

स्वामी र सेवकको नाता (सम्बन्) ले तहां हात (हाताहाती) भयो, सो तुलसीको निभ (दोष) हेन। दोष सुनाएपछि भविष्यमा होशियार हुनेछ, तर मेरो मन त हार मान्दछ।

श्लोक 60

तेरे थपे उथपै न महेस, थपै थिरको कपि जे घर घाले तेरे निवाजे गरीबनिवाज बिराजत बैरिनके उर साले
tere thape uthapai na mahesa, thapai thirako kapi je ghara ghaale tere nivaaje gareebanivaaja biraajata bairinake ura saale | 61 |

तपाईंले स्थापित गरेकोलाई महेश (शिव) पनि हटाउन सक्दैनन्; तपाईंले जसको घरमा स्थापित गर्नुहुन्छ, त्यो अटल हुन्छ। तपाईंले पालन गरेका गरीबनिवाज (दीनवंधु) बैरीनको हृदयमा शूल जसतै बिध्छन्।

श्लोक 61

संकट सोच सबै तुलसी लिये नाम फटै मकरीके-से जाले बूढ भये, बलि, मेरिहि बार, कि हारि परे बहुतै नत पाले
samkata soca sabai tulasee liye naama phatai makareeke-se jaale boodha bhaye, bali, merihi baara, ki haari pare bahutai nata paale | 62 |

हे तुलसी! हनुमानको नाम लिदा सब संकट र शोक जाला जसतै फटछन्, जसतै मकरीको जालो। बूढो भए पनि, हे बलि! मेरो पटी बार पनि, कि धेरै पटक हारेर पनि पालन गर (कृपा गर)।

श्लोक 62

सिंधु तरे, बडे बीर दले खल, जारे हैं लंकसे बंक मवा से तैं रन-केहरि केहरिके बिदले अरि-कुंजर छैल छवा से
simdhu tare, bade beera dale khala, jaare haim lamkase bamka mavaa se taim rana-kehari keharike bidale ari-kumjara chaila chavaa se | 63 |

सिन्धु पार गरे, ठठा-ठठा वीरलाई दले, दुटहरू लंकालाई जलाए, सबै बांक (टेढा) स्वभाव भएकालाई नष्ट गरे। तपाईं युद्धमा सिंह हुनुहुन्छ, शत्रु हात्तीहरूलाई सिंहले जस्तै चीरेर हाल्नुहुन्छ।

श्लोक 63

तोसों समत्थ सुसाहेब सेइ सहै तुलसी दुख दोष दवासे बानर बाज बढे खल-खेचर, लीजत क्यों न लपेटि लवा-से
tosom samattha susaaheba sei sahai tulasee dukha dosha davaase baanara baaja badhe khala-khecara, leejata kyom na lapeti lavaa-se | 64 |

तपाईंजस्तो समर्थ राम्रो स्वामीलाई सेवा गरेर पनि तुलसीले दुख, दोष र दावा (मानिसक ठाप) कतौं सहन गर्न पर्छ। हे बानर! बाज (शत्रु) र दुष्ट पन्छीहरू बढेका छन्— किन नि तिनलाई लपेटेर निल्दैनौ?

श्लोक 64

अच्छ-बिमर्दन कानन-भानि दसानन आनन भा न निहारो बारिदनाद अकंपन कुंभकरन्न-से कुंजर केहरि-बारो
accha-bimardana kaanana-bhaani dasaanana aanana bhaa na nihaaro baaridanaada akampana kumbhakaranna-se kumjara kehari-baaro | 65 |

अक्ष (रावणको पुत्र) कुचल्ने, वनमा आगो जस्तै दशानन (रावण) को मुख हेर्न नलायक बनायो। बादल जस्तो गर्जने र अकम्पन (नडगाउने) कुम्भकर्णजस्ता हात्तीहरूलाई सिंहले जस्तै रोक्ने— हनुमान।

श्लोक 65

राम-प्रताप-हुतासन, कच्छ, बिपच्छ, समीर समीरदुलारो पापतेँ, सापतेँ, ताप तिहुँतेँ सदा तुलसी कहँ सो रखवारो
raama-prataapa-hutaasana, kaccha, bipaccha, sameera sameeradulaaro paapate~, saapate~, taapa tihu~te~ sadaa tulasee kaha~ so rakhavaaro | 66 |

रामको पराक्रमको आगो, पंखी (राक्षस), र शत्रु समूहको काल— पवनपुत्र हनुमान। पाप, शाप र तीन प्रकारको तापबाट सदा तुलसीको रखवारी गर्न।

श्लोक 66

जानत जहान हनुमानको निवाज्यौ जन, मन अनुमानि, बलि, बोल न बिसारिये
jaanata jahaana hanumaanako nivaajyau jana, mana anumaani, bali, bola na bisaariye | 67 |

संसारले हनुमानको कृपालु जान्दछ— हे बलि! मनले अनुमान गरेर, बोल न बिर्सनुहोस।

श्लोक 67

सेवा-जोग तुलसी कबहुँ कहा चूक परी, साहेब सुभाव कपि साहिबी सँभारिये
sevaa-joga tulasee kabahu~ kahaa cooka paree, saaheba subhaava kapi saahibee sa~bhaariye | 68 |

सेवा योग्य तुलसीबाट कहिल्यै केही चूक भएको होला— हे स्वामी! कपिको स्वभाव र स्वामित्व सम्भार गर्नुहोस्।

श्लोक 68

अपराधी जानि कीजै सासति सहस भांति, मोदक मरै जो, ताहि माहुर न मारिये
aparaadhee jaani keejai saasati sahasa bhaamti, modaka marai jo, taahi maahura na maariye | 69 |

मलाई अपराधी जानेर सहस प्रकारले दण्ड दिनुहोस्, तर जो तपाईंको मोदक (प्रेमभक्तिको फल) मारिन्छ (अर्थात् भक्त नष्ट हुन्छ), त्यसलाई माहुर (मार्ने) नगर्नुहोस्।

श्लोक 69

साहसी समीरके दुलारे रघुबीरजूके, बाँह पीर महाबीर बेगि ही निवारिये
saahasee sameerake dulaare raghubeerajooke, baa~ha peera mahaabeera begi hee nivaariye | 70 |

हे साहसी पवनपुत्र! रघुवीरका प्रिय! महाबीर! तपाईंको भुजाको पीडा (शक्ति) ले मेरो बाँहको पीर चाँडै हटाउनुहोस्।

श्लोक 70

बालक बिलोकि, बलि, बारेतें आपनो कियो, दीनबंधु दया कीन्हीं निरूपाधि न्यारिये
baalaka biloki, bali, baaretem aapano kiyo, deenabamdhu dayaa keenheem niroopaadhi nyaariye | 71 |

हे बलि! मलाई बालक जस्तै देखेर आफ्नो बनाउनुभयो, दीनबन्धुले निरूपाधि (बिना कारण) दया गर्नुभयो।

श्लोक 71

रावरो भरोसो तुलसीके, रावरोई बल, आस रावरीयै, दास रावरो बिचारिये
raavaro bharoso tulaseeke, raavaroee bala, aasa raavareeyai, daasa raavaro bicaariye | 72 |

तुलसीको भरोसा तपाईको माथ, तपाईकै बल छ, आशा तपाईंकै छ— दास तपाईंको हो भनी विचार गर्नुहोस्।

श्लोक 72

बडो बिकराल कलि, काको न बिहाल कियो, माथे पगु बलीको, निहारि सो निवारिये
bado bikaraala kali, kaako na bihaala kiyo, maathe pagu baleeko, nihaari so nivaariye | 73 |

कलि ठूलो विकराल छ, कसलाई बिहाल (व्याकुल) गरेको छैन? हे बलि! तपाईंले (यो दुख) देखेर आफनो खुट्टटी (शकत) ले निवारण गर्नुहोस।

श्लोक 73

केसरीकिसोर, रनरोर, बरजोर बीर, बाँहुपीर राहुमातु ज्यौं पछारि मारिये
kesareekisora, ranarora, barajora beera, baa~hupeera raahumaatu jyaum pachaari maariye | 74 |

हे केसरीकीशोर! युद्धमा गर्जने, ठूलो बल भएका वीर! बाँहको पीडालाई राहुकी आमा (केतु) जसतै लात हानेर मारि दिनुहोस्।

श्लोक 74

उथपे थपनथिर थपे उथपनहार, केसरीकुमार बल आपनो सँभारिये
uthape thapanathira thape uthapanahaara, kesareekumaara bala aapano sa~bhaariye | 75 |

उखेलिएकालाई स्थापित गर्ने, स्थिरलाई उखेलने— यी दुवै गर्ने केसरीकुमार हुनुहुन्छ। आफ्नो बल सम्भार गर्नुहोस्।

श्लोक 75

रामके गुलामनिको कामतरु रामदूत, मोसे दीन दुबरेको तकिया तिहारिये
raamake gulaamaniko kaamataru raamadoota, mose deena dubareko takiyaa tihaariye | 76 |

रामका दासहरूको कल्पवृक्ष रामदूत, म जस्तो दीन-दुबरोको सहारा तपाईंनै हनुहुन्छ।

श्लोक 76

साहेब समर्थ तोसों तुलसीके माथे पर, सोऊ अपराध बिनु बीर, बाँधि मारिये
saaheba samartha tosom tulaseeke maathe para, sooo aparaadha binu beera, baa~dhi maariye | 77 |

हे स्वामी! तपाईं तुलसीको टाउकोमा समर्थ हुनुहुन्छ— तर पनि बिना अपराध, हे वीर! मलाई बाँधेर मार्नुहोस् त?

श्लोक 77

पोखरी बिसाल बाँहु, बलि बारिचर पीर, मकरी ज्यौं पकरिकै बदन बिदारिये
pokharee bisaala baa~hu, bali baaricara peera, makaree jyaum pakarikai badana bidaariye | 78 |

विशाल भुजा र बल भएको पोखरीमा, हे बलि! जलचर पीर (व्याधि) लाई मकरी (मगर) जस्तै समातेर मुख च्यातिदिनुहोस्।

श्लोक 78

रामको सनेह, राम साहस लखन सिय, रामकी भगति, सोच संकट निवारिये
raamako saneha, raama saahasa lakhana siya, raamakee bhagati, soca samkata nivaariye | 79 |

रामको स्नेह, रामको साहस, लक्ष्मण र सीता— यी रामको भक्तिले शोक र संकट हटाउनुहोस्।

श्लोक 79

मुद-मरकट रोग-बारिनिधि हेरि हारे, जीव-जामवंतको भरोसो तेरो भारिये
muda-marakata roga-baarinidhi heri haare, jeeva-jaamavamtako bharoso tero bhaariye | 80 |

आनन्द, मर्कट (बाँदर) रोगको समुद्र देखेर हारेका जीव र जामवन्तको भरोसा तपाईंमा मात्र छ।

श्लोक 80

कूदिये कृपाल तुलसी सुप्रेम-पब्बयतें, सुथल सुबेल भालु बैठिकै बिचारिये
koodiye kripaala tulasee suprema-pabbayatem, suthala subela bhaalu baithikai bicaariye | 81 |

हे कृपालु! तुलसीको प्रेमरूपी पहाडबाट उफ्रिनुहोस्, राम्रो ठाउँमा बसेर विचार गर्नुहोस् (रक्षा गर्नुहोस्)।

श्लोक 81

महाबीर बाँकुरे बराकी बाँहपीर क्यों न, लंकिनी ज्यों लातघात ही मरोरि मारिये
mahaabeera baa~kure baraakee baa~hapeera kyom na, lamkinee jyom laataghaata hee marori maariye | 82 |

हे महाबीर! बाँकुरा (टेढो स्वभाव) तपाईंलाई बराकी बाँहको पीडा किन हुन्छ? लंकिनीलाई लात्तीले हानेर मारे जस्तै अहिलाई पनि मारि दिनुहोस।

श्लोक 82

लोक-परलोकहुँ तिलोक न बिलोकियत, तोसे समरथ चप चारिहुँ निहारिये
loka-paralokahu~ tiloka na bilokiyata, tose samaratha capa caarihu~ nihaariye | 83 |

लोक, परलोक र तिोकमा तपाईंसित समान कोही देखिदैन— चारैतिर हेरे पनि तपाईंजस्तो समर्थ अरू कोही छैन।

श्लोक 83

कर्म, काल, लोकपाल, अग-जग जीवजाल, नाथ हाथ सब निज महिमा बिचारिये
karma, kaala, lokapaala, aga-jaga jeevajaala, naatha haatha saba nija mahimaa bicaariye | 84 |

कर्म, काल, लोकपाल, चराचर जीवजात— हे नाथ! यी सब तपाईंको हातमा छन्, आफ्नो महिमा विचार गर्नुहोस्।

श्लोक 84

खास दास रावरो, निवास तेरो तासु उर, तुलसी सो देव दुखी देखियत भारिये
khaasa daasa raavaro, nivaasa tero taasu ura, tulasee so deva dukhee dekhiyata bhaariye | 85 |

तुलसी तपाईंको खास दास हो, उसको हृदयमा तपाईंको निवास छ। त्यो देवता (भक्त) दुखी देखिन्छ— यो ठूलो कुरा हो (तपाईंले हेर्नुहोस्)।

श्लोक 85

बात तरुमूल बाँहुसूल कपिकच्छु-बेलि, उपजी सकेलि कपिकेलि ही उखारिये
baata tarumoola baa~husoola kapikacchu-beli, upajee sakeli kapikeli hee ukhaariye | 86 |

बात (व्याधि) रूखको जराजस्तै बाँहको पीडा कपिकच्छु (लपेटिने) लता जस्तै फैलिएको छ। यो कपिको खेल (हनुमानको कृपा) ले नै उखेलिनुपर्छ।

श्लोक 86

करम-कराल-कंस भूमिपालके भरोसे, बकी बकभगिनी काहूतें कहा डरैगी
karama-karaala-kamsa bhoomipaalake bharose, bakee bakabhaginee kaahootem kahaa daraigee | 87 |

कर्मको भयानक कंस (राजा) को भरोसेमा, पिशाचिनी बकभगिनी (एक प्रेतनी) कसैसँग डराउँदिन।

श्लोक 87

बडी बिकराल बालघातिनी न जात कहि, बाँहुबल बालक छबीले छोटे छरैगी
badee bikaraala baalaghaatinee na jaata kahi, baa~hubala baalaka chabeele chote charaigee | 88 |

त्यो बालघातिनी (बालक मार्ने) ठूलो विकराल छ, वर्णन गर्न सकिदैन; तर हनुमानको बाहुबलले बालक (भक्त) छिट्टै नष्ट हुनेछ।

श्लोक 88

आई है बनाइ बेष आप ही बिचारि देख, पाप जाय सबको गुनीके पाले परैगी
aaee hai banaai besha aapa hee bicaari dekha, paapa jaaya sabako guneeke paale paraigee | 89 |

त्यो (पीडा) बनाएर (रूप धारण गरेर) आएको छ— आफैं विचार गर्नुहोस्, गुनी (हनुमान) को पालामा पर्दा सबैको पाप जानेछ।

श्लोक 89

पूतना पिसाचिनी ज्यौं कपिकान्ह तुलसीकी, बाँहपीर महाबीर, तेरे मारे मरैगी
pootanaa pisaacinee jyaum kapikaanha tulaseekee, baa~hapeera mahaabeera, tere maare maraigee | 90 |

पूतना पिशाचिनी जस्तै, हे कपिकान्ह (हनुमान)! तुलसीको बाँहको पीडा महाबीर तपाईंले मार्दा मर्नेछ।

श्लोक 90

भालकी कि कालकी कि रोषकी त्रिदोषकी है, बेदन बिषम पाप-ताप छलछाँहकी
bhaalakee ki kaalakee ki roshakee tridoshakee hai, bedana bishama paapa-taapa chalachaa~hakee | 91 |

निधारको, वा कालको, वा क्रोधको, वा त्रिदोषको— यो पीडा घोर पाप र तापको छलछाँह (प्रेत) हो।

श्लोक 91

करमन कूटकी कि जंत्रमंत्र बूटकी, पराहि जाहि पापिनी मलीन मनमाँहकी
karamana kootakee ki jamtramamtra bootakee, paraahi jaahi paapinee maleena manamaa~hakee | 92 |

कर्मको कूट (धोका) वा यन्त्रमन्त्रको प्रभाव, वा मनभित्रको पापिनी (दुष्ट शक्ति) — यी जे भए पनि।

श्लोक 92

पैहहि सजाय नत कहत बजाय तोहि, बावरी न होहि बानि जानि कपिनाँहकी
paihahi sajaaya nata kahata bajaaya tohi, baavaree na hohi baani jaani kapinaa~hakee | 93 |

यिनले दण्ड पाउनेछन्, भन्नुहोस् बजाएर (घोषणा गरेर) — हे बावरी (पागल) नहोऊ, कपिनाथ (हनुमान) को वाणी जान।

श्लोक 93

आन हनुमानकी दोहाई बलवानकी, सपथ महाबीरकी जो रहै पीर बाँहकी
aana hanumaanakee dohaaee balavaanakee, sapatha mahaabeerakee jo rahai peera baa~hakee | 94 |

हनुमानको दोहाई र बलवानको दोहाई— महाबीरको शपथ, जो बाँहको पीर रहन्छ (त्यो नष्ट होस्)।

श्लोक 94

सिंहिका संहारि बल, सुरसा सुधारि छल, लंकिनी पछारि मारि बाटिका उजारी है
simhikaa samhaari bala, surasaa sudhaari chala, lamkinee pachaari maari baatikaa ujaaree hai | 95 |

सिंहिकालाई मारेर, सुरसालाई ठलले वशमा पारेर, लंकिनीलाई पछारेर मारि, बाटिका (अशोकवन) उजाडेर — हनुमानले यी सब गरे।

श्लोक 95

लंक परजारि मकरी बिदारि बारबार, जातुधान धारि धूरिधानी करि डारी है
lamka parajaari makaree bidaari baarabaara, jaatudhaana dhaari dhooridhaanee kari daaree hai | 96 |

लंका जलाएर, मकरी (पिशाचिनी) लाई बारम्बार मारेर, राक्षसहरूलाई धुलो धपाएर (धुरिधानी) बनाएर छोडदा हनुमान।

श्लोक 96

तोरि जमकातरि मदोदरि कढोरि आनी, रावनकी रानी मेघनाद महँतारी है
tori jamakaatari madodari kadhori aanee, raavanakee raanee meghanaada maha~taaree hai | 97 |

जमकातरि (यमको कात्रो) तोडेर, मंदोदरीलाई घस्रेर ल्याएर, रावणकी रानी (मंदोदरी) र मेघनादलाई पनि वशमा पारेर — हनुमान।

श्लोक 97

भीर बाँहपीरकी निपट राखी महाबीर, कौनके सकोच तुलसीके सोच भारी है
bheera baa~hapeerakee nipata raakhee mahaabeera, kaunake sakoca tulaseeke soca bhaaree hai | 98 |

बाँहको पीरको भीर (समूह) लाई निपट (पूर) राखेका महाबीर— कसको सकोचले तुलसीको सोच भारी छ?

श्लोक 98

तेरो बालकेलि बीर सुनि सहमत धीर, भूलत सरीरसुधि सक्र-रबि-राहुकी
tero baalakeli beera suni sahamata dheera, bhoolata sareerasudhi sakra-rabi-raahukee | 99 |

तपाईंको बालक खेल सुनेर, धीर (बुद्धिमान) पनि सहमत (डर) हन्छन्, इंद्र, सूर्य र राहुपनि शरीरको सुध भुल्छन्।

श्लोक 99

तेरी बाँह बसत बिसोक लोकपाल सब, तेरो नाम लेत रहै आरति न काहुकी
teree baa~ha basata bisoka lokapaala saba, tero naama leta rahai aarati na kaahukee | 100 |

तपाईंको बाँहमा बस्दा, सब लोकपाल बिसोक (शोकरहत) हन्छन्, तपाईंको नाम लिदा कसैको आरत (पीड़ा) रहदैन।

श्लोक 100

साम दान भेद बिधि बेदहू लबेद सिधि, हाथ कपिनाथहीके चोटी चोर साहुकी
saama daana bheda bidhi bedahoo labeda sidhi, haatha kapinaathaheeke cotee cora saahukee | 101 |

साम, दान, भेद, यहाँसम्म बेध पनि लबेध (असमथ) हन्छन्— कपिनाथ (हनुमान) को ठातमा नै (एक) हो चोर र साहु (सम्पत्तिको स्वामी) हुन्।

श्लोक 101

आलस अनख परिहासकै सिखावन है, एते दिन रही पीर तुलसीके बाहुकी
aalasa anakha parihaasakai sikhaavana hai, ete dina rahee peera tulaseeke baahukee | 102 |

आलस, रिस र परिहासले सिकाउनु हुन्छ — यति दिनसम्म तुलसीको बाँहको पीर रह्यो।

श्लोक 102

टूकनिको घर-घर डोलत कँगाल बोलि, बाल ज्यों कृपाल नतपाल पालि पोसो है
tookaniko ghara-ghara dolata ka~gaala boli, baala jyom kripaala natapaala paali poso hai | 103 |

टुक्राको लागि घरघर डुल्ने भिखारीलाई बालक जस्तै — हे कृपालु! हे नतपाल! पालेर पोस्नुहोस्।

श्लोक 103

कीन्ही है संभार सार अंजनीकुमार बीर, आपनो बिसारिहैं न मेरेहू भरोसो है
keenhee hai sambhaara saara amjaneekumaara beera, aapano bisaarihaim na merehoo bharoso hai | 104 |

हे अंजनीकुमार वीर! तपाईंले सम्हार (सुरक्षा) गर्नुभएको छ, मेरो भरोसा आफ्नो बिर्सने छैन।

श्लोक 104

इतनो परेखो सब भांति समरथ आजु, कपिराज साँची कहौं को तिलोक तोसो है
itano parekho saba bhaamti samaratha aaju, kapiraaja saa~cee kahaum ko tiloka toso hai | 105 |

आज यति परीक्षा भयो, सबै प्रकारले समर्थ हुनुहुन्छ— हे कपिराज! सत्य भन्छु, ती लोकमा तपाईंसित कोही छैन?

श्लोक 105

सासति सहत दास कीजे पेखि परिहास, चीरीको मरन खेल बालकनिको सो है
saasati sahata daasa keeje pekhi parihaasa, ceereeko marana khela baalakaniko so hai | 106 |

दासलाई दण्ड दिदा पनि परिहास ठानेर हेरनुहोस— चरीको मरण बालकहरूको खेल जसतै (सजिलो) हो।

श्लोक 106

आपने ही पापतें त्रितापतें कि सापतें, बढी है बाँहबेदन कही न सहि जाति है
aapane hee paapatem tritaapatem ki saapatem, badhee hai baa~habedana kahee na sahi jaati hai | 107 |

आफ्नै पापले, त्रितापले, वा शापले— बाँहको पीडा बढेको छ, भन्न नसकिने गरी सहन गर्न गाह्रो छ।

श्लोक 107

औषध अनेक जंत्र-मंत्र-टोटकादि किये, बादि भये देवता मनाये अधिकाति है
aushadha aneka jamtra-mamtra-totakaadi kiye, baadi bhaye devataa manaaye adhikaati hai | 108 |

धेरै औषध, यन्त्रमन्त्र, टोटका गरियो, देवताहरू पनि मनाइदा सब व्यर्थ भए।

श्लोक 108

करतार, भरतार, हरतार, कर्म, काल, को है जगजाल जो न मानत इताती है
karataara, bharataara, harataara, karma, kaala, ko hai jagajaala jo na maanata itaatee hai | 109 |

कर्ता, भर्ता, हर्ता— कर्म र काल; संसारी जालमा को छ जो यसलाई मान्दैन? (सबै हनुमानको वशमा हन्)।

श्लोक 109

चेरो तेरो तुलसी तू मेरो कह्यो रामदूत, ढील तेरी बीर मोहि पीरतें पिराति है
cero tero tulasee too mero kahyo raamadoota, dheela teree beera mohi peeratem piraati hai | 110 |

हे रामदूत! तुलसी तपाईंको चेरो (दास) हो, तपाईंले मेरो भन्दा (आFNO) भन्नुभएको छ; हे वीर! तपाईंको ढील (ढिलाइ) ले मलाई पीरले पीरित (दुखी) बनाइरहेको छ।

श्लोक 110

दूत रामरायको, सपूत पूत बायको, समत्थ हाथ पायको सहाय असहायको
doota raamaraayako, sapoota poota baayako, samattha haatha paayako sahaaya asahaayako | 111 |

रामरायको दूत, पवनको सुपूत, समथ हात—पाय (जो सबलाई सहायक हन सक्छ), असहायको सहाय— हनुमान।

श्लोक 111

बाँकी बिरदावली बिदित बेद गाइयत, रावन सो भट भयो मुठिकाके घायको
baa~kee biradaavalee bidita beda gaaiyata, raavana so bhata bhayo muthikaake ghaayako | 112 |

बाँकी (अनुपम) विरुदावली वेदले गाएको छ, रावण जसतै ठूलो योद्धा पनि मुठिकाको (मुटी) घाउले परास्त भयो।

श्लोक 112

एते बडे साहेब समर्थको निवाजो आज, सीदत सुसेवक बचन मन कायको
ete bade saaheba samarthako nivaajo aaja, seedata susevaka bacana mana kaayako | 113 |

यति ठूला समर्थ स्वामीको कृपा आज, सेवक वचन, मन र कायाले (तीनैले) सेवा गर्दै छ।

श्लोक 113

थोरी बाँहपीरकी बडी गलानी तुलसीको, कौन पाप कोप, लोप प्रगट प्रभायको
thoree baa~hapeerakee badee galaanee tulaseeko, kauna paapa kopa, lopa pragata prabhaayako | 114 |

बाँहको पीर थोरी (अलि) — तर तुलसीको ठूलो ग्लानी (पश्चाताप) छ; कुुन पाप वा क्रोधले हनुमानको पराक्रमको प्रकट लोप भएको?

श्लोक 114

देवी देव दनुज मनुज मुनि सिद्ध नाग, छोटे बडे जीव जेते चेतन अचेत हैं
devee deva danuja manuja muni siddha naaga, chote bade jeeva jete cetana aceta haim | 115 |

देवी, देवता, दानव, मनु, मुनि, सिद्ध, नाग— साना-ठूला जति पनि चेतन र अचेतन जीव छन्, सबै।

श्लोक 115

पूतना पिसाची जातुधानी जातुधान बाम, रामदूतकी रजाइ माथे मानि लेत हैं
pootanaa pisaacee jaatudhaanee jaatudhaana baama, raamadootakee rajaai maathe maani leta haim | 116 |

पूतना, पिशाची, राक्षसी, राक्षस र वाम (दुष्ट) सबै हनुमानको आज्ञा शिरमा राख्छन्।

श्लोक 116

घोर जंत्र मंत्र कूट कपट कुरोग जोग, हनूमान आन सुनि छाडत निकेत हैं
ghora jamtra mamtra koota kapata kuroga joga, hanoomaana aana suni chaadata niketa haim | 117 |

घोर यन्त्र, मन्त्र, कूट (धोका), कपट, कुरोग र योग — हनुमानको आन सुन्ने बित्तिकै तिनी छोड्दछन् (घर छोड्छन्)।

श्लोक 117

क्रोध कीजे कर्मको प्रबोध कीजे तुलसीको, सोध कीजे तिनको जो दोष दुख देत हैं
krodha keeje karmako prabodha keeje tulaseeko, sodha keeje tinako jo dosha dukha deta haim | 118 |

क्रोध (पीडा) कर्मको होस्, तुलसीको बोध गर्नुहोस्, र तिनलाई सोध्नुहोस् जो दोष र दुःख दिन्छन् (अर्थात् हनुमानले नै सबै हटाउनुपर्छ)।

श्लोक 118

तेरे बल बानर जिताये रन रावनसों, तेरे घाले जातुधान भये घर-घरके
tere bala baanara jitaaye rana raavanasom, tere ghaale jaatudhaana bhaye ghara-gharake | 119 |

तपाईंको बलले बाँदरहरूले रावणसित युद्ध जिते, तपाईंले मारेका राक्षसहरू घर-घरमा भए।

श्लोक 119

तेरे बल रामराज किये सब सुरकाज, सकल समाज साज सजे रघुबरके
tere bala raamaraaja kiye saba surakaaja, sakala samaaja saaja saje raghubarake | 120 |

तपाईंकै बलले रामराज (रामको राज्य) सब सुर (देव) को काय पूरा भयो, रघुवीर (राम) को सब समाज (सभा) सजियो।

श्लोक 120

तेरो गुनगान सुनि गीरबान पुलकत, सजल बिलोचन बिरंचि हरि हरके
tero gunagaana suni geerabaana pulakata, sajala bilocana biramci hari harake | 121 |

तपाईंको गुणगान सुनेर देवताहरू पुलककत (रोमांच) हन्छन्, ब्रहमा, हरि (विष्ण) र हर (शिव) का आंखा भर-भर आउछन्।

श्लोक 121

तुलसीके माथेपर हाथ फेरो कीसनाथ, देखिये न दास दुखी तोसे कनिगरके
tulaseeke maathepara haatha phero keesanaatha, dekhiye na daasa dukhee tose kanigarake | 122 |

हे कपीनाथ! तुलसीको टाउकोमा हात फेर्नुहोस्— तपाईंको कनिगर (सानो औंला) बराबर पनि दास दुखी नदेखियोस्।

श्लोक 122

पालो तेरे टूकको परेहू चूक mूकिये न, कूर कौडी दूको हौं आपनी ओर हेरिये
paalo tere tookako parehoo cooka mookiye na, koora kaudee dooko haum aapanee ora heriye | 123 |

तपाईंको टुक्राको पालन गर्दा पनि चूक भएमा मौन नबन्नुहोस्— हे कूर (कठोर) ! म त कौडीको दुइको (थोरै) हुं, आफनो तरफ हेरनुहोस।

श्लोक 123

भोरानाथ भोरेही सरोष होत थोरे दोष, पोषि तोषि थापि आपनो न अवडेरिये
bhoraanaatha bhorehee sarosha hota thore dosha, poshi toshi thaapi aapano na avaderiye | 124 |

हे भोरानाथ (शिव) ! ठोर बिहानै सरोष हुनुहुन्छ थोरै दोषले— पोषेर, तोषेर र स्थापित गरेर आफ्नो नबिगार्नुहोस्।

श्लोक 124

अंबु तू हौँ अंबुचर, अंब तू हौँ डिंभ, सो न, बूझिये बिलंब अवलंब मेरे तेरिये
ambu too hau~ ambucara, amba too hau~ dimbha, so na, boojhiye bilamba avalamba mere teriye | 125 |

तपाईं जल हुनुहुन्छ, म जलचर (माछा); तपाईं रूख हुनुहुन्छ, म ढिंभ (चरो); यो नबुझेर ढिलो नगर्नुहोस— मेरो अवलम्ब (सहारा) तपाईंनै हन्।

श्लोक 125

बालक बिकाल जानि पाहि प्रेम पहिचानि, तुलसीकी बाँह पर लामीलूम फेरिये
baalaka bikaala jaani paahi prema pahicaani, tulaseekee baa~ha para laameelooma pheriye | 126 |

मलाई बालक विकाल (असहाय) जानेर, पेम (प्रेम) पहिचानेर— हे लामीलूम (लामो पुच्छर) ! तुलसीको बाँहमा हात फेर् (आशीवाद दिनुहोस)।

श्लोक 126

घेरि लियो रोगनि कुजोगनि कुलोगनि ज्यौं, बासर जलद घन घटा धुकि धाई है
gheri liyo rogani kujogani kulogani jyaum, baasara jalada ghana ghataa dhuki dhaaee hai | 127 |

रोगहरूले, कुयोगले, कुलोगले घेरेको छ, जस्तै दिनमा बादलको घना घटा (अंधकार) आइरहेको छ।

श्लोक 127

बरसत बारि पीर जारिये जवासे जस, रोष बिनु दोष, धूम-मूल मलिनाई है
barasata baari peera jaariye javaase jasa, rosha binu dosha, dhooma-moola malinaaee hai | 128 |

पीरको पानी बर्षिरहेछ, जवासा (एक औषधि) जस्तै जलाइरहेछ— बिना क्रोध, दोषविना, धूम्र र मलिनता (अपवित्र) को मूल नै हनुमान हन्।

श्लोक 128

करुनानिधान हनुमान महाबलवान, हेरि हँसि हाँकि फूँकि फौजें तैं उडायी है
karunaanidhaana hanumaana mahaabalavaana, heri ha~si haa~ki phoo~ki phaujem taim udaayee hai | 129 |

हे करुणानिधान! हे हनुमान! महाबलवान! हेर्नुहोस (देख्), हांक्, फूंक्— तपाईंले सेनाहरू उडाउनुभयो।

श्लोक 129

खाये हुतो तुलसी कुरोग राढ राकसनि, केसरीकिसोर राखे बीर बरिआई है
khaaye huto tulasee kuroga raadha raakasani, kesareekisora raakhe beera bariaaee hai | 130 |

तुलसीलाई कुरोग, राढ (दुष्ट) र राक्षसनीहरूले खाइसकेका थिए— केसरीकिशोर (हनुमान) ले बीर (वीर) को रूपमा बचाउनुभयो।

श्लोक 130

रामगुलाम तुही हनुमान गोसाँयि सुसाँयि सदा अनुकूलो
raamagulaama tuhee hanumaana gosaa~yi susaa~yi sadaa anukoolo | 131 |

हे रामका दास हनुमान! तपाईं गोसाईं (स्वामी) हुनुहुन्छ, सुशाईं (सदा अनुकूल) रहनुहोस।

श्लोक 131

पाल्यो हौं बाल ज्यों आखर दू पितु मातु सों मंगल मोद समूलो
paalyo haum baala jyom aakhara doo pitu maatu som mamgala moda samoolo | 132 |

मलाई बालक जसतै पालनुभयो, आखर दुइ (अक्षर सिकाउ) जसतै— पिता र मातालेजस्तै मंगल र मोद (आनन्द) दिनुभयो।

श्लोक 132

बाँहकी बेदन बाँहपगार पुकारत आरत आनंद भूलो
baa~hakee bedana baa~hapagaara pukaarata aarata aanamda bhoolo | 133 |

बाँहको पीडा बाँहको पर्खालजस्तै छ— पुकार्दा आर्त (दुखी) भएर आनन्द भुलेको छु।

श्लोक 133

श्रीरघुबीर निवारिये पीर रहौं दरबार परो लटि लूलो
shreeraghubeera nivaariye peera rahaum darabaara paro lati loolo | 134 |

हे श्रीरघुबीर! पीर हटाउनुहोस, म (तपाईंको) दरबारमा लुटिएर (दास भएर) रहौं।

श्लोक 134

कालकी करलता करम कठिनाई कीधौं, पापके प्रभावकी सुभाय बाय बावरे
kaalakee karalataa karama kathinaaee keedhaum, paapake prabhaavakee subhaaya baaya baavare | 135 |

कालको करलता (पंजा) होस्, कमको कठिनाइ होस्, वा पापको परभावको वायु (हवा) जसतै पागल बनाउने होस्— केही थाहा छैन।

श्लोक 135

बेदन कुभांति सो सहि न जाति राति दिन, सोई बाँह गही जो गही समीरडावरे
bedana kubhaamti so sahi na jaati raati dina, soee baa~ha gahee jo gahee sameeradaavare | 136 |

पीडा कुभाँति (कठोर) छ, रात-दिन सहन नसक्ने— सोही बाँह (हनुमान) नै समातेको छु जो पवनपुत्र (तपाईं) ले समात्नुभयो।

श्लोक 136

लायो तरु तुलसी तिहारो सो निहारि बारि, सींचिये मलीन भो तयो है तिहुँ तावरे
laayo taru tulasee tihaaro so nihaari baari, seemciye maleena bho tayo hai tihu~ taavare | 137 |

हे तुलसी! तपाईंले रूख लायो (रोप्यो), तो हेरेर पानी हाल्नुहोस्— त्यो तीन तापले मलीन भएको छ।

श्लोक 137

भूतनिकी आपनी परायेकी कृपानिधान, जानियत सबहीकी रीति राम रावरे
bhootanikee aapanee paraayekee kripaanidhaana, jaaniyata sabaheekee reeti raama raavare | 138 |

भूतहरूको, आफ्नो र परायाको— हे कृपानिधान! सबैको रीति रामको (हनुमानको) रीतिले जानिनुपर्छ।

श्लोक 138

पायँपीर पेटपीर बाँहपीर मुँहपीर, जरजर सकल सरीर पीरमई है
paaya~peera petapeera baa~hapeera mu~hapeera, jarajara sakala sareera peeramaee hai | 139 |

खुट्टामा पीर, पेटमा पीर, बाँहमा पीर, मुखमा पीर— सारा शरीर जर्जर र पीडाले भरिएको छ।

श्लोक 139

देव भूत पितर करम खल काल ग्रह, मोहिपर दवरि दमानक सी दई है
deva bhoota pitara karama khala kaala graha, mohipara davari damaanaka see daee hai | 140 |

देवता, भूत, पितर, कर्म, दुष्ट, काल, ग्रह— सबैले मलाई दबाएर राखेका छन्।

श्लोक 140

हौं तो बिन मोलके बिकानो बलि बारेही तें, ओट रामनामकी ललाट लिखि लई है
haum to bina molake bikaano bali baarehee tem, ota raamanaamakee lalaata likhi laee hai | 141 |

म त बिना मोल (सस्तो) बिकिसकेको छु बाल्यकालदेखि नै— मैले रामनामको ओट (सुरक्षा) निधारमा लेखेर लिएको छु।

श्लोक 141

कुंभजके किंकर बिकल बूडे गोखुरनि, हाय रामराय ऐसी हाल कहूँ भई है
kumbhajake kimkara bikala boode gokhurani, haaya raamaraaya aisee haala kahoo~ bhaee hai | 142 |

हे कुम्भज (अगस्त्य) को किंकर (दास)! बिकल (व्याकुल) भएर गोखुरमा डुबेको छु— हे रामराय! यस्तो हालत कहाँ भयो?

श्लोक 142

बाहुक-सुबाहु नीच लीचर-मरीच मिलि, मुँहपीर-केतुजा कुरोग जातुधान है
baahuka-subaahu neeca leecara-mareeca mili, mu~hapeera-ketujaa kuroga jaatudhaana hai | 143 |

बाहुक, सुबाहु, नीच, लीचर, मरीच— यी सब मिलेर मुखको पीर (रोग) र कुरोग राक्षस (शत्रु) बनेका छन्।

श्लोक 143

राम नाम जपजाग कियो चहोँ सानुराग, काल कैसे दूत भूत कहा मेरे मान है
raama naama japajaaga kiyo caho~ saanuraaga, kaala kaise doota bhoota kahaa mere maana hai | 144 |

राम नामको जपजाग गरेर चाहे पनि, काल त) कसरा दूत हरू के मान्छन्?

श्लोक 144

सुमिरे सहाय रामलखन आखर दोऊ, जिनके समूह साके जागत जहान है
sumire sahaaya raamalakhana aakhara dooo, jinake samooha saake jaagata jahaana hai | 145 |

राम र लखन दुई अक्षर (नाम) सम्झने सहायक हुन्, जसको समूहले जागत (संसार) मा पनि सबै सक्रिय छन्।

श्लोक 145

तुलसी सँभारि ताडका-सँहारि भारी भट, बेधे बरगदसे बनाइ बानवान है
tulasee sa~bhaari taadakaa-sa~haari bhaaree bhata, bedhe baragadase banaai baanavaana hai | 146 |

हे तुलसी! ताडका संहार गर्ने, ठूलो योद्धा (राम) ले बरगद जस्तो बाण बनाएर बेधे — त्यो (हनुमान) को सम्झना गर।

श्लोक 146

बालपने सूधे मन राम सनमुख भयो, रामनाम लेत माँगि खात टूकटाक हौं
baalapane soodhe mana raama sanamukha bhayo, raamanaama leta maa~gi khaata tookataaka haum | 147 |

बाल्यकालमा सीधा मनले रामको सामु भएँ, रामनाम लिएर मागेर टुक्रा-टाक्री खान्थे।

श्लोक 147

परयो लोकरीतिमें पुनीत प्रीति रामराय, मोहबस बैठो तोरि तरकितराक हौं
parayo lokareetimem puneeta preeti raamaraaya, mohabasa baitho tori tarakitaraaka haum | 148 |

लोकरीतिमा परेर पवित्र प्रेम रामरायको— मोहले बसेर तोडेको तर्कितराक (बाधा) हुं।

श्लोक 148

खोटे-खोटे आचरन आचरत अपनायो, अंजनीकुमार सोध्यो रामपानि पाक हौं
khote-khote aacarana aacarata apanaayo, amjaneekumaara sodhyo raamapaani paaka haum | 149 |

खोटा-खोटा आचरण गर्दै अपनाएको, हे अजनीकुमार! रामको हातको पाक (रामले पकाएको) हुं।

श्लोक 149

तुलसी गोसायीँ भयो भोँडे दिन भूलि गयो, ताको फल पावत निदान परिपाक हौं
tulasee gosaayee~ bhayo bho~de dina bhooli gayo, taako phala paavata nidaana paripaaka haum | 150 |

तुलसी गोसाईं भए, भोंडे दिन बिर्से— त्यसको फल (अहिले) अन्त्यमा परिणाम भोग्दै छु।

श्लोक 150

असन-बसन-हीन बिषम-बिषाद-लीन, देखि दीन दूबरो करै न हाय-हाय को
asana-basana-heena bishama-bishaada-leena, dekhi deena doobaro karai na haaya-haaya ko | 151 |

खान लगाउन हीन, भयानक दुःखमा लीन— यस्तो दीन दुबलो देखेर कोही हाय-हाय (दया) गर्दैन।

श्लोक 151

तुलसी अनाथसो सनाथ रघुनाथ कियो, दियो फल सीलसिंधु आपने सुभायको
tulasee anaathaso sanaatha raghunaatha kiyo, diyo phala seelasimdhu aapane subhaayako | 152 |

तुलसी अनाथलाई रघुनाथले सनाथ (स्वामी) गरे, आफ्नो स्वभावको फल दिए— शीलसिन्धु (राम)।

श्लोक 152

नीच यहि बीच पति पायि भरुहायिगो, बिहायि प्रभु-भजन बचन मन कायको
neeca yahi beeca pati paayi bharuhaayigo, bihaayi prabhu-bhajana bacana mana kaayako | 153 |

यस नीच (म) बीचमा पति (स्वामी) पाएर घमण्डी भयो, प्रभु भजन त्यागेर वचन, मन र कायाले।

श्लोक 153

तातेँ तनु पेषियत घोर बरतोर मिस, फूटि-फूटि निकसत लोन रामरायको
taate~ tanu peshiyata ghora baratora misa, phooti-phooti nikasata lona raamaraayako | 154 |

त्यसैले शरीर पीडित हुन्छ, घोर बरतोरकी मिस (बहान) ले— रामरायको नून (पाप) फुटेर निस्किरहेको छ।

श्लोक 154

जियोँ जग जानकीजीवनको कहायि जन, मरिबेको बारानसी बारि सुरसरिको
jiyo~ jaga jaanakeejeevanako kahaayi jana, maribeko baaraanasee baari surasariko | 155 |

जिउदा छु त जगमा जानकीजीवन (राम) को भक्त भनेर, मर्ने बेला बाराणसीमा गंगाको पानी (मोक्ष) पाउने आशा।

श्लोक 155

तुलसीके दुहूँ हाथ मोदक है ऐसे ठावुँ, जाके जिये मुये सोच करिहैँ न लरिको
tulaseeke duhoo~ haatha modaka hai aise thaavu~, jaake jiye muye soca karihai~ na lariko | 156 |

तुलसीका दुहैं हातमा मोदक (फल) छन् यस्तो ठाउँमा— जसको जिउँदो वा मर्दा (केही) सोच नगर्ने नलरिको (सानो केटो) जसतै।

श्लोक 156

मोको झूठो साँचो लोग रामको कहत सब, मेरे मन मान है न हरको न हरिको
moko jhootho saa~co loga raamako kahata saba, mere mana maana hai na harako na hariko | 157 |

मलाई झूठो-साँचो लेाग रामको भन्छन्, तर मेरो मनमा न हरको (विष्णु) र न हरको (शिव) मान छ।

श्लोक 157

भारी पीर दुसह सरीरतेँ बिहाल होत, सोवू रघुबीर बिनु सकै दूर करिको
bhaaree peera dusaha sareerate~ bihaala hota, sovoo raghubeera binu sakai doora kariko | 158 |

ठूलो पीडा र शरीरले बिहाल भएको छु— रघुवीर (हनुमान) बिना कोही दूर गर्न सक्दैन।

श्लोक 158

सीतापति साहेब सहाय हनुमान नित, हित उपदेसको महेस मानो गुरुकै
seetaapati saaheba sahaaya hanumaana nita, hita upadesako mahesa maano gurukai | 159 |

सीतापति (राम) र हनुमान नित्य सहाय हुन्, हितको उपदेश देनेमा महेश (शिव) गुरुजस्तै।

श्लोक 159

मानस बचन काय सरन तिहारे पाँय, तुम्हरे भरोसे सुर मैँ न जाने सुरकै
maanasa bacana kaaya sarana tihaare paa~ya, tumhare bharose sura mai~ na jaane surakai | 160 |

मन, वचन र कायाले तपाईंको पाउको शरण हुँ; तपाईंको भरोसेले म देवतालाई पनि नचिन्ने गरेको छु।

श्लोक 160

ब्याधि भूतजनित उपाधि काहू खलकी, समाधि कीजे तुलसीको जानि जन फुरकै
byaadhi bhootajanita upaadhi kaahoo khalakee, samaadhi keeje tulaseeko jaani jana phurakai | 161 |

व्याधि (रोग) भूतबाट उत्पन्न उपाधि (दुःख) वा कुनै दुष्टको प्रभाव— हे तुलसी! यो जान्नुहोस् कि म फुरक (भक्त) हुँ, समाधि (शान्ति) दिनुहोस्।

श्लोक 161

कपिनाथ रघुनाथ भोलानाथ भूतनाथ, रोगसिंधु क्यों न डारियत गाय खुरकै
kapinaatha raghunaatha bholaanaatha bhootanaatha, rogasimdhu kyom na daariyata gaaya khurakai | 162 |

हे कपिनाथ! हे रघुनाथ! हे भोलानाथ (शिव)! हे भूतनाथ! रोगरूपी समुद्रलाई गाईको खुरको पानी जस्तै किन हटाउनुहुन्न?

श्लोक 162

कहोँ हनुमानसोँ सुजान रामरायसोँ, कृपानिधान संकरसोँ सावधान सुनिये
kaho~ hanumaanaso~ sujaana raamaraayaso~, kripaanidhaana samkaraso~ saavadhaana suniye | 163 |

हनुमानसित, सुजान रामरायसित, र कृपानिधान शंकरसित भन्दछु— सावधान भएर सुन्नुहोस्।

श्लोक 163

हरष विषाद राग रोष गुन दोषमयी, बिरची बिरंचि सब देखियत दुनिये
harasha vishaada raaga rosha guna doshamayee, biracee biramci saba dekhiyata duniye | 164 |

हर्ष, विषाद, राग, रोष, गुण, दोष— यी सब मिलेर ब्रह्माले रचेको संसार देखिन्छ।

श्लोक 164

माया जीव कालके करमके सुभायके, करैया राम बेद कहैँ साँची मन गुनिये
maayaa jeeva kaalake karamake subhaayake, karaiyaa raama beda kahai~ saa~cee mana guniye | 165 |

माया, जीव, काल, कर्मको स्वभाव— करैया (कर्ता) राम हुन् भनी वेद भन्छ, यो सत्य मनले गुन्नुहोस्।

श्लोक 165

तुम्हतेँ कहा न होय हाहा सो बुझैये मोहि, हौँ हूँ रहोँ मौन ही बयो सो जानि लुनिये
tumhate~ kahaa na hoya haahaa so bujhaiye mohi, hau~ hoo~ raho~ mauna hee bayo so jaani luniye | 166 |

तपाईंबाट के हुन सक्दैन? हाहा! यो मलाई बुझाउनुहोस् — म मौन रहनेछु, त्यो जानेर लुनुहोस् (स्वीकार गर्नुहोस्) ।

श्लोक 166

Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)

Auspicious Day

Tuesday (Mangalwar) & Saturday (Shaniwar)

Best Time (Muhurta)

Morning Puja or Evening Twilight (Sandhya)

Sacred Offerings

Sindoor, Jasmine oil, Tulsi garland, Boondi/Laddoo & Betel leaf (Paan)

Spiritual Benefits (Phalashruti)
  • Unshakeable courage, physical vitality (Bala), and protection from evil energies

पृष्ठभूमि

यो स्तुति तुलसीदासजीद्वारा रचित हनुमानजीको एक भक्तिपूर्ण स्तवन हो। यसलाई ‘हनुमान बाहुक’ भनिन्छ, जसमा भक्तले आफ्नो पीडा (विशेषगरी बाँहको पीडा) हनुमानजीलाई समर्पित गर्दै उहाँको कृपा र शरण मागेको छ। यो प्रार्थना विशेष गरी कष्ट, रोग वा संकटको समयमा पाठ गरिन्छ।

यस पाठको बारेमा

रचयिता: Goswami Tulsidas · Medieval Bhakti Poet-Saint · 16th century, Awadh & Varanasi (North India)

A Sanskrit and Awadhi poet-saint best known for the Ramcharitmanas, his Awadhi retelling of the Ramayana. Tradition holds he faced years of hardship and wandering before settling in Varanasi, where he composed most of his other major works, including the Hanuman Chalisa and Vinaya Patrika, as devotional offerings to Rama and Hanuman.

Goswami Tulsidas का थप रचनाहरू

हनुमान चालीसाराम सिया राम मङ्गल भवन भजनश्री रामायणको आरतीश्री रामचन्द्र कृपालु भजनसंकट मोचन हनुमानाष्टकश्री रुद्राष्टकम् — भगवान शिवको आठ श्लोकको स्तुति

के तपाईं जान्नुहुन्छ?

रचनाकार

यो स्तोत्र तुलसीदासजीद्वारा रचित हो, जो १६औँ शताब्दीका महान भक्तकवि हुन्। उनी 'रामचरितमानस' जस्तो अमर ग्रन्थका रचयिता हुन्।

हनुमानको बाललीला

यस स्तोत्रमा हनुमानजीको बाल्यकालको एक अद्भुत घटना वर्णित छ — जब उनी सूर्यदेवसँग पढ्न गए र खेल्दै आकाशमा उडे, जसले देवताहरूलाई पनि स्तब्ध पारिदियो (पद १०-१३)।

महाभारत सम्बन्ध

तुलसीदासले हनुमानको महाभारतसँग सम्बन्ध पनि जोडेका छन्। अर्जुनको रथमा हनुमानको झण्डा रहेको र कुरुराज (दुर्योधन)को सेना त्रसित भएको उल्लेख छ (पद १४-१५)। यसले रामायण र महाभारतको सांस्कृतिक एकतालाई देखाउँछ।

बाँहपीर निवारण

स्तोत्रको एक प्रमुख विषयवस्तु 'बाँहपीर' (हातको दुखाइ) निवारण हो। तुलसीदासले एक भक्तको रूपमा शारीरिक पीडाबाट राहत पाउन हनुमानलाई बारम्बार प्रार्थना गरेका छन् — ‘बाँहपीर महाबीर, तेरे मारे मरैगी’ जस्ता पदहरू यसको उदाहरण हुन् (पद ८९)।

रामदूतको शक्ति

यस स्तोत्रमा हनुमानलाई रामका दूत, सुजान साहेब, र करुणानिधानको रूपमा वर्णन गरिएको छ। उनी तीनै लोकमा अतुलनीय बलशाली हुन् र रामभक्तिको सहारा हुन् (पद ११८-१२१)।

संरचनात्मक विशेषता

४४ पदको यो स्तोत्र अत्यन्त लयात्मक र प्रभावशाली छ। प्रत्येक पद हनुमानको कुनै न कुनै गुण — बल, बुद्धि, भक्ति, वा रामसेवाको प्रशंसा गर्दै तुलसीदासको व्यक्तिगत विनतीमा समाप्त हुन्छ।

#Hanuman#Tulsidas#Stotra#Bahuk#Protection#Healing
Hanuman का सम्पूर्ण स्तुति र पाठ

Hanuman

Hanuman का सबै पाठ हेर्नुहोस् →
चालीसा

बजरङ्ग बाण

यो हनुमानजीको एक शक्तिशाली स्तोत्र हो, जसलाई 'बजरङ्ग बाण' भनिन्छ। यसको पाठ गर्नाले भक्तजनका सबै कष्ट हट्छन् र हनुमानजीको कृपा प्राप्त हुन्छ भन्ने विश्वास छ।

34 verses
चालीसा

हनुमान चालीसा

यो हनुमान चालीसा तुलसीदासद्वारा रचित एक प्रसिद्ध भजन हो, जसमा चालीस श्लोकहरूमा भगवान हनुमानको स्तुति गरिएको छ। यसलाई पाठ गर्नाले बल, बुद्धि र संकटबाट मुक्ति मिल्ने विश्वास गरिन्छ।

43 verses
अष्टकम

श्री हनुमद् रक्षा स्तोत्रम्

यो एक सुरक्षात्मक स्तोत्र हो जसमा हनुमानजीका विभिन्न नामहरूको आवाहन गरी शरीरको हरेक अङ्गको रक्षा मागिन्छ। यसलाई पढ्ने व्यक्तिले दीर्घायु, सुख, सन्तान, बल र बुद्धि प्राप्त गर्ने विश्वास गरिन्छ।

9 verses
स्तोत्र

श्री हनुमान अष्टोत्तर शतनामावली

श्री हनुमान अष्टोत्तर शतनामावली श्रीरामका अथक सेवक हनुमानजीका १०८ नामहरूको संकलन हो, जसलाई मंगलवार, शनिवार र हनुमान जयन्तीमा साहस र रक्षाका लागि जपिन्छ।

108 verses

हिन्दु धर्म बाट थप

सबै हेर्नुहोस्

श्रीमद् आञ्जनेय भुजङ्गप्रयात स्तोत्रम्

यो श्री हनुमानको एक भक्ति स्तोत्र हो। यसमा हनुमानजीको रामभक्ति, रामनामप्रतिको प्रेम, र उनको शक्तिको गुणगान गरिएको छ।

22 verses

श्री हनुमत्स्तव

यो एक भक्ति-स्तोत्र हो, जुन सद्गुरु श्री त्यागराज स्वामीकी शिष्या पुष्पाले रचेकी हुन्। यसमा हनुमानजीलाई बल, बुद्धि, रामभक्ति र सङ्गीत-माधुर्यको प्रतीकको रूपमा वन्दना गरिएको छ।

14 verses

हनुमानजीको आरती

यो हनुमानजीको प्रसिद्ध आरती हो, जसमा उहाँको शक्ति, भक्ति र भगवान रामप्रतिको समर्पणको गुणगान गरिएको छ। यसलाई गाउँदा भक्तहरूले हनुमानजीको कृपा प्राप्त हुने विश्वास गरिन्छ।

12 verses

हनुमान स्तुति: मनोजवं

यो श्लोक भगवान हनुमानको प्रार्थना हो, जसमा उनको मनजस्तै छिटो गति, बुद्धिमानी र रामप्रतिको समर्पणको वर्णन गरिएको छ।

1 verse

संकट मोचन हनुमानाष्टक

यो एक भजन हो जसमा हनुमानजीलाई संकट हरण गर्ने देवको रूपमा महिमा गाइएको छ। यसले रामायणका विभिन्न प्रसङ्गहरू मार्फत हनुमानजीको पराक्रम र करुणाको वर्णन गर्दछ।

10 verses

हनुमत् स्मरणको महिमा

यो श्लोकले हनुमानजीको स्मरण गर्नाले बुद्धि, बल, यश, धैर्य, निर्भयता, रोगरहितता, आलस्यरहितता र वाक्पटुता प्राप्त हुने बताउँछ।

1 verse

सम्बन्धित शिक्षाहरू

उही शिक्षा, विभिन्न परम्पराहरूमा प्रतिध्वनित

हिन्दु धर्मसंकट मोचन हनुमानाष्टकहिन्दु धर्महनुमान चालीसाहिन्दु धर्मबजरङ्ग बाण