ହନୁମାନ ବାହୁକ

ସିନ୍ଧୁ ପାର ହେବାକାରୀ, ସୀତାଙ୍କ ଶୋକ ହରଣକାରୀ, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ସମାନ ତେଜୋମୟ ଶରୀରଯୁକ୍ତ । ବିଶାଳ ଭୁଜ, ଭୟଙ୍କର ମୂର୍ତ୍ତି, ଯିଏ କାଳର ମଧ୍ୟ କାଳ ସଦୃଶ ।

ଘୋର ବନ ଦହନକାରୀ, ନିର୍ଭୟରେ ଲଙ୍କା ଦହନକାରୀ, ବଙ୍କା ଭୁଜଧାରୀ । ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ବଳ, ଗର୍ବ, ମଦ ନାଶକାରୀ, ପବନପୁତ୍ର ।

ତୁଳସୀଦାସ କହନ୍ତି, ଯାହାଙ୍କୁ ସେବା କଲେ ସହଜରେ ମିଳନ୍ତି, ସେବକ ହିତ ପାଇଁ ସବୁବେଳେ ନିକଟରେ ରହନ୍ତି । ଗୁଣ ଗାନ କରିବାରେ, ନମସ୍କାର କରିବାରେ, ସ୍ମରଣ କରିବାରେ, ଜପ କରିବାରେ, ସେ ସମସ୍ତ ସଙ୍କଟ ଓ ଭୟଙ୍କର ବିପଦ ନାଶ କରନ୍ତି । (୧)

ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପର୍ବତ ସମାନ ଜ୍ୟୋତି, କୋଟି ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ତୁଲ୍ୟ ତେଜୋମୟ ଘନ ଶରୀର । ବିଶାଳ ବକ୍ଷସ୍ଥଳ, ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଭୁଜଦଣ୍ଡ, ବଜ୍ର ସମାନ ନଖ, ବଜ୍ର ସଦୃଶ ଶରୀର ।

ପିଙ୍ଗଳ ନୟନ, ଭ୍ରୂକୁଟୀ ଭୟଙ୍କର, ଜିହ୍ବା ଓ ଦନ୍ତ ଭୟାନକ । ବାନର କେଶ, କଠୋର ଲାଙ୍ଗୂଳ, ଦୁଷ୍ଟମାନଙ୍କ ବଳ ନାଶକାରୀ ।

ତୁଳସୀଦାସ କହନ୍ତି, ଯାହାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ବାୟୁପୁତ୍ରଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ମୂର୍ତ୍ତି ବାସ କରେ, ସେହି ପୁରୁଷ ନିକଟକୁ ସନ୍ତାପ ଓ ପାପ ସ୍ୱପ୍ନରେ ମଧ୍ୟ ଆସେ ନାହିଁ । (୨)

ପଞ୍ଚମୁଖ, ଛଅମୁଖ (କାର୍ତ୍ତିକେୟ), ଭୃଗୁ ପ୍ରଭୃତି ମହାମୁନି, ଅସୁର, ଦେବତା— ସମସ୍ତଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧରେ ସମର୍ଥ ବୀର ।

ବଙ୍କା ବୀର, ବୀରତାର ବିରୁଦାବଳୀ ଗାନ କରୁଥିବା, ବେଦ ଓ ବନ୍ଦୀମାନେ ଯାହାଙ୍କ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପୂର୍ଣ୍ଣ ବୋଲି କହନ୍ତି ।

ଯାହାଙ୍କ ଗୁଣକୁ "ଗୁଣନାଥ" ଓ "ରଘୁନାଥ" ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯାହାଙ୍କ ବଳରେ, ବିପୁଳ ଜଳପୂର୍ଣ୍ଣ ଜଗତର ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟ କ୍ଷୁବ୍ଧ ହୁଏ ।

ଦୁଇଟି ଦଳ (ରାମ-ରାବଣ)ର ଦମନକାରୀ କିଏ? ତୁଳସୀ କହନ୍ତି, ସେହି ପବନପୁତ୍ର, ସୁନ୍ଦର ରାଜପୁତ୍ର । (୩)

ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କଠାରୁ ପାଠ ପଢ଼ିବାକୁ ହନୁମାନ ଗଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ମନେ ମନେ ଅନୁମାନ କରି ଶିଶୁକ୍ରୀଡ଼ାର ଫେରଫାର କଲେ ।

ପଛ ପାଦରେ ଗଗନ ମାର୍ଗରେ ଗମନ, ମନ ମଗ୍ନ, ଗତିରେ ଭ୍ରମ ନାହିଁ, ଏହା ବାନର ବାଲକର ବିହାର ।

କୌତୁକ ଦେଖି ଲୋକପାଳ, ହରି, ହର ଓ ବ୍ରହ୍ମା, ସମସ୍ତଙ୍କ ନୟନରେ ଚକାଚୌନ୍ଧି, ଚିତ୍ତରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଭାର ।

ବଳ କି? ବୀରରସ କି? ଧୈର୍ଯ୍ୟ କି? ସାହସ କି? ତୁଳସୀ କହନ୍ତି, ଶରୀର ଧାରଣ କରିଥିବା ସମସ୍ତଙ୍କ ସାର ସେହି । (୪)

ଭାରତ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ରଥର କେତୁ ହନୁମାନ, ଯାହାଙ୍କ ଗର୍ଜନ ଶୁଣି କୁରୁରାଜଙ୍କ ସୈନ୍ୟ ହଲବଲ ହୋଇଗଲା ।

ଦ୍ରୋଣ ଓ ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ, ପବନପୁତ୍ର ମହାବୀର, ଯାହାଙ୍କ ବଳ ବୀରରସର ସାଗର ସମାନ, ତାହା ଜଳମୟ (ଅପାର) ।

ବାନର ସ୍ୱଭାବରେ ଶିଶୁକ୍ରୀଡ଼ାରେ ଭୂମି ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ, ଡେଇଁବାରେ ମଧ୍ୟ ଆକାଶ ତଳକୁ ହ୍ରାସ ପାଇଲା ।

ମାଥ ନୁଆଇଁ ନୁଆଇଁ, ହାତ ଯୋଡ଼ି ଯୋଡ଼ି ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଦେଖନ୍ତି, ହନୁମାନଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଜଗତର ଜୀବନର ଫଳ (ସାର୍ଥକତା) । (୫)

ଗୋପାଦ ଚିହ୍ନର ସମୁଦ୍ର ଭଳି ହୋଲିକା (ଅଗ୍ନି) ପରି ଲଙ୍କାକୁ ଲଗାଇଲେ, ନିଃସଙ୍କୋଚରେ ପରପୁର ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ତ ହୋଇଗଲା ।

ଦ୍ରୋଣ (ପର୍ବତ) ପରି ପାହାଡ଼କୁ ଖେଳରେ ଉଖାଡ଼ି ନେଲେ, କନ୍ଦୁକ ପରି ବାନର ଖେଳ, ବେଲ ଫଳ ପରି କୋମଳ ହେଲା ।

ସଙ୍କଟର ସମାଜ, ଅସମଞ୍ଜସ ହୋଇଥିଲା ରାମରାଜ୍ୟରେ, ଯୁଗପୂଗର କାର୍ଯ୍ୟ ହସ୍ତତଳରେ କ୍ଷଣକରେ ସମ୍ପନ୍ନ ହେଲା ।

ସାହସୀ, ସମର୍ଥ, ତୁଳସୀଙ୍କ ନାଥ, ଯାହାଙ୍କ ବାହୁ ଲୋକପାଳଙ୍କ ପାଳନ ପାଇଁ ପୁଣି ସ୍ଥିର ସ୍ଥଳ ହେଲା । (୬)

କଚ୍ଛପର ପୀଠକୁ ଯାହାଙ୍କ ପାଦ ପୀଡ଼ିବା ଭଳି ଲାଗେ, ମାନୋ ମାପକ ପାତ୍ର ପରି ଜଳନିଧିର ଜଳ ଭର୍ତ୍ତି ହେଲା ।

ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଦହନକାରୀ ପାଇଁ ଦୁର୍ଗ ହେଲା, ମହାମୀନ, ତିମି, ତୋମନିକାର ସ୍ଥଳ ହେଲା ।

କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଓ ରାବଣର ମେଘନାଦ (ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍) ଏହି ଇନ୍ଧନ ପାଇଁ, ତୁଳସୀଙ୍କ ପ୍ରତାପରୂପୀ ପ୍ରବଳ ଅନଳ ହେଲା ।

ଭୀଷ୍ମ କହନ୍ତି, ମୋର ଅନୁମାନରେ ହନୁମାନଙ୍କ ସମାନ ତ୍ରିକାଳରେ କିମ୍ବା ତ୍ରିଲୋକରେ ମହାବଳୀ କେହି ନାହିଁ । (୭)

ହେ ରାମରାଜାଙ୍କ ଦୂତ, ପବନଙ୍କ ସୁପୁତ୍ର, ଆଞ୍ଜନେଯ, ତୁମ ପ୍ରତାପ ପ୍ରଚୁର ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ ।

ସୀତାଙ୍କ ଶୋକ ଶମନକାରୀ, ପାପ-ଦୋଷ ଦମନକାରୀ, ଶରଣାଗତମାନଙ୍କ ରକ୍ଷାକାରୀ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ପ୍ରିୟ ପ୍ରାଣ ସମାନ ।

ଦଶାନନ (ରାବଣ)ର ଦୁଃସହ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ, ତୁଳସୀଙ୍କ ନିଧାନ ସ୍ୱରୂପ, ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ ।

ଜ୍ଞାନୀ, ଗୁଣବାନ, ବଳବାନ, ସେବାରେ ସାବଧାନ, ହେ ସୁଜ୍ଞ ସାହେବ, ହୃଦୟରେ ଆଣ, ଏମିତି ହନୁମାନ । (୮)

ଦୁଇ ଦଳର ଦମନକାରୀ, ଭୁବନ ବିଦିତ ବଳ, ବେଦ ଯଶ ଗାନ କରନ୍ତି, ଏବଂ ବନ୍ଦୀମାନଙ୍କ ମୋକ୍ଷଦାତା ।

ପାପ, ତାପ ଓ ଅଜ୍ଞାନରୂପୀ ତୁଷାର (ବରଫ)କୁ କ୍ଷଣସ୍ଥାୟୀ କରିବାରେ କୁଶଳ, ଭକ୍ତରୂପୀ କମଳ ପାଇଁ ସୁଖଦାତା ପ୍ରଭାତୀୟ ସୂର୍ଯ୍ୟ ।

ଇହଲୋକ ଓ ପରଲୋକରେ ଶୋକହୀନ, ସ୍ୱପ୍ନରେ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖ ନାହିଁ, ତୁଳସୀଙ୍କ ହୃଦୟରେ କେବଳ ଏକମାତ୍ର ଭରସା ।

ରାମଙ୍କର ପ୍ରିୟ ଦାସ, ବାମଦେବ (ଶିବ)ଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ, କଳିଯୁଗର କଳ୍ପତରୁ ସ୍ୱରୂପ କେଶରୀନନ୍ଦନଙ୍କ ନାମ । (୯)

ମହାବଳର ସୀମା, ମହାଭୀମ, ମହାଭୟଙ୍କର, ମହାବୀର, ଯିଏ ରଘୁବୀରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବରିତ (ନିଯୁକ୍ତ) ।

ବଜ୍ର ପରି କଠୋର ଶରୀର, ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରଚଣ୍ଡ କୋଳାହଳ, କରୁଣାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ମନ, ଧାର୍ମିକ, ଧୀର ।

ଦୁର୍ଜନଙ୍କ ପାଇଁ କାଳ ସମାନ ଭୟାନକ, ସଜ୍ଜନଙ୍କ ପାଳକ, ସ୍ମରଣ କଲେ ତୁଳସୀଙ୍କ ପୀଡ଼ା ହରଣକାରୀ ।

ସୀତାଙ୍କ ସୁଖଦାତା, ରଘୁନାଥଙ୍କ ପ୍ରିୟପାତ୍ର, ସେବକଙ୍କ ସହାୟକ, ସାହସୀ ପବନପୁତ୍ର । (୧୦)

ସୃଷ୍ଟି କରିବାରେ ବ୍ରହ୍ମା, ପାଳନ କରିବାରେ ହରି, ସଂହାର କରିବାରେ ହର ଯେପରି, ପୁନରୁତ୍ଥାନ କରିବାରେ ଅମୃତପାନ ସେହିପରି ହେଲା ।

ଧାରଣ କରିବାରେ ପୃଥିବୀ, ଅନ୍ଧକାର ଦମନ କରିବାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଶୋଷଣ କରିବାରେ ଅଗ୍ନି, ପୋଷଣ କରିବାରେ ଚନ୍ଦ୍ର (ହିମଭାନୁ) ହେଲା ।

ଦୁଷ୍ଟମାନଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ଦେବାପାଇଁ, ଜନମାନଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିବାପାଇଁ, ମଳିନତାର ମୋଦକ ଓ ସୁଦାନ (ଦାନ) ମାଗିବାପାଇଁ (ସମର୍ଥ) ।

ଆର୍ତ୍ତମାନଙ୍କର ଆର୍ତ୍ତି ନିବାରଣ କରିବାପାଇଁ ତିନିପୁରରେ, ତୁଳସୀଙ୍କ ସାହେବ ହଠୀଲ (ଦୃଢ଼) ହନୁମାନ । (୧୧)

ସେବକର ଅବସ୍ଥା ଜାଣି ଜାନକୀ ଲଜ୍ଜା ମାନନ୍ତି (ମାନିବେନ୍), ଶୂଳପାଣି (ଶିବ) ସାନୁକୂଳ ହୋଇ ନମସ୍କାର କରନ୍ତି, ନାଥଙ୍କ (ରାମଙ୍କ) ନାକ (ନାଙ୍କ?) (ଅଧୀନ) ।

ଦେବୀ, ଦେବ, ଦାନବ ସମସ୍ତେ ଦୟାବନ ହୋଇ ହାତ ଯୋଡ଼ନ୍ତି, ତାହାଙ୍କ ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ ରାଜା ବା ଭିକ୍ଷୁକର କଥା କ'ଣ?

ଜାଗ୍ରତ, ଶୟନ, ବସିବା, ବାକ୍ୟରେ ବିନୋଦ ଓ ଆନନ୍ଦ ହୁଏ, ଯାହାଙ୍କର ଅନର୍ଥ ହୁଏ, ସେ ଏକାଏକ ସମର୍ଥ (ନିବାରଣ କରନ୍ତି) ।

ସବୁଦିନ ସୁନ୍ଦର ପଡ଼େ, ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ, ଯେଉଁଠାରେ ଯାହା ହୁଏ, ଯାହାର ହୃଦୟରେ ହନୁମାନଙ୍କ ହାକ (ଆଜ୍ଞା)ର ଭରସା ଥାଏ । (୧୨)

ଆନୁଗ (ଗଣେଶ) ସହିତ ଗୌରୀ (ପାର୍ବତୀ), ସାନୁକୂଳ ଶୂଳପାଣି (ଶିବ), ଲୋକପାଳ ସମସ୍ତେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ରାମ, ଜାନକୀ—ସମସ୍ତେ ତାହାଙ୍କ ଅନୁକୂଳ ।

ଏହିଲୋକ ଓ ପରଲୋକରେ ଶୋକହୀନ, ସେହି ତିନିଲୋକରେ ତାହା, ତୁଳସୀ କହନ୍ତି, ଅନ୍ୟ ବୀରଙ୍କର କ'ଣ ଆବଶ୍ୟକ?

କେଶରୀନନ୍ଦନ, ବନ୍ଦୀଛୋଡ଼ଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁମାନେ ସମ୍ମାନିତ, କପି (ହନୁମାନ) କରୁଣାନିଧାନଙ୍କ ନିର୍ମଳ କୀର୍ତ୍ତି ।

ବାଳକ ପରି ଯେଉଁମାନଙ୍କୁ କୃପାଳୁ ମୁନି ଓ ସିଦ୍ଧମାନେ ପାଳନ କରନ୍ତି, ଯାହାର ହୃଦୟରେ ହନୁମାନଙ୍କ ହାକ ହୁଲସେ (ଆନନ୍ଦିତ ହୁଏ) । (୧୩)

ହେ କରୁଣାର ଭଣ୍ଡାର, ବଳ-ବୁଦ୍ଧିର ଭଣ୍ଡାର, ଆନନ୍ଦ-ମହିମାର ଭଣ୍ଡାର, ଗୁଣ-ଜ୍ଞାନର ଭଣ୍ଡାର ଅଟ ।

ହେ ବାମଦେବ (ଶିବ)ରୂପୀ, ରାମଙ୍କ ସ୍ନେହୀ, ତୁମର ନାମ ଲେବେ ଓ ଦେବେ ଅର୍ଥ, ଧର୍ମ, କାମ, ମୋକ୍ଷ (ସବୁ ମିଳେ) ।

ନିଜ ପ୍ରଭାବ, ସୀତାନାଥଙ୍କ ସୁଭାବ ଓ ଶୀଳ, ଲୋକ, ବେଦ ଓ ବିଧିର ବିଦ୍ବାନ—ହେ ହନୁମାନ ।

ମନ, ବଚନ, କର୍ମ—ଏହି ତିନି ପ୍ରକାରରେ, ତୁଳସୀ ତୁମର, ତୁମେ ସୁଜ୍ଞ ସାହେବ । (୧୪)

ମନର ଅଗମ୍ୟ, ଶରୀରଦ୍ଵାରା ସୁଗମ କଲେ କପୀଶ, ମହାରାଜ (ରାମ)ଙ୍କ କାର୍ୟ୍ୟର ସମାଜ ଓ ସାଜ ସାଜୁଅଛନ୍ତି ।

ହେ ଦେବବନ୍ଦୀଛୋଡ଼, ରଣରୋଳ, କେଶରୀନନ୍ଦନ, ଯୁଗେ ଯୁଗେ ଜଗତରେ ତୁମର ବିରୁଦ (କୀର୍ତ୍ତି) ବିରାଜମାନ ।

ହେ ବୀର, ବଳବାନ, ତୁଳସୀଙ୍କୁ ଘାଟିବା ପାଇଁ ଶୁଣି ସାଧୁମାନେ ସଙ୍କୁଚିତ ହୁଅନ୍ତି, ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଗର୍ଜନ କରନ୍ତି ।

ହେ ଆଞ୍ଜନେୟ, ମୋର ବିଗଡ଼ା କାର୍ୟ୍ୟ ଠିକ୍ କର, ଯେପରିକି ହନୁମାନଙ୍କ କୃପାରୁ ହୋଇଆସୁଛି । (୧୫)

ହେ ହନୁମାନ, ଜାନକୀଙ୍କ ଶିରୋମଣି, ସଦା ଜନଙ୍କ ମନରେ ତୁମ୍ଭର ବାସ । ମୁଁ କାହାର କ'ଣ ବିଗାଡ଼ିବି? କାହିଁକି ମୁଁ ତୋତେ ଖିଝାଉଛି? (କିନ୍ତୁ) ତୋର ହିଁ (ସବୁ) ।

ସାହେବ-ସେବକ ନାତେ (ସମ୍ପର୍କ)ରୁ ଯେଉଁ ହାତ (ସମର୍ଥନ) କରାଯାଇଛି, ତାହା ତୁଳସୀଙ୍କର ଚାର (ଦୁଷ୍ଟ) ନୁହେଁ । ଦୋଷ ଶୁଣାଇବାରେ ଆଗାମୀ ସମୟରେ ହୁସିଆର ହୋଇ ଯିବି, ମାତ୍ର ମନ ହାର ମାନିଛି । (୧୬)

ତୁମ୍ଭେ ଯାହାକୁ ରଖ, ମହେଶ (ଶିବ) ତାହାକୁ ଉଠାଇ ପାରିବେ ନାହିଁ । ତୁମ୍ଭେ ଅସ୍ଥାୟୀକୁ ସ୍ଥାୟୀ କର, କପି! ଯେଉଁମାନେ ଘରେ ପଶନ୍ତି (ଶତ୍ରୁ) । (ଅସ୍ପଷ୍ଟ) ତୁମ୍ଭର କୃପାପାତ୍ର, ଗରୀବନିୱାଜ, ଶତୃୂଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଶୂଳ ପରି ବିରାଜନ୍ତି ।

ତୁଳସୀ କହନ୍ତି, ନାମ ଲେବାରୁ ମାକଡ଼ିସାର ଜାଲ ପରି ସଙ୍କଟ, ଶୋକ ସବୁ ଫାଟିଯାଏ । ବୃଦ୍ଧ ହୋଇଗଲେ, ହେ ବଳି (ହନୁମାନ), ମେରୁ (ପର୍ବତ) ପରି, କି ହାରି ପଡ଼ିଲେ ଅନେକ ନତ (ଭକ୍ତ)ଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର । (୧୭)

ସମୁଦ୍ର ପାର କଲ, ବଡ଼ ବୀରମାନଙ୍କୁ ଦଳିଲ, କୁଟିଳ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ସହିତ ଲଙ୍କା ଜାଳିଲ । ତୁମେ ରଣସିଂହ, ସିଂହଙ୍କୁ ବିଦୀର୍ଣ୍ଣ କଲ, ଶତୃରୂପୀ ହାତୀଗୁଡ଼ିକୁ ଛେଳି (ଛୋଟ) ଭଳି (ପରାସ୍ତ) କଲ ।

ତୁମଠାରୁ ସମର୍ଥ ଉତ୍ତମ ସାହେବଙ୍କୁ ସେବା କରି, ତୁଳସୀ ଦୁଃଖ, ଦୋଷ, ଦାବାଗ୍ନି (ବିପଦ) ସହିଛି । ହେ ବାନର (ହନୁମାନ), ଦୁଷ୍ଟ ଖେଚର (ରାକ୍ଷସ)ମାନେ ବଢ଼ିଛନ୍ତି, ଏମାନଙ୍କୁ କାହିଁକି ଲପେଟି (ପୋଛି) ନେଉ ନାହଁ? (୧୮)

ଅକ୍ଷୟକୁମାରର ମର୍ଦ୍ଦନ, ବନ (ଦହନ) ପରି, ଦଶାନନର (ରାବଣର) ମୁଖ ଦେଖିବାକୁ ପାଇଲା ନାହିଁ । ମେଘନାଦ (ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍) ଓ ଅକମ୍ପନ, କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ପରି ହାତୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସିଂହରୂପୀ ବାର (ପ୍ରତିବନ୍ଧକ) ।

ରାମଙ୍କ ପ୍ରତାପରୂପୀ ଅଗ୍ନି, କଚ୍ଛପ (ସମୁଦ୍ର), ଶତୃ, ଓ ପବନପ୍ରିୟ (ପବନପୁତ୍ର) — ପାପ, ଶାପ, ଓ ତିନିପ୍ରକାର ତାପରୁ, ତୁଳସୀ ପାଇଁ ସେ ରକ୍ଷକ । (୧୯)

ଜଗତ ଜାଣେ, ହନୁମାନଙ୍କ କୃପାପାତ୍ର ବ୍ୟକ୍ତି, ମନରେ ଅନୁମାନ କର, ହେ ବଳି! ତୁମର ବଚନ (କୃପା) ଭୁଲିବ ନାହିଁ ।

ସେବାର ଉପଯୁକ୍ତ ତୁଳସୀ କେବେ କ'ଣ ତ୍ରୁଟି କରିଛି? ହେ ସାହେବ, କପି! ନିଜ ସାହିବୀ ସ୍ୱଭାବ ସ୍ମରଣ କର ।

ମୋତେ ଅପରାଧୀ ଜାଣି ହଜାର ପ୍ରକାରରେ ଶାସ୍ତି ଦିଅ, କିନ୍ତୁ ଯଦି ମୋଦକ (ଲଡ଼ୁ) ଖାଇ ମରୁଛି, ତାକୁ ବିଷ (ମାର) ଦିଅ ନାହିଁ । (ଅର୍ଥାତ୍, ସାମାନ୍ୟ ଅପରାଧରେ କଠୋର ଦଣ୍ଡ ଦିଅ ନାହିଁ)

ହେ ସାହସୀ ପବନପୁତ୍ର, ରଘୁବୀରଙ୍କ ବାହୁ, ହେ ମହାବୀର, ମୋର ବାହୁପୀଡ଼ା (ଦୁଃଖ) ଶୀଘ୍ର ଦୂର କର । (୨୦)

ବାଳକ ଦେଖି, ହେ ବଳି, ଶୈଶବରୁ ମୋତେ ଆପଣାର କଲ, ଦୀନବନ୍ଧୁ! ନିରୁପାଧି (ନିର୍ମଳ) ଦୟା କଲ, ମୋତେ ପୃଥକ କର (ମୋତେ ଛାଡ଼ ନାହିଁ) ।

ହେ ପ୍ରଭୁ! ତୁଳସୀର ବିଶୱାସ ତୁମ୍ୟ, ତୁମ୍ୟ ବଳ, ଆଶା ତୁମ୍, ଦାସ ତୁମର—ଏହା ବିଚାର କର ।

କଳି ଯୁଗ ବହୁତ ଭୟଙ୍କର, କାହାକୁ ଅସ୍ଥିର କରିନାହିଁ? ହେ ବଳୀ! ମୁଣ୍ଡରେ ପାଦ (ପ୍ରତାପ) ଦେଖି, ତାହା ନିବାରଣ କର ।

ହେ କେଶରୀନନ୍ଦନ, ରଣରୋଳ, ମହାବଳୀ ବୀର, (ମୋର) ବାହୁପୀଡ଼ାକୁ ରାହୁମାତା (ସିଂହିକା) ଭଳି ପଛାଡ଼ି ମାର । (୨୧)

ଉଠାଇଲେ ରକ୍ଷା କର, ସ୍ଥିର ରଖ, ସ୍ଥିର ଥିବାକୁ ଉଠାଇବାର କ୍ଷମତା ରଖ । ହେ କେଶରୀକୁମାର! ନିଜ ବଳ ସମ୍ଭାଳ (ମୋତେ ରକ୍ଷା କର) ।

ରାମଙ୍କ ଦାସମାନଙ୍କର କଳ୍ପତରୁ, ହେ ରାମଦୂତ! ମୋ ପରି ଦୀନ ଦୁର୍ବଳର ତକିଆ (ଭରସା) ତୁମର ।

ହେ ସାହେବ! ତୁମେ ସମର୍ଥ, ତୁଳସୀର ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ (ଯାହା କର), ସେହି ଅପରାଧ ବିନା, ହେ ବୀର! ବାନ୍ଧି ମାର ।

ହେ ବିଶାଳ ବାହୁ, ବଳୀ, ଜଳଚର ପୀଡ଼ାକୁ, ମାକଡ଼ି (ମକର) ଭଳି ଧରି ମୁଖ ବିଦୀର୍ଣ୍ଣ କର । (୨୨)

ରାମଙ୍କ ସ୍ନେହ, ରାମଙ୍କ ସାହସ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ସୀତା, ରାମଙ୍କ ଭକ୍ତି—ଏହାର ଶୋକ ଓ ସଙ୍କଟ ଦୂର କର ।

ଆନନ୍ଦର ମର୍କଟ (ବାନର) (ହନୁମାନ)? ରୋଗରୂପୀ ସାଗର ଦେଖି ହାରି, ଜୀବ (ଜୀବାତ୍ମା) ଜାମ୍ବବାନଙ୍କ ଭରସା ତୁମର ଭାର (ବହନ) ।

ହେ କୃପାଳୁ! ତୁଳସୀ ପ୍ରେମରୂପୀ ପର୍ବତରୁ ଡେଇଁପଡ଼ (ଶରଣ), ଭଲ ସ୍ଥାନ, ସୁନ୍ଦର ହେତୁ, ଭାଲୁ (ଜାମ୍ବବାନ) ବସି ବିଚାର କର ।

ହେ ମହାବୀର, ବଙ୍କା (ବାଁକା)? ବରାକର (ଦୀନ) ବାହୁପୀଡ଼ା କାହିଁକି ନୁହେଁ? ଲଙ୍କିନୀ ଭଳି ଲାତଘାତରେ ମରୋଡ଼ି ମାର । (୨୩)

ଇହଲୋକ ଓ ପରଲୋକ, ଆଉ ତ୍ରିଲୋକରେ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ସମକକ୍ଷ କାହାକୁ ଦେଖେ ନାହିଁ; ଚାରି ଯୁଗ ବିଚାରି ଦେଖନ୍ତୁ।

କର୍ମ, କାଳ, ଲୋକପାଳ, ସ୍ଥାବର-ଜଙ୍ଗମ ଜୀବଜାଲ — ସବୁ ତୁମ ହାତରେ; ହେ ପ୍ରଭୁ, ଏସବୁକୁ ନିଜ ମହିମା ବୋଲି ବିଚାର କର।

ତୁମର ବିଶେଷ ସେବକ, ଯାହାର ହୃଦୟରେ ତୁମର ବାସ — ହେ ଦେବ, ସେହି ତୁଳସୀ ଭାରି ଦୁଃଖୀ ଦେଖାଯାଉଛି।

ବରଗଛ ମୂଳରେ କପିକଛୁ ଲତା ପରି ବାହୁଶୂଳ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି; ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବଢ଼ି ଯାଇଛି — ହନୁମାନଙ୍କ କେଳି ବଳରେ ଏହାକୁ ଉପାଡ଼ି ପକାଅ।

କରାଳ କଂସ ନରପତିର ଭରସାରେ, ବକାସୁରର ଭଉଣୀ ପୂତନା କାହାକୁ ଡରିବ?

ବଡ଼ ଭୟଙ୍କରୀ ଶିଶୁହନ୍ତ୍ରୀ — ତାହାର ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇପାରେ ନାହିଁ; ସେ ନିଜ ବାହୁବଳରେ ସୁନ୍ଦର ଛୋଟ ବାଳକକୁ ନଷ୍ଟ କରିବ।

ସେ ଭେଷ ବଦଳାଇ ଆସିଛି; ନିଜେ ବିଚାର କରି ଦେଖ — ପାପ ଦୂର ହେବ, ସେ ଗୁଣୀ (ଭଗବାନ)ଙ୍କ ପାଳନରେ ପଡ଼ିବ।

ଯେପରି ପୂତନା ପିଶାଚିନୀ ତୁମ ଦ୍ୱାରା ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଲା, ହେ କପିକୃଷ୍ଣ ହନୁମାନ, ହେ ମହାବୀର, ସେହିପରି ତୁଳସୀର ବାହୁପୀଡ଼ା ତୁମ ଆଘାତରେ ମରିଯାଉ।

ଏହି ଭୀଷଣ ବେଦନା ଭାଗ୍ୟର, କିମ୍ବା କାଳର, କିମ୍ବା କ୍ରୋଧର, କିମ୍ବା ତ୍ରିଦୋଷର, କିମ୍ବା ପାପ ଓ ତାପର ଛଳଛାୟାର କି?

କର୍ମର କୂଟର, କିମ୍ବା ଯନ୍ତ୍ର-ମନ୍ତ୍ର-ଔଷଧିର? ହେ ପାପିନୀ, ମଳିନ ମନରୁ ଦୂର ହୋଇଯା।

ତୁ ଦଣ୍ଡ ପାଇବୁ; ଭକ୍ତ ତୋତେ ଦୃଢ଼ କରି କହୁଛି — ହେ ବାବୁରୀ, ବାବୁରୀ ହୁଅନାହିଁ; ହନୁମାନଙ୍କ ଶକ୍ତି ଓ ବାଣୀକୁ ଜାଣ।

ବଳବାନ ହନୁମାନଙ୍କର ଦୋହାଇ — ମହାବୀରଙ୍କ ଶପଥ, ବାହୁପୀଡ଼ା ଯେପରି କିଛି ରହିବ ନାହିଁ।

ବଳରେ ସିଂହିକାକୁ ସଂହାର କରି, ସୁରସାର ଛଳକୁ ସୁଧାରି, ଲଙ୍କିନୀକୁ ପଛାଡ଼ି ମାରି ବଗିଚାକୁ ଉଜାଡ଼ି ଦେଇଛନ୍ତି।

ଲଙ୍କାକୁ ବିଧ୍ୱଂସ କରି, ମକରୀକୁ ବାରମ୍ବାର ଚିରି, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କୁ ପରାସ୍ତ କରି ଧୂଳିରେ ମିଶାଇ ଦେଇଛନ୍ତି।

ଯମକାତରୀ ଖଡ଼୍ଗକୁ ଭାଙ୍ଗି, ମନ୍ଦୋଦରୀଙ୍କୁ କଷ୍ଟ ସହିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରି ଆଣି, ରାବଣର ରାଣୀ ଓ ମେଘନାଦକୁ ପରାସ୍ତ କରିଛନ୍ତି।

ହେ ମହାବୀର, ବାହୁପୀଡ଼ାର ସମୂହକୁ ତୁମେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦୂର କରିଛ; ତୁମର କାହାର ସଙ୍କୋଚ? ତୁଳସୀର ଭାରୀ ଚିନ୍ତା।

ହେ ବୀର, ତୁମର ବାଲ୍ୟକେଳି ଶୁଣି ଧୀରମାନେ ଭୟଭୀତ ହୁଅନ୍ତି; ଇନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ରାହୁ ଶରୀରର ଚେତନା ହରାନ୍ତି।

ତୁମ ବାହୁରେ ସମସ୍ତ ଶୋକହୀନ ଲୋକପାଳ ବାସ କରନ୍ତି; ତୁମ ନାମ ନେଲେ କାହାର ଆର୍ତ୍ତି ରହେ ନାହିଁ।

ସାମ, ଦାନ, ଭେଦ, ବଳ ଏବଂ ବେଦ ମଧ୍ୟ ସିଦ୍ଧି ଦେଇ ପାରନ୍ତି ନାହିଁ; ଚୋରର ଚୁଟି କପିନାଥଙ୍କ ହାତରେ — ଅର୍ଥାତ୍ ସବୁ ତାଙ୍କ ଅଧୀନ।

ଆଳସ୍ୟ, କ୍ରୋଧ ଓ ପରିହାସର ଏହା ଶିକ୍ଷାଦାନ; ଏତେ ଦିନ ତୁଳସୀର ବାହୁପୀଡ଼ା ରହି ଆସିଛି।

ମୋତେ ଭିକାରୀ ବୋଲି ଘରେ ଘରେ ପଡ଼ିକା ମାଗି ବୁଲୁଥିବା ଜାଣି, ହେ କୃପାଳୁ, ହେ ନତପାଳକ, ଶିଶୁ ପରି ପାଳି ପୋଷ।

ହେ ଅଞ୍ଜନୀକୁମାର, ହେ ବୀର, ତୁମେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିଛ; ତୁମେ ଆପଣା ଲୋକଙ୍କୁ ଭୁଲିବ ନାହିଁ — ମୋର ଏହି ଭରସା ଅଛି।

ହେ କପିରାଜ, ଆଜି ତୁମେ ସବୁ ପ୍ରକାରେ ସମର୍ଥ ପ୍ରମାଣିତ; ମୁଁ ସତ କହୁଛି — ତିନି ଲୋକରେ ତୁମ ସମାନ କିଏ ଅଛି?

ସେବକ ଶାସ୍ତି ସହେ; ତୁମର ପରିହାସ ଦେଖ — ଚଢ଼େଇର ମୃତ୍ୟୁ ଶିଶୁମାନଙ୍କ ଖେଳ ପରି।

ନିଜ ପାପରୁ, ତ୍ରିତାପରୁ କିମ୍ବା ଅଭିଶାପରୁ ବାହୁବେଦନା ବଢ଼ିଛି; କୁହାଯାଇ ପାରୁନାହିଁ, ସହ୍ୟ ହେଉନାହିଁ।

ଅନେକ ଔଷଧ, ଯନ୍ତ୍ର, ମନ୍ତ୍ର, ଟୋଟକା ଆଦି କରାଗଲା; ଦେବତାମାନେ ପୂଜାପାଇ ମଧ୍ୟ ବିମୁଖ ହେଲେ — ଯନ୍ତ୍ରଣା ଆହୁରି ବଢ଼ୁଛି।

ସ୍ରଷ୍ଟା, ପାଳକ, ସଂହାରକ, କର୍ମ ଓ କାଳ — ଜଗତର ଜାଲରେ ଏପରି କିଏ ଅଛି ଯେ ଏହାକୁ (ତୁମ ମହିମାକୁ) ମାନେ ନାହିଁ?

ତୁଳସୀ ତୁମର ସେବକ; ହେ ରାମଦୂତ, ତୁମକୁ ମୋର ବୋଲି କହିଛି; ହେ ବୀର, ତୁମର ଢିଲା (ବିଳମ୍ବ) ମୋତେ ପୀଡ଼ା ଅପେକ୍ଷା ଅଧିକ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉଛି।

ତୁମେ ରାମରାୟଙ୍କ ଦୂତ, ପବନପୁତ୍ରଙ୍କ ଯୋଗ୍ୟ ପୁତ୍ର, ହାତ ପାଦରେ ସମର୍ଥ, ଅସହାୟଙ୍କ ସହାୟ।

ତୁମର ସୁନ୍ଦର କୀର୍ତ୍ତିମାଳା ବେଦରେ ବିଦିତ ହୋଇ ଗେୟ; ରାବଣ ପରି ମହାଯୋଦ୍ଧା ମୁଠା ଆଘାତରେ ପରାସ୍ତ ହେଲା।

ଏତେ ବଡ଼ ସମର୍ଥ ପ୍ରଭୁଙ୍କର ଆଜି କୃପା; ବଚନ, ମନ ଓ ଶରୀରରେ ସୁସେବକ କ୍ଳେଶ ଭୋଗୁଛି।

ବାହୁପୀଡ଼ା ଛୋଟ, କିନ୍ତୁ ତୁଳସୀର ଅଭିଯୋଗ ବଡ଼; ଏହା କେଉଁ ପାପର କି ପ୍ରଭୁଙ୍କ କ୍ରୋଧର ଫଳ? ତାହା ଦୂର କର।

ଦେବୀ, ଦେବ, ଦାନବ, ମନୁଷ୍ୟ, ମୁନି, ସିଦ୍ଧ, ନାଗ — ଯେତେ ଛୋଟ ବଡ଼ ଜୀବ, ଚେତନ ଓ ଅଚେତନ —

ପୂତନା, ପିଶାଚୀ, ରାକ୍ଷସୀ, ରାକ୍ଷସ ଓ ଦୁଷ୍ଟ — ସମସ୍ତେ ରାମଦୂତଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ମସ୍ତକରେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି।

ଭୟଙ୍କର ଯନ୍ତ୍ର, ମନ୍ତ୍ର, କୂଟ, କପଟ, କୁରୋଗ ଓ ଜ୍ୱର — ହନୁମାନଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଶୁଣି ନିଜ ଆଶ୍ରୟ (ଶରୀର) ଛାଡ଼ି ପଳାନ୍ତି।

କର୍ମ ଉପରେ କ୍ରୋଧ କର; ତୁଳସୀକୁ ପ୍ରବୋଧ ଦିଅ; ଯେଉଁମାନେ ଦୋଷ ଓ ଦୁଃଖ ଦିଅନ୍ତି ସେମାନଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡ କର।

ତୁମ ବଳରେ ବାନରମାନେ ରାବଣଠାରୁ ଯୁଦ୍ଧ ଜିତିଲେ; ତୁମ ମାଡ଼ରେ ରାକ୍ଷସମାନେ ଘରେ ଘରେ ନଷ୍ଟ ହେଲେ।

ତୁମ ବଳରେ ରାମରାଜ୍ୟ ସ୍ଥାପିତ ହେଲା ଏବଂ ଦେବତାଙ୍କ ସବୁ କାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧ ହେଲା; ରଘୁବରଙ୍କ ସମସ୍ତ ସଭା ଓ ସାଜସଜ୍ଜା ସୁସଜ୍ଜିତ ହେଲା।

ତୁମର ଗୁଣଗାନ ଶୁଣି ଦେବତାମାନେ ପୁଲକିତ ହୁଅନ୍ତି; ବ୍ରହ୍ମା, ହରି ଓ ହରଙ୍କ ଆଖି ଜଳାର୍ଦ୍ର ହୋଇଯାଏ।

ହେ କପିନାଥ, ତୁଳସୀର ମୁଣ୍ଡରେ ହାତ ବୁଲାଅ; ତୁମ ଦ୍ୱାରା ଜଣେ ସେବକ କିଞ୍ଚିତ ମାତ୍ର ଦୁଃଖୀ ହେଉଥିବା ଦେଖାଯାଉ ନାହିଁ।

ତୁମର ପଡ଼ିକାରେ ପାଳିତ; ଯଦି କିଛି ଭୁଲ ହୋଇଯାଏ, ତେବେ ନୀରବ ହୁଅ ନାହିଁ; ମୁଁ ନୀଚ, କୌଡ଼ି ମୂଲ୍ୟର ଲୋକ — ମୋ ଆଡ଼କୁ ଦୃଷ୍ଟି କର।

ହେ ଭୋରନାଥ, ସକାଳୁ ଅଳ୍ପ ଦୋଷରେ କ୍ରୋଧ କଲେ, ପାଳି, ତୁଷ୍ଟ କରି, ସ୍ଥାପନ କରି ନିଜର କରି ପରେ ଛାଡ଼ି ଦିଅ ନାହିଁ।

ତୁମେ ଜଳ, ମୁଁ ଜଳଚର (ମାଛ); ତୁମେ ମାତା, ମୁଁ ଶିଶୁ — ଏହା ଭିନ୍ନ ନୁହେଁ; ମୋର ଅବଲମ୍ବ ତୁମରି, ବିଳମ୍ବ କର ନାହିଁ।

ମୋତେ ବିକଳ ଶିଶୁ ଜାଣି, ପ୍ରେମ ଚିହ୍ନି ରକ୍ଷା କର; ତୁଳସୀର ବାହୁ ଉପରେ ଲାଙ୍ଗୁଳ (ହସ୍ତ) ବୁଲାଅ।

ରୋଗ, ଅଶୁଭ ଯୋଗ ଓ କୁଳଗତ ଦୋଷ ମୋତେ ଘେରି ନେଇଛି, ଯେପରି ଦିନ ଶେଷରେ ମେଘମାଳା ଘନରୂପ ଘେରି ଆସେ।

ଯନ୍ତ୍ରଣା ଜଳ ପରି ବର୍ଷୁଛି, ଜବାସ ପରି ଜଳୁଛି; କ୍ରୋଧ ବିନା ଦୋଷ, ଧୂଆଁ, ମୂଳ ଓ ମଳିନତା — ଏସବୁ ରୋଗର କାରଣ ହେଉଛି।

ହେ କରୁଣାନିଧାନ, ମହାବଳବାନ ହନୁମାନ, ଦେଖି, ହସି, ହୁଙ୍କାର କରି ଓ ଫୁଙ୍କି ରୋଗର ସୈନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଉଡ଼ାଇ ଦେଇଛ।

କୁରୋଗ ରୂପୀ ଭୀଷଣ ରାକ୍ଷସୀ ତୁଳସୀକୁ ଗ୍ରାସ କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ଥିଲା; ହେ କେଶରୀକୁମାର ବୀର, ତୁମେ ବଳିଷ୍ଠ ହୋଇ ରକ୍ଷା କଲ।

ରାମଙ୍କ ଦାସ ତୁମେ ହିଁ ହନୁମାନ; ହେ ଗୋସାଇଁ, ହେ ସୁସ୍ୱଭାବ, ସର୍ବଦା ଅନୁକୂଳ ରୁହ।

ତୁମେ ମୋତେ ଶିଶୁ ପରି ପାଳିଛ; ପିତା-ମାତାଙ୍କଠାରୁ ପ୍ରାପ୍ତ ଦୁଇ ଅକ୍ଷର (ରାମ ନାମ) ସହିତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମଙ୍ଗଳ ଓ ଆନନ୍ଦ ମିଳୁଛି।

ବାହୁର ଯନ୍ତ୍ରଣା, ବାହୁର କାନ୍ଦଣା — ଆର୍ତ୍ତ ହୋଇ ଡାକୁଛି, ଆନନ୍ଦ ଭୁଲି ଯାଇଛି।

ହେ ଶ୍ରୀରଘୁବୀର, ପୀଡ଼ା ଦୂର କର; ମୁଁ ତୁମ ଦରବାରରେ ରହିବି, ଯଦିଓ ଲୁଲା (ପଙ୍ଗୁ) ହୋଇ ପଡ଼ିବି।

କାଳର କରାଳ ହସ୍ତ, କର୍ମର କଠିନତା, କିମ୍ବା ପାପର ପ୍ରଭାବ — କେଉଁଥିରୁ ଏହି ବାବୁରୀ ବାୟୁପରି ଅବସ୍ଥା ହେଲା?

ଯନ୍ତ୍ରଣା ଓ ମନ୍ଦ ଚିନ୍ତା ରାତି-ଦିନ ସହ୍ୟ ହେଉନାହିଁ; ସେହି ବାହୁ ପୀଡ଼ିତ ହେଲା, ଯାହାକୁ ପବନପୁତ୍ର (ହନୁମାନ) ଧରିଥିଲେ।

ତୁମ୍ଭର ଆଣିବା ତୁଳସୀ ବୃକ୍ଷ; ତାକୁ ଦେଖି ପାଣି ସିଞ୍ଚନ କର — ସେ ତିନି ତାପରେ ମ୍ଳାନ ହୋଇଯାଇଛି।

ହେ କୃପାନିଧାନ, ହେ ରାମ, ଭୂତମାନଙ୍କର, ନିଜର, ପରର — ସମସ୍ତଙ୍କ ରୀତି ତୁମେ ଜାଣ।

ପାଦପୀଡ଼ା, ପେଟପୀଡ଼ା, ବାହୁପୀଡ଼ା, ମୁଖପୀଡ଼ା — ସମଗ୍ର ଶରୀର ଜର୍ଜର ଓ ପୀଡ଼ାମୟ ହୋଇଛି।

ଦେବ, ଭୂତ, ପିତୃ, କର୍ମ, ଦୁଷ୍ଟ, କାଳ ଓ ଗ୍ରହ — ମୋ ଉପରେ ଘୂର୍ଣ୍ଣିଝଡ଼ ପରି ଆକ୍ରମଣ କରି ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉଛନ୍ତି।

ମୁଁ ଶୈଶବରୁ ହିଁ ମୂଲ୍ୟ ବିନା ବିକ୍ରି ହୋଇଛି (ସମର୍ପିତ); ରାମନାମର ଢାଲ ଲଲାଟରେ ଲେଖି ନେଇଛି।

କୁମ୍ଭଜ (ଅଗସ୍ତ୍ୟ)ଙ୍କ ସେବକ ବିକଳ ହୋଇ ଗୋରୁଖୁର ଦାଗରେ ବୁଡ଼ୁଛି; ହାୟ, ହେ ରାମରାୟ, ଏପରି ଅବସ୍ଥା କେଉଁଠୁ ହେଲା?

ବାହୁକ, ସୁବାହୁ, ନୀଚ, ଲୀଚର ଓ ମରୀଚ ପରି ଦୁଷ୍ଟମାନେ ମିଶି ମୁଖପୀଡ଼ା ରୂପୀ କେତୁଜନିତ କୁରୋଗ ରାକ୍ଷସ ହୋଇଛନ୍ତି।

ମୁଁ ସ୍ନେହସହିତ ରାମନାମର ଜପ ଓ ଜାଗରଣ କରିଛି; କାଳ, ଦୂତ, ଭୂତ — ମୋ ମନକୁ ସେମାନେ କଣ କରିବେ?

ମୁଁ ସହାୟ ରୂପେ ରାମ-ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଦୁଇ ଅକ୍ଷର ସ୍ମରଣ କରେ; ଯାହାଙ୍କ ବଳରେ ସମଗ୍ର ଜଗତ ଜାଗ୍ରତ ରହିଛି।

ହେ ତୁଳସୀ, ସ୍ମରଣ କର ସେହି ମହାବୀର ଯୋଦ୍ଧାଙ୍କୁ, ଯିଏ ତାଡ଼କାକୁ ସଂହାର କରିଥିଲେ; ସେ ବରଗଛରୁ ତୀର ବନାଇ ରୋଗକୁ ବିଦ୍ଧ କରିଛନ୍ତି।

ବାଲ୍ୟକାଳରେ ସରଳ ମନରେ ରାମଙ୍କ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଲି; ରାମନାମ ନେଇ ଭିକ ମାଗି ପଡ଼ିକା ଖାଉଥିଲି।

ଲୋକରୀତିରେ ପଡ଼ି, ରାମରାୟଙ୍କର ପବିତ୍ର ପ୍ରେମକୁ ମାୟାବଶରେ ବସି ଭାଙ୍ଗି ଦେଲି — ଏପରି ଛଳ କଲି।

ମନ୍ଦ ଆଚରଣକୁ ନିଜର କରି ଆଚରଣ କଲି; ହେ ଅଞ୍ଜନୀକୁମାର, ରାମଙ୍କ ହସ୍ତ ସ୍ପର୍ଶରେ ମୁଁ ଶୁଦ୍ଧ ହେଲି।

ତୁଳସୀ ଗୋସାଇଁ ହେଲା, ଛଳନାର ଦିନ ଭୁଲି ଗଲା; ତାହାର ଫଳ ପାଉଛି — ଏବେ ମୁଁ ଅନ୍ତିମ ପରିପାକ ଭୋଗୁଛି।

ଅନ୍ନ-ବସ୍ତ୍ରହୀନ, ଭୀଷଣ ବିଷାଦରେ ମଗ୍ନ ଦୀନ ଦୁର୍ବଳକୁ ଦେଖି କେହି ହାୟ ହାୟ କରନ୍ତି ନାହିଁ।

ରଘୁନାଥ ଅନାଥ ତୁଳସୀକୁ ସନାଥ କଲେ; ଶୀଳସିନ୍ଧୁ ନିଜ ସ୍ୱଭାବର ଫଳ ଦେଲେ।

ଏହି ଜଗତରେ ନୀଚ, ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପାଇ ମଧ୍ୟ ଅହଙ୍କାରୀ ହେଲା; ବଚନ, ମନ ଓ ଶରୀରରେ ପ୍ରଭୁଭଜନ ଛାଡ଼ିଦେଲା।

ତେଣୁ ଭୟଙ୍କର ରୋଗର ଛଳରେ ଶରୀର ପେଷିତ ହେଉଛି; ରାମରାୟଙ୍କ ଭକ୍ତର ଲୁହ ଫାଟି ଫାଟି ବାହାରୁଛି।

ଜୀବିତ ଅବସ୍ଥାରେ ଜଗତରେ ଜାନକୀଜୀବନ (ରାମ)ଙ୍କ ଭକ୍ତ ବୋଲି ପରିଚିତ; ମରିବାକୁ କାଶୀ ଓ ସୁରସରୀ (ଗଙ୍ଗା) ଜଳ ଅଛି।

ତୁଳସୀର ଦୁଇ ହାତରେ ମୋଦକ — ଏପରି ସ୍ଥାନରେ; ଯାହାର ଜୀବନରେ କି ମୃତ୍ୟୁରେ କୌଣସି ଶିଶୁ (ସନ୍ତାନ) ଚିନ୍ତା କରିବ ନାହିଁ।

ଲୋକେ ମୋତେ ମିଥ୍ୟା କି ସତ୍ୟ ରାମଙ୍କର ବୋଲି ସମସ୍ତେ କୁହନ୍ତି; ମୋ ମନରେ ହରି କି ହରଙ୍କର ମାନ୍ୟତା ନାହିଁ — କେବଳ ରାମ ଅଛନ୍ତି।

ଭାରୀ ଅସହ୍ୟ ପୀଡ଼ାରେ ଶରୀରରୁ ବିହ୍ୱଳ ହେଉଛି; ରଘୁବୀରଙ୍କ ବିନା କେହି ଏହାକୁ ଦୂର କରି ପାରିବ ନାହିଁ।

ସୀତାପତି ରାମ ସ୍ୱାମୀ, ହନୁମାନ ନିତ୍ୟ ସହାୟ; ହିତୋପଦେଶ ପାଇଁ ମହେଶଙ୍କୁ ଗୁରୁ ମାନ।

ମନ, ବଚନ, କାୟାରେ ତୁମ ପାଦର ଶରଣରେ ଅଛି; ହେ ଦେବ, ତୁମ ଭରସାରେ ମୁଁ ଅନ୍ୟ ଦେବତା ଜାଣେ ନାହିଁ।

ରୋଗ, ଭୂତଜନିତ ଉପାଧି, କାହାର ଦୁଷ୍ଟତା — ହେ ଭକ୍ତର ହୃଦୟ ଜାଣୁଥିବା ପ୍ରଭୁ, ତୁଳସୀକୁ ଶାନ୍ତି ପ୍ରଦାନ କର।

ହେ କପିନାଥ, ରଘୁନାଥ, ଭୋଳାନାଥ, ଭୂତନାଥ — ରୋଗର ସମୁଦ୍ରକୁ ଗାଈର ଖୁର ଦାଗରେ (ଅତି ସହଜରେ) କାହିଁକି ଦୂର କରାଯାଉ ନାହିଁ?

ମୁଁ ସୁଜ୍ଞ ହନୁମାନଙ୍କୁ, ରାମରାୟଙ୍କୁ, କୃପାନିଧାନ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ କହୁଛି — ସାବଧାନ ହୋଇ ଶୁଣ।

ହର୍ଷ, ବିଷାଦ, ରାଗ, କ୍ରୋଧ — ଗୁଣ ଓ ଦୋଷମୟୀ ଏହି ସଂସାରକୁ ବ୍ରହ୍ମା ସୃଷ୍ଟି କରିଛନ୍ତି; ଜଗତରେ ସବୁ ଦେଖାଯାଏ।

ମାୟା ଓ ଜୀବ କାଳ, କର୍ମ ଓ ସ୍ୱଭାବର; କର୍ତ୍ତା ରାମ — ବେଦ ଏହା କୁହନ୍ତି; ମନରେ ସତ୍ୟ ବୋଲି ଭାବ।

ତୁମଠାରୁ କଣ ନ ହୁଏ? ହେ ପ୍ରଭୁ, ମୋତେ ବୁଝାଅ; ମୁଁ ମଧ୍ୟ ମୌନ ରହେ — ତାହା ଜାଣି କରୁଣା କର।