ਹਨੁਮਾਨ ਬਾਹੁਕ
ਇਹ ਹਨੁਮਾਨ ਦੀ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਰਚਿਆ ਇੱਕ ਕਾਵਿ-ਪਾਠ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤੁਲਸੀਦਾਸ ਹਨੁਮਾਨ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਸ਼ਕਤੀ, ਰਾਮ-ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਸੰਕਟ-ਨਿਵਾਰਨ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਨਾਲ ਹੀ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਬਾਂਹ ਦੀ ਪੀੜ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰੇ ਲਈ ਹਨੁਮਾਨ ਦੀ ਸਰਨ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਤੁਕਾਂ
ਸਿੰਧੂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸੀਤਾ ਜੀ ਦਾ ਸੋਗ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਉੱਗਦੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਰੰਗ ਵਰਗਾ ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ; ਵਿਸ਼ਾਲ ਭੁਜਾਵਾਂ ਵਾਲਾ, ਭਿਆਨਕ ਮੂਰਤੀ ਵਾਲਾ, ਕਾਲ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰਨ ਵਾਲਾ ਜਾਪਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 1
ਜਿਸ ਨੇ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ; ਸੋਹਣੀਆਂ ਤੇ ਬਲਵਾਨ ਭੁਜਾਵਾਂ ਵਾਲਾ, ਪਵਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਦੇ ਮਾਨ ਅਤੇ ਮਦ (ਹੰਕਾਰ) ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਵਾਲਾ।
ਸ਼ਲੋਕ 2
ਤੁਲਸੀਦਾਸ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਸੁਗਮ ਹੈ, ਸੇਵਕਾਂ ਦੇ ਹਿੱਤ ਲਈ ਸਦਾ ਨੇੜੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦੇ ਗੁਣ ਗਾਉਣ, ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਨ, ਸਿਮਰਨ ਤੇ ਜਾਪ ਕਰਨ ਨਾਲ ਉਹ ਸਾਰੇ ਭਿਆਨਕ ਸੰਕਟਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 3
ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਸੁਨਹਿਰੇ ਪਰਬਤ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਕਰੋੜਾਂ ਸੂਰਜਾਂ ਦਾ ਤੇਜ਼ ਹੈ; ਛਾਤੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੈ, ਭੁਜਾਵਾਂ ਭਿਆਨਕ ਦੰਡਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਹਨ, ਨਹੁੰ ਵਜਰ ਵਰਗੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਵਜਰ ਵਾਂਗ ਕਠੋਰ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 4
ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਭੂਰੀਆਂ ਹਨ, ਭਰਵੱਟੇ ਭਿਆਨਕ ਹਨ, ਜੀਭ, ਦੰਦ ਅਤੇ ਮੁਖ ਡਰਾਉਣੇ ਹਨ; ਵਾਲ ਵਾਨਰ ਵਰਗੇ ਹਨ, ਲੰਗੂਰ ਖੁਰਦਰਾ ਹੈ; ਉਹ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਦੇ ਬਲ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 5
ਤੁਲਸੀਦਾਸ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਜਿਸ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਪਵਨਪੁੱਤਰ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਮੂਰਤੀ ਵਸਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਬੰਦੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਪਾਪ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ।
ਸ਼ਲੋਕ 6
ਪੰਚਮੁਖ, ਛਮੁਖ ਅਤੇ ਭ੍ਰਿਗੁਮੁਖ ਵਰਗੇ ਯੋਧਿਆਂ, ਅਸੁਰਾਂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਹਰ ਸੰਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪੂਰਾ ਸਮਰੱਥ ਸੂਰਬੀਰ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 7
ਉਹ ਬਾਂਕਾ ਸੂਰਮਾ ਵੀਰਤਾ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਸੰਸਾ-ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਵਡਿਆਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਵੇਦ ਅਤੇ ਭਾਟ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ਲੋਕ 8
ਜਿਸ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਰਘੁਨਾਥ ਆਪ ਜਸ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਜਿਸ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਅਥਾਹ ਜਲ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਸੰਸਾਰ-ਸਮੁੰਦਰ ਸੁੱਕ ਗਿਆ।
ਸ਼ਲੋਕ 9
ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੋਰ ਕੌਣ ਹੈ? ਤੁਲਸੀਦਾਸ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਪਵਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਸੋਹਣਾ ਰਾਜਪੂਤ (ਸੂਰਬੀਰ) ਹੀ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 10
ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਵਿਦਿਆ ਪੜ੍ਹਨ ਗਏ; ਸੂਰਜ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਬਾਲ-ਖੇਡ ਸਮਝ ਕੇ ਆਪਣੀ ਚਾਲ ਵਿੱਚ ਫੇਰ-ਫਾਰ ਕੀਤੀ।
ਸ਼ਲੋਕ 11
ਉਹ ਉਲਟੇ ਪੈਰੀਂ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਗਨ ਮਨ ਨਾਲ ਤੁਰਦਾ ਰਿਹਾ; ਉਸ ਦੀ ਚਾਲ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਭੁਲੇਖਾ ਨਹੀਂ ਆਇਆ—ਇਹ ਵਾਨਰ ਬਾਲਕ ਦੀ ਖੇਡ ਸੀ।
ਸ਼ਲੋਕ 12
ਇਹ ਕੌਤਕ ਵੇਖ ਕੇ ਲੋਕਪਾਲ, ਹਰਿ, ਹਰ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਚੁੰਧਿਆ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿੱਤ ਉੱਤੇ ਹੈਰਾਨੀ ਦਾ ਭਾਰ ਛਾ ਗਿਆ।
ਸ਼ਲੋਕ 13
ਭਾਵੇਂ ਬਲ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰੀਏ, ਭਾਵੇਂ ਵੀਰ ਰਸ ਦੀ, ਭਾਵੇਂ ਧੀਰਜ ਦੀ, ਭਾਵੇਂ ਸਾਹਸ ਦੀ—ਤੁਲਸੀਦਾਸ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਸਰੀਰ ਧਾਰਣ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਸਭ ਦਾ ਸਾਰ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 14
ਭਾਰਤ (ਮਹਾਭਾਰਤ) ਵਿੱਚ ਉਹ ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਰੱਥ ਦਾ ਕੇਤੂ (ਧਵਜ) ਬਣਿਆ; ਉਸ ਦੀ ਗਰਜ ਸੁਣ ਕੇ ਕੁਰੂ ਰਾਜੇ ਦੀ ਫੌਜ ਹਲਬਲਾ ਗਈ।
ਸ਼ਲੋਕ 15
ਦ੍ਰੋਣ ਅਤੇ ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਪਵਨਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਮਹਾਵੀਰ ਕਿਹਾ; ਉਸ ਦਾ ਬਲ ਵੀਰ-ਰਸ ਰੂਪੀ ਅਥਾਹ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਜਲ ਵਰਗਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 16
ਵਾਨਰ ਸੁਭਾਅ ਕਰਕੇ, ਬਾਲ-ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾ ਕੇ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਛਾਲਾਂ ਕਾਰਨ ਆਕਾਸ਼ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਘਟਦਾ ਜਾਪਦਾ ਸੀ।
ਸ਼ਲੋਕ 17
ਯੋਧੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਮੱਥਾ ਟੇਕਦੇ, ਹੱਥ ਜੋੜਦੇ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹਨ; ਹਨੁਮਾਨ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਜਗਤ ਦੇ ਜੀਵਨ (ਪ੍ਰਭੂ) ਦਾ ਫਲ ਪਾ ਲੈਣਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 18
ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਗਾਂ ਦੇ ਖੁਰ ਦੇ ਟੋਏ ਵਰਗਾ ਕਰ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਹੋਲਿਕਾ ਵਾਂਗ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ; ਬਿਲਕੁਲ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਵੈਰੀ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਹਲਚਲ ਮਚਾ ਦਿੱਤੀ।
ਸ਼ਲੋਕ 19
ਦ੍ਰੋਣ ਪਰਬਤ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਮਹਿਜ਼ ਖਿਆਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਖਾੜ ਕੇ ਲਿਆ, ਗੇਂਦ ਵਾਂਗ; ਵਾਨਰ ਦੀ ਉਹ ਖੇਡ ਬੇਲ ਦੇ ਫਲ ਵਾਂਗ ਕਿੰਨੀ ਸੌਖੀ ਸੀ!
ਸ਼ਲੋਕ 20
ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸੰਕਟਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਅਤੇ ਅਸਮੰਜਸ ਆ ਗਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਯੁਗਾਂ-ਜੁਗਾਂ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਹਥੇਲੀ ਉੱਤੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਸ਼ਲੋਕ 21
ਉਹ ਸਾਹਸੀ ਅਤੇ ਸਮਰੱਥ ਹੈ, ਤੁਲਸੀ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਹੈ; ਜਿਸ ਦੀ ਬਾਂਹ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਲੋਕਪਾਲਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਫਿਰ ਤੋਂ ਸਥਿਰ ਆਧਾਰ ਬਣ ਗਿਆ।
ਸ਼ਲੋਕ 22
ਕਛੂਏ ਦੀ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਆਪਣੇ ਪੈਰ ਟਿਕਾ ਕੇ, ਮਾਨੋ ਨਾਪ ਕੇ ਭਾਂਡਾ ਭਰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਜਲ ਉਸ ਲਈ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਭਾਂਡਾ ਬਣ ਗਿਆ।
ਸ਼ਲੋਕ 23
ਜੋ ਸਮੁੰਦਰ ਵੈਰੀਆਂ ਲਈ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਰਗਾ ਅਤੇ ਵੱਡੀਆਂ ਮੱਛੀਆਂ ਤੇ ਮਗਰਮੱਛਾਂ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਸੀ, ਉਹ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜਨ ਵਾਲੇ ਹਨੁਮਾਨ ਲਈ ਪੱਕਾ ਥਲ ਬਣ ਗਿਆ।
ਸ਼ਲੋਕ 24
ਕੁੰਭਕਰਨ, ਰਾਵਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗਰਜਾਂ ਰੂਪੀ ਬਾਲਣ ਲਈ, ਤੁਲਸੀਦਾਸ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਹਨੁਮਾਨ ਦਾ ਪ੍ਰਤਾਪ ਇੱਕ ਪ੍ਰਬਲ ਅੱਗ ਬਣ ਗਿਆ।
ਸ਼ਲੋਕ 25
ਭੀਸ਼ਮ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਮੇਰੇ ਵਿਚਾਰ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਤਿੰਨਾਂ ਕਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨੁਮਾਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਮਹਾਬਲੀ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।
ਸ਼ਲੋਕ 26
ਤੂੰ ਰਾਮ ਰਾਜਾ ਦਾ ਦੂਤ ਹੈਂ, ਪੌਣ ਦਾ ਸੁਪੁੱਤਰ ਹੈਂ, ਅੰਜਨੀ ਦਾ ਨੰਦਨ ਹੈਂ; ਤੇਰਾ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸੂਰਜ ਵਰਗਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 27
ਸੀਤਾ ਦੇ ਸੋਗ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਪਾਪਾਂ ਤੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦਾ ਦਮਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸ਼ਰਨ ਆਏ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਵਰਗਾ ਪਿਆਰਾ।
ਸ਼ਲੋਕ 28
ਦਸਮੁਖ ਰਾਵਣ ਲਈ ਉਹ ਅਸਹਿ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕੰਗਾਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬਣ ਗਿਆ; ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਉਹ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਆਸਰਾ ਹੈ—ਇਹ ਹਨੁਮਾਨ, ਤੁਲਸੀ ਦਾ ਖਜ਼ਾਨਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 29
ਗਿਆਨੀ, ਗੁਣਵਾਨ, ਬਲਵਾਨ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਸਾਵਧਾਨ; ਉਹ ਸਿਆਣਾ ਸੁਆਮੀ ਹੈ—ਹਨੁਮਾਨ ਨੂੰ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਉਤਾਰੋ।
ਸ਼ਲੋਕ 30
ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਬਲ ਭੁਵਨ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ; ਵੇਦ ਅਤੇ ਦੇਵਤੇ ਉਸ ਬੰਦੀ-ਛੋੜ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ਲੋਕ 31
ਪਾਪ ਅਤੇ ਤਾਪ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਤੇ ਪਾਲੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ; ਉਹ ਸਵੇਰ ਦਾ ਸੂਰਜ ਹੈ ਜੋ ਸੇਵਕ ਰੂਪੀ ਕੰਵਲ ਨੂੰ ਸੁੱਖ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 32
ਉਹ ਇਸ ਲੋਕ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਤੋਂ ਵੀ ਸੋਕ-ਰਹਿਤ ਹੈ, ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ; ਤੁਲਸੀਦਾਸ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਉਸੇ ਉੱਤੇ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 33
ਰਾਮ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਸੇਵਕ, ਬਾਮਦੇਵ (ਸ਼ਿਵ) ਦਾ ਨਿਵਾਸ; ਕੇਸਰੀ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਨਾਮ ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਕਾਮਧੇਨੁ/ਕਲਪਤਰੂ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 34
ਉਹ ਮਹਾਬਲ ਦੀ ਸੀਮਾ ਹੈ, ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਹੈ, ਬਹੁਤ ਮਹਾਨ ਵਡਿਆਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਮਹਾਵੀਰ ਹੈ; ਰਘੁਬੀਰ ਦਾ ਚੁਣਿਆ ਹੋਇਆ ਵਿਖਿਆਤ ਵੀਰ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 35
ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਵਜਰ ਵਾਂਗ ਕਠੋਰ ਹੈ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਗਰਜਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਵੀ ਮਨ ਕਰੁਣਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਧਰਮੀ ਅਤੇ ਧੀਰ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 36
ਦੁਰਜਨਾਂ ਲਈ ਉਹ ਕਾਲ ਵਰਗਾ ਭਿਆਨਕ ਹੈ, ਸਜਣਾਂ ਦਾ ਰੱਖਿਅਕ ਹੈ; ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਸਿਮਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਪੀੜ ਨੂੰ ਉਹ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 37
ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਸੁੱਖ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਰਘੁਨਾਇਕ ਦਾ ਦੁਲਾਰਾ; ਪੌਣ ਦਾ ਸਾਹਸੀ ਪੁੱਤਰ ਆਪਣੇ ਸੇਵਕਾਂ ਦਾ ਸਹਾਇਕ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 38
ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਰਚਣ ਲਈ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਪਾਲਣ ਲਈ ਹਰੀ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਮੌਤ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਵਰਗਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੀਉਣ ਲਈ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪਾਨ ਵਰਗਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 39
ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਉਹ ਧਰਤੀ ਹੈ, ਹਨੇਰਾ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਸੂਰਜ ਹੈ, ਸੁਕਾਉਣ ਲਈ ਅੱਗ ਹੈ, ਪਾਲਣ ਲਈ ਚੰਦਰਮਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 40
ਉਹ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੀਤੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਭਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਮਲੀਨਤਾ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਮੋਦਕ ਵਰਗਾ ਉੱਤਮ ਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 41
ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਆਰਤੀ (ਦੁਖੀਆਂ) ਦੀ ਪੀੜਾ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ, ਤੁਲਸੀਦਾਸ ਦਾ ਹਠੀਲਾ (ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ) ਸੁਆਮੀ ਹਨੁਮਾਨ ਹੀ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 42
ਸੇਵਕ ਜੋ ਸੇਵਾ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਤੇ ਜਾਨਕੀ (ਸੀਤਾ) ਦੀ ਆਣ-ਮਾਣ ਨੂੰ ਮੰਨਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ੂਲਪਾਣੀ (ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਥ (ਰਾਮ) ਦੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਸਿਰ ਨਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 43
ਦੇਵੀ, ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਦੈਂਤ ਸਭ ਦਇਆਵਾਨ ਹੋ ਕੇ ਹੱਥ ਜੋੜਦੇ ਹਨ, ਫਿਰ ਮਾੜੇ-ਮੁਥਾਜ ਬਰਾਕ (ਭੀਲ) ਦਾ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਾਜਿਆਂ ਤੇ ਰੰਕਾਂ (ਭਿਖਾਰੀਆਂ) ਦਾ ਕੀ ਕਹਿਣਾ?
ਸ਼ਲੋਕ 44
ਜਾਗਦਿਆਂ, ਸੌਂਦਿਆਂ, ਬੈਠਦਿਆਂ, ਬੋਲਦਿਆਂ ਆਨੰਦ-ਪ੍ਰਮੋਦ ਵਿੱਚ, ਉਸ (ਭਗਤ) ਦੇ ਜੋ ਅਨਰਥ (ਬੁਰਾਈ) ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਕ (ਇਕ ਬਿੰਦੂ) ਵਾਂਗ ਸਮਰੱਥ ਹੈ (ਭਾਵ, ਮਿਟਾਉਣ ਵਾਲਾ)।
ਸ਼ਲੋਕ 45
ਜਿਸ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਹਨੂਮਾਨ ਦੀ ਹੁਲਾਰ (ਜੈਕਾਰਾ) ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਦਿਨ ਚੰਗਾ (ਭਲਾ) ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ-ਉੱਥੇ (ਸਭ ਥਾਵਾਂ) ਉਹ ਪੂਰਨ (ਸਫਲ) ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 46
ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ (ਗੌਰੀ-ਸਹਿਤ), ਸ਼ੂਲਪਾਣੀ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਰਾਮ ਅਤੇ ਜਾਨਕੀ ਦਾ ਅਨੁਗ੍ਰਹਿ (ਅਨੁਕੂਲ) ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਪਾਲ ਵੀ।
ਸ਼ਲੋਕ 47
ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਲੋਕ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸ਼ੋਕ ਰਹਿਤ, ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ (ਤਿਲੋਕ) ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ੋਕ ਰਹਿਤ ਹੈ; ਤੁਲਸੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ (ਦੂਜੇ) ਬੀਰ (ਵੀਰ) ਦੀ ਲੋੜ ਕੀ?
ਸ਼ਲੋਕ 48
ਕੇਸਰੀ-ਕੁਮਾਰ (ਹਨੂਮਾਨ), ਬੰਦੀਛੋੜ (ਰਾਮ) ਦੇ ਨੇਵਾਜ਼ੇ (ਪ੍ਰਸੰਨ/ਪਾਲਤੂ) ਨੇ ਸਭ ਨੂੰ (ਵਰ-ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ), ਕਪੀ (ਹਨੂਮਾਨ) ਦੀ ਕੀਰਤੀ ਨਿਰਮਲ ਹੈ, ਜੋ ਕਰੁਣਾਨਿਧਾਨ ਹਨ।
ਸ਼ਲੋਕ 49
ਜਿਸ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਹਨੂਮਾਨ ਦੀ ਹੁਲਾਰ (ਜੈਕਾਰਾ) ਉਛਲਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਪਾਲੂ ਮੁਨੀ-ਸਿੱਧ ਬਾਲਕ ਵਾਂਗ ਪਾਲਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ਲੋਕ 50
ਹੇ ਕਰੁਣਾ ਦੇ ਖਜ਼ਾਨੇ, ਬਲ-ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਖਜ਼ਾਨੇ, ਆਨੰਦ-ਮਹਿਮਾ ਦੇ ਖਜ਼ਾਨੇ, ਗੁਣ-ਗਿਆਨ ਦੇ ਖਜ਼ਾਨੇ, ਤੁਸੀਂ ਹੋ।
ਸ਼ਲੋਕ 51
ਤੁਸੀਂ ਬਾਮਦੇਵ-ਰੂਪ (ਸ਼ਿਵ-ਰੂਪ) ਹੋ, ਰਾਜਾ ਰਾਮ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਹੋ, ਤੁਹਾਡਾ ਨਾਮ ਲੈਣ-ਦੇਣ (ਜਪਣ-ਵਿਚਾਰ) ਨਾਲ ਅਰਥ, ਧਰਮ, ਕਾਮ, ਮੋਕਸ਼ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ਲੋਕ 52
ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਭਾਵ, ਸੀਤਾਨਾਥ (ਰਾਮ) ਦੇ ਸੁਭਾਵ-ਸ਼ੀਲ, ਲੋਕ-ਵੇਦ-ਵਿਧੀ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ, ਹੇ ਹਨੂਮਾਨ, ਤੁਸੀਂ ਹੋ।
ਸ਼ਲੋਕ 53
ਮਨ, ਵਚਨ ਅਤੇ ਕਰਮ ਤਿੰਨਾਂ ਪ੍ਰਕਾਰਾਂ ਨਾਲ, ਤੁਲਸੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਹਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਸੁਜਾਨ (ਬੁੱਧੀਮਾਨ) ਮਾਲਕ ਹੋ।
ਸ਼ਲੋਕ 54
ਮਨ ਨੂੰ ਅਗਮ (ਅਪਹੁੰਚ) ਕੰਮ ਨੂੰ ਕਪੀਸ਼ (ਹਨੂਮਾਨ) ਨੇ ਤਨ (ਸਰੀਰ) ਨੂੰ ਸੁਗਮ (ਸੌਖਾ) ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਮਹਾਰਾਜ (ਰਾਮ) ਦੇ ਕੰਮ ਵਾਸਤੇ ਸਮਾਜ-ਸਾਜ (ਸਜਾਵਟ) ਨਾਲ ਸਜੇ ਹਨ।
ਸ਼ਲੋਕ 55
ਹੇ ਦੇਵ-ਬੰਦੀਛੋੜ (ਰਾਮ), ਰਣ-ਰੋਰ (ਯੁੱਧ-ਵੀਰ), ਕੇਸਰੀ-ਕੁਮਾਰ (ਹਨੂਮਾਨ), ਜੁਗ-ਜੁਗ (ਹਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ) ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਤੇਰੇ ਬਿਰਦ (ਵਿਰਦ/ਵਿਕਰਮ) ਵਿਰਾਜਮਾਨ (ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ) ਹਨ।
ਸ਼ਲੋਕ 56
ਹੇ ਬੀਰ-ਬਰਜੋਰ (ਬਹੁਤ ਬਲਵਾਨ), ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਤਰਫ਼ (ਵੱਲ) ਘਟ (ਥੋੜ੍ਹਾ) ਜੋਰ (ਬਲ) ਸੁਣ ਕੇ, ਸਾਧੂ ਸੰਗ-ਕੁਚ (ਸੰਕੋਚ) ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਖਲ (ਦੁਸ਼ਟ) ਗਣ (ਸਮੂਹ) ਗਾਜਦੇ (ਡਰਾਉਂਦੇ) ਹਨ।
ਸ਼ਲੋਕ 57
ਹੇ ਅੰਜਨੀ-ਕੁਮਾਰ (ਹਨੂਮਾਨ), ਮੇਰੀ ਬਿਗੜੀ (ਵਿਗੜੀ) ਸੁਧਾਰ ਦਿਓ, ਜਿਵੇਂ ਹਨੂਮਾਨ ਦੇ ਨੇਵਾਜ਼ੇ (ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ) ਵਿੱਚ ਆਏ (ਭਗਤਾਂ) ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 58
ਹੇ ਹਨੂਮਾਨ, ਤੁਸੀਂ ਸਦਾ ਜਨ (ਭਗਤਾਂ) ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਸਿਰ-ਮੋਨੀ (ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ) ਹੋ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਵਿਗਾੜ (ਬੁਰਾਈ) ਕਿਸ ਉੱਤੇ ਪਾਵਾਂ? ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਖੀਝ (ਗੁੱਸਾ) ਕਰਾਂ?
ਸ਼ਲੋਕ 59
ਮਾਲਕ-ਸੇਵਕ ਦੇ ਨਾਤੇ (ਰਿਸ਼ਤੇ) ਤੋਂ, ਜੋ ਕੁਝ (ਭੁੱਲ) ਹੋਇਆ, ਉਹ ਉਥੇ (ਉਸ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵਿੱਚ) ਤੁਲਸੀ ਦਾ ਕੋਈ ਚਾਰਾ (ਉਪਾਅ) ਨਹੀਂ। ਦੋਸ਼ ਸੁਣਾਉਣ ਨਾਲ, ਅੱਗੇ ਤੋਂ (ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ) ਹੋਸ਼ੀਆਰ (ਸਾਵਧਾਨ) ਹੋਵਾਂਗਾ, ਪਰ ਹੇ ਮਨ, ਤੂੰ ਹਾਰ (ਹਾਰ ਮੰਨ)।
ਸ਼ਲੋਕ 60
ਤੇਰੇ ਥਪੇ (ਸਥਾਪਿਤ) ਨੂੰ ਮਹੇਸ਼ (ਸ਼ਿਵ) ਵੀ ਨਹੀਂ ਉਥਪਾ (ਉਖਾੜ) ਸਕਦਾ, ਜੋ ਕਪਿ (ਹਨੂਮਾਨ) ਨੇ ਥਿਰ (ਸਥਿਰ) ਕੀਤਾ, ਉਹ ਘਰ ਘਾਲ (ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ) ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਤੇਰੇ ਨੇਵਾਜ਼ੇ (ਪ੍ਰਸੰਨ) ਗਰੀਬ-ਨਿਵਾਜ਼ (ਰਾਮ) ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਉਰ (ਹਿਰਦੇ) ਵਿੱਚ ਸਾਲ (ਜਲਣ) ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਬਿਰਾਜਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ਲੋਕ 61
ਹੇ ਤੁਲਸੀ, ਸਾਰੇ ਸੰਕਟ-ਸੋਚ (ਚਿੰਤਾ) ਤੇਰਾ ਨਾਮ (ਹਨੂਮਾਨ) ਲੈਣ ਨਾਲ ਮਕੜੀ (ਮਕੜੀ) ਦੇ ਜਾਲੇ ਵਾਂਗ ਫਟ (ਟੁੱਟ) ਜਾਂਦੇ ਹਨ। (ਜੇ) ਬੁੱਢੇ (ਵਡੇਰੇ) ਹੋਏ, (ਜਾਂ) ਬਲੀ (ਬਲੀ) ਹੋਏ, (ਜਾਂ) ਬਾਰ-ਬਾਰ (ਵਾਰ-ਵਾਰ) ਹਾਰ (ਹਾਰ) ਮੰਨੇ, (ਫਿਰ ਵੀ) ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ (ਭਗਤ) ਤੇਰੇ ਪੱਲੇ (ਆਸਰੇ) ਪਏ ਹਨ।
ਸ਼ਲੋਕ 62
ਤੂੰ ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਕੀਤਾ, ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਵੀਰਾਂ ਨੂੰ ਢਾਹਿਆ, ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜਿਆ, ਲੰਕਾ (ਦੇ) ਮਵਾ (ਬੁਰੇ) ਵਾਂਗ (ਖਤਮ) ਕੀਤਾ। ਤੂੰ ਰਣ-ਕੇਹਰੀ (ਯੁੱਧ-ਸ਼ੇਰ) ਹੈਂ, (ਜਿਸ) ਕੇਹਰੀ (ਸ਼ੇਰ) (ਵਰਗੇ) ਦੁਸ਼ਮਣ-ਹਾਥੀ (ਬਲਵਾਨ) ਨੂੰ, ਛੈਲ-ਛਵਾ (ਅਹੰਕਾਰੀ) ਨੂੰ, (ਆਪਣੇ) ਤੋਂ ਵਿਦਲ (ਵਿਖੰਡ) ਕੀਤਾ।
ਸ਼ਲੋਕ 63
ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗਾ ਸਮਰੱਥ ਸੁਆਮੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਹਿਣ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਤੁਲਸੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਬਾਂਦਰ (ਹਨੂੰਮਾਨ) ਅਤੇ ਬਾਜ (ਗਰੁੱਡ) ਵਰਗੇ ਬੁਰੇ ਖਲ-ਖੇਚਰਾਂ (ਰਾਖਸ਼ਾਂ) ਨੂੰ, ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਲਪੇਟ ਕੇ ਲਵੇ ਵਾਂਗ ਲੈ ਲੈਂਦਾ?
ਸ਼ਲੋਕ 64
ਜਿਵੇਂ ਝਾੜੂ (ਅੱਛ) ਨਾਲ ਮਲਣਾ, ਜਾਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਅੱਗ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਸਾਨਨ (ਰਾਵਣ) ਦਾ ਮੂੰਹ ਵੀ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ। ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਗਰਜ ਵਰਗਾ ਅਟੱਲ ਕੁੰਭਕਰਣ, ਅਤੇ ਹਾਥੀ ਉੱਤੇ ਸ਼ੇਰ ਵਰਗਾ।
ਸ਼ਲੋਕ 65
ਰਾਮ ਦੇ ਪਰਤਾਪ ਦੀ ਅੱਗ, ਬੁਰਾਈ, ਰਿਪੁ, ਅਤੇ (ਪਾਪ) ਸਮੀਰ (ਹਵਾ) ਦੇ ਪਿਆਰੇ (ਹਨੂੰਮਾਨ) ਨੂੰ। ਪਾਪ, ਸਰਾਪ ਅਤੇ ਤਿੰਨੋਂ ਤਾਪਾਂ ਤੋਂ ਤੁਲਸੀ ਨੂੰ ਸਦਾ ਉਹ ਰੱਖਵਾਲਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 66
ਸੰਸਾਰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਹਨੂੰਮਾਨ ਦੀ ਮਿਹਰਬਾਨੀ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚ ਕੇ, ਹੇ ਬਲੀ (ਹਨੂੰਮਾਨ), ਬੋਲ ਨੂੰ ਨਾ ਭੁੱਲਿਓ।
ਸ਼ਲੋਕ 67
ਸੇਵਾ ਦੇ ਯੋਗ, ਤੁਲਸੀ ਤੋਂ ਕਦੇ ਕੋਈ ਚੂਕ ਹੋ ਗਈ, ਹੇ ਸੁਆਮੀ, ਕਪੀ (ਹਨੂੰਮਾਨ) ਆਪਣੀ ਸੁਭਾਵਿਕ ਮਹਾਨਤਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਰੱਖੋ।
ਸ਼ਲੋਕ 68
ਮੈਨੂੰ ਅਪਰਾਧੀ ਜਾਣ ਕੇ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਜ਼ਾ ਦਿਓ, ਪਰ ਜਿਵੇਂ ਮੋਦਕ (ਮਿੱਠਾ) ਮਰੇ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਨਾ ਸਕਣ।
ਸ਼ਲੋਕ 69
ਹੇ ਸਾਹਸੀ, ਹਵਾ ਦੇ ਪਿਆਰੇ, ਰਘੁਬੀਰ (ਰਾਮ) ਦੇ, ਮੇਰੀ ਬਾਂਹ ਦੀ ਪੀੜ ਨੂੰ, ਹੇ ਮਹਾਬੀਰ, ਛੇਤੀ ਦੂਰ ਕਰੋ।
ਸ਼ਲੋਕ 70
ਬਾਲਕ (ਮੈਨੂੰ) ਵੇਖ ਕੇ, ਹੇ ਬਲੀ, ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਆਪਣਾ ਬਣਾਇਆ, ਹੇ ਦੀਨਬੰਧੁ (ਦੀਨਾਂ ਦੇ ਮਿੱਤਰ), ਦਯਾ ਕੀਤੀ, ਨਿਰਉਪਾਧਿ (ਬਿਨਾਂ ਕਾਰਨ) ਅਤੇ ਨਿਆਰੀ।
ਸ਼ਲੋਕ 71
ਤੁਹਾਡਾ ਭਰੋਸਾ ਹੈ ਤੁਲਸੀ ਦਾ, ਤੁਹਾਡਾ ਹੀ ਬਲ, ਤੁਹਾਡੀ ਹੀ ਆਸ, ਮੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਦਾਸ ਸਮਝੋ।
ਸ਼ਲੋਕ 72
ਵੱਡਾ ਭਿਆਨਕ ਕਲਿਯੁਗ, ਕਿਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਬੇਹਾਲ ਕੀਤਾ? ਪਰ ਹੇ ਬਲੀ (ਹਨੂੰਮਾਨ), ਆਪਣਾ ਪੈਰ (ਮਾਥੇ ਉੱਤੇ?) ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਵਾਰੋ।
ਸ਼ਲੋਕ 73
ਹੇ ਕੇਸਰੀ-ਕਿਸ਼ੋਰ (ਹਨੂੰਮਾਨ), ਰਣ-ਦੁਰਗ, ਬਲਵਾਨ ਬੀਰ, ਮੇਰੀ ਬਾਂਹ ਦੀ ਪੀੜ ਨੂੰ, ਜਿਵੇਂ ਰਾਹੂ-ਮਾਤਾ (ਸ਼ਨੀਚਰ?) ਨੂੰ, ਪਛਾੜ ਕੇ ਮਾਰੋ।
ਸ਼ਲੋਕ 74
ਹੇ ਡਿੱਗੇ ਨੂੰ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਸਥਿਰ ਕੀਤੇ ਨੂੰ ਡੇਗਣ ਵਾਲੇ, ਹੇ ਕੇਸਰੀ-ਕੁਮਾਰ (ਹਨੂੰਮਾਨ), ਆਪਣਾ ਬਲ ਸੰਭਾਲੋ।
ਸ਼ਲੋਕ 75
ਰਾਮ ਦੇ ਗ਼ੁਲਾਮਾਂ (ਭਗਤਾਂ) ਲਈ ਕਲਪ-ਵ੍ਰਿਕਸ਼ (ਬਰਕਤ) ਹੈ, ਹੇ ਰਾਮ-ਦੂਤ, ਮੇਰੇ ਦੀਨ-ਦੁਬਲੇ (ਗਰੀਬ-ਨਿਮਾਣੇ) ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਤੁਹਾਡਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 76
ਹੇ ਸੁਆਮੀ, ਸਮਰੱਥ, ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗਾ, ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ, ਉਸ (ਦੁੱਖ) ਨੂੰ, ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਅਪਰਾਧ, ਹੇ ਬੀਰ, ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਮਾਰੋ।
ਸ਼ਲੋਕ 77
(ਸਮੁੰਦਰ) ਵਿਸ਼ਾਲ ਬਾਂਹ, ਹੇ ਬਲੀ, (ਦੁੱਧ) ਵਾਰਿਚਰ (ਜਲਚਰ) ਪੀੜ, (ਘੜਿਆਲ) ਮੱਛੀ (ਮਗਰ) ਵਾਂਙੁ ਫੜ੍ਹ ਕੇ, (ਉਸ) ਦਾ ਮੂੰਹ ਪਾੜ ਦਿਓ।
ਸ਼ਲੋਕ 78
ਰਾਮ ਦਾ ਪਿਆਰ, ਰਾਮ ਦਾ ਸਾਹਸ, ਸੀਤਾ, ਰਾਮ ਦੀ ਭਗਤੀ, (ਇਹ) ਸੋਚ ਕੇ, ਸੰਕਟ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰੋ।
ਸ਼ਲੋਕ 79
(ਮੈਂ) ਮੁੱਦ (ਖੁਸ਼)?, ਮਰਕਟ (ਬਾਂਦਰ)?, ਰੋਗ-ਸਮੁੰਦਰ (ਬੀਮਾਰੀ) ਵੇਖ ਕੇ ਹਾਰ ਗਿਆ, ਹੇ ਜੀਵ-ਜਾਂਬਵੰਤ (?) ਦਾ ਭਰੋਸਾ, ਤੇਰਾ ਹੀ ਬਹੁਤ (ਭਾਰੀ) ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 80
ਹੇ ਕ੍ਰਿਪਾਲ, ਤੁਲਸੀ ਪ੍ਰੇਮ-ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਛਾਲ ਮਾਰਦਾ ਹੈ, (ਮੈਂ) ਚੰਗੀ ਥਾਂ, ਸੁੰਦਰ ਸਥਾਨ, (ਜਿੱਥੇ) ਭਾਲੂ (ਜਾਂਬਵੰਤ) ਬੈਠ ਕੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ਲੋਕ 81
ਹੇ ਮਹਾਂਬੀਰ, ਹੇ ਸੂਰਮਾ, ਬਾਂਹ ਦੀ ਪੀੜ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ (ਦੂਰ ਕਰਦੇ)?, ਜਿਵੇਂ ਲੰਕਿਨੀ (ਰਾਵਣ) ਨੂੰ ਲਾਤ-ਘਾਤ (ਠੋਕਰ-ਮਾਰ) ਨਾਲ ਮਰੋੜ ਕੇ ਮਾਰਿਆ ਸੀ।
ਸ਼ਲੋਕ 82
ਲੋਕ (ਇਸ ਸੰਸਾਰ) ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ (ਅੱਗੇ) ਵਿੱਚ, ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗਾ ਸਮਰੱਥ (ਕੋਈ) — ਇਹ ਚਾਰਾਂ (ਪਾਸੇ) ਵੇਖ ਕੇ।
ਸ਼ਲੋਕ 83
ਹੇ ਸਵਾਮੀ! ਕਰਮ, ਸਮਾਂ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਾਲਕ ਅਤੇ ਚਰਾਚਰ ਜਗਤ ਦੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ-ਜੰਤੂ ਆਪ ਦੇ ਹੀ ਅਧੀਨ ਹਨ; ਆਪ ਆਪਣੀ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰ ਕੇ (ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ)।
ਸ਼ਲੋਕ 84
(ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ!) ਤੁਲਸੀਦਾਸ ਆਪ ਦਾ ਖਾਸ ਦਾਸ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਇਸਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਆਪ ਦਾ ਇਹ ਭਗਤ ਇੰਨਾ ਭਾਰੀ ਦੁਖੀ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 85
(ਹੇ ਮਹਾਬੀਰ!) ਬਾਹਾਂ ਦੇ ਦਰਦ ਦੀ ਇਹ ਬਿਮਾਰੀ (ਜਿਵੇਂ) ਬੋਹੜ ਦੇ ਰੁੱਖ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਕੌਂਚ (ਕਪਿਕੱਛੂ) ਦੀ ਵੇਲ ਉੱਗ ਪਈ ਹੋਵੇ, ਆਪ ਆਪਣੀ ਬਾਂਦਰ-ਲੀਲਾ ਨਾਲ ਇਸ ਨੂੰ ਜੜ੍ਹੋਂ ਉਖਾੜ ਕੇ ਸੁੱਟ ਦਿਓ।
ਸ਼ਲੋਕ 86
ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਭਾਰ ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਕੰਸ ਰਾਜੇ ਦੇ ਭਰੋਸੇ ਆਈ ਹੋਈ ਪੂਤਨਾ (ਜੋ ਬਕਾਸੁਰ ਦੀ ਭੈਣ ਹੈ) ਕਿਸ ਤੋਂ ਅਤੇ ਕਿਉਂ ਡਰੇਗੀ? (ਭਾਵ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਡਰਦੀ)।
ਸ਼ਲੋਕ 87
ਇਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਿਆਨਕ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਵਾਲੀ ਪੂਤਨਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਵਰਣਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ; ਪਰ ਇਹ ਛੋਟੇ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਬਾਲ ਰੂਪੀ ਹਨੂੰਮਾਨ ਜੀ ਦੀ ਭੁਜਾ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਧੋਖਾ ਖਾ ਜਾਵੇਗੀ।
ਸ਼ਲੋਕ 88
(ਹੇ ਪੂਤਨਾ ਰੂਪੀ ਪੀੜ!) ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਭੇਸ ਬਣਾ ਕੇ ਆਈ ਹੈਂ, ਖੁਦ ਵਿਚਾਰ ਕੇ ਦੇਖ ਲੈ; ਗੁਣਵਾਨ (ਹਨੂੰਮਾਨ ਜੀ) ਦੇ ਪਾਲੇ ਪੈਣ ਨਾਲ ਤੇਰੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਮਿਟ ਜਾਣਗੇ।
ਸ਼ਲੋਕ 89
ਜਿਵੇਂ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਪੂਤਨਾ ਪਿਸਾਚਿਨੀ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਸੀ, ਹੇ ਮਹਾਬੀਰ ਹਨੂੰਮਾਨ ਜੀ! ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਬਾਂਹ ਦਾ ਇਹ ਦਰਦ ਵੀ ਆਪਦੇ ਮਾਰਿਆਂ ਹੀ ਮਰੇਗਾ।
ਸ਼ਲੋਕ 90
ਹੇ ਪਾਪੀ ਮਨ ਵਾਲੀ ਪਾਪਿਨ ਪੀੜ! ਤੂੰ ਚਾਹੇ ਮੱਥੇ ਦੀ ਕਿਸਮਤ ਦੀ ਹੈਂ, ਚਾਹੇ ਸਮੇਂ ਦੀ, ਚਾਹੇ ਕ੍ਰੋਧ ਦੀ, ਚਾਹੇ ਤ੍ਰਿਦੋਸ਼ ਦੀ, ਅਤੇ ਚਾਹੇ ਵਿਸ਼ਮ ਵੇਦਨਾ, ਪਾਪ-ਤਾਪ ਜਾਂ ਛਲ ਦੀ ਛਾਂ ਹੈਂ।
ਸ਼ਲੋਕ 91
ਚਾਹੇ ਤੂੰ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਠੱਗੀ ਹੈਂ, ਚਾਹੇ ਮੰਤਰ-ਤੰਤਰ ਜਾਂ ਟੂਣੇ ਦਾ ਅਸਰ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਮਨ ਤੋਂ ਦੂਰ ਭੱਜ ਜਾ।
ਸ਼ਲੋਕ 92
ਜੇ ਤੂੰ ਨਹੀਂ ਭੱਜੇਗੀ ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਕਹਿ ਕੇ ਸਜ਼ਾ ਦਿਵਾਵਾਂਗਾ; ਹਨੂੰਮਾਨ ਜੀ ਦੀ ਮਰਿਆਦਾ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲੈ ਅਤੇ ਪਾਗਲ ਨਾ ਬਣ।
ਸ਼ਲੋਕ 93
ਤੈਨੂੰ ਬਲਵਾਨ ਹਨੂੰਮਾਨ ਜੀ ਦੀ ਦੁਹਾਈ ਹੈ ਅਤੇ ਮਹਾਬੀਰ ਦੀ ਸਹੁੰ ਹੈ, ਜੇ ਤੂੰ ਹੁਣ ਵੀ ਬਾਂਹ ਦੀ ਪੀੜ ਨੂੰ ਰਹਿਣ ਦਿੱਤਾ (ਭਾਵ, ਤੁਰੰਤ ਨਾ ਗਈ)।
ਸ਼ਲੋਕ 94
ਜਿਸ ਨੇ ਸਿੰਘਿਕਾ ਦਾ ਬਲ ਨਾਲ ਸੰहार ਕੀਤਾ, ਸੁਰਸਾ ਦੇ ਛਲ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਿਆ (ਕਾਬੂ ਕੀਤਾ), ਲੰਕੀਣੀ ਨੂੰ ਪਛਾੜ ਕੇ ਮਾਰਿਆ ਅਤੇ ਅਸ਼ੋਕ ਵਾਟਿਕਾ ਨੂੰ ਉਜਾੜ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 95
ਜਿਸ ਨੇ ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ, ਮਕਰੀ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪਾੜਿਆ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਧੂੜ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 96
ਜਿਸ ਨੇ ਜਮਕਾਤਰ (ਤਲਵਾਰ) ਤੋੜੀ, ਮੰਦੋਦਰੀ ਦਾ ਹੰਕਾਰ ਤੋੜਿਆ, ਅਤੇ ਰਾਵਣ ਦੀ ਰਾਣੀ (ਮੰਦੋਦਰੀ) ਤਥਾ ਮੇਘਨਾਦ ਦੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਵਿਆਕੁਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 97
ਹੇ ਮਹਾਬੀਰ! ਤੁਸੀਂ ਬਾਂਹ ਦੇ ਦਰਦ ਦੀ ਇਸ ਪੀੜ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੋਕੋ; ਫਿਰ ਤੁਲਸੀਦਾਸ ਨੂੰ ਕਿਸਦਾ ਸੰਕੋਚ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਇੰਨਾ ਭਾਰੀ ਚਿੰਤਾ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਹੈ?
ਸ਼ਲੋਕ 98
ਹੇ ਬੀਰ! ਆਪ ਦੀ ਬਾਲ-ਕ੍ਰੀੜਾ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਇੰਦਰ, ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਰਾਹੂ ਵਰਗੇ ਧੀਰਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਵੀ ਸਰੀਰ ਦੀ ਸੁਧ-ਬੁਧ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 99
ਆਪ ਦੀ ਬਾਂਹ (ਸ਼ਰਨ) ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਲੋਕਪਾਲ ਦੁਖ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਆਪ ਦਾ ਨਾਮ ਲੈਣ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਕੋਈ ਪੀੜ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ।
ਸ਼ਲੋਕ 100
ਸਾਮ, ਦਾਮ, ਭੇਦ, ਨੀਤੀ, ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਸਿੱਧੀਆਂ—ਸਭ ਕੁਝ ਕਪਿਨਾਥ (ਹਨੂੰਮਾਨ ਜੀ) ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਉਹ ਚੋਰਾਂ ਦੇ ਵੀ ਚੋਰ (ਸਭ ਤੋਂ ਬਲਵਾਨ) ਹਨ।
ਸ਼ਲੋਕ 101
(ਹੇ ਮਹਾਬੀਰ!) ਆਲਸ, ਗੁੱਸੇ, ਮਜ਼ਾਕ ਜਾਂ ਸਿੱਖਿਆ ਵਜੋਂ—ਜਿਵੇਂ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਬਾਂਹ ਦੀ ਇਹ ਪੀੜ ਇੰਨੇ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਕਿਉਂ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ? (ਹੁਣ ਇਸਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰੋ)।
ਸ਼ਲੋਕ 102
(ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ!) ਮੈਂ ਇੱਕ ਕੰਗਾਲ ਵਾਂਗ ਘਰ-ਘਰ ਟੁਕੜੇ ਮੰਗਣ ਲਈ ਘੁੰਮਦਾ ਸੀ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਬੱਚੇ ਵਾਂਗ ਪਾਲਿਆ-ਪੋਸਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਹੇ ਨਤਪਾਲ (ਦੀਨਾਂ ਦੇ ਰੱਖਿਅਕ ਕ੍ਰਿਪਾਲੂ)! ਮੇਰੀ ਸੰਭਾਲ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 103
ਹੇ ਬੀਰ ਅੰਜਨੀਕੁਮਾਰ! ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੀ ਭਲੀ-ਭਾਂਤ ਸੰਭਾਲ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਪੂਰਾ ਭਰੋਸਾ ਹੈ ਕਿ ਆਪ ਮੈਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਭੁੱਲੋਗੇ।
ਸ਼ਲੋਕ 104
ਹੇ ਕਪੀਰਾਜ! ਅੱਜ ਮੈਂ ਹਰ ਪੱਖੋਂ ਸਮਰੱਥ ਅਤੇ ਸੱਚਾ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗਾ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 105
ਜੋ ਸ਼ਾਸਨ (ਸਜ਼ਾ) ਸਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਦਾਸ ਕਹਿ ਕੇ ਹਾਸੇ ਨਾਲ ਵੇਖਣਾ, ਇਹ ਬਾਲਕਾਂ ਦਾ ਖੇਲ-ਮਰਨ ਵਰਗਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 106
ਆਪਣੇ ਹੀ ਪਾਪਾਂ ਕਰਕੇ, ਤ੍ਰਿਤਾਪਾਂ ਕਰਕੇ ਜਾਂ ਸਰਾਪਾਂ ਕਰਕੇ, ਬਾਂਹ ਦੀ ਪੀੜ ਇੰਨੀ ਵਧ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਦੱਸੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ।
ਸ਼ਲੋਕ 107
ਕਈ ਦਵਾਈਆਂ, ਜੰਤਰ-ਮੰਤਰ, ਟੋਟਕੇ ਕੀਤੇ, ਸਭ ਵਿਅਰਥ ਗਏ; ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ, ਪਰ ਪੀੜ ਹੋਰ ਵਧਦੀ ਗਈ।
ਸ਼ਲੋਕ 108
ਹੇ ਕਰਤਾਰ! (ਬ੍ਰਹਮਾ?), ਭਰਤਾਰ (ਹਰੀ?), ਹਰਤਾਰ (ਸ਼ਿਵ?), ਕਰਮ, ਕਾਲ – ਇਸ ਜਗ-ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਕੌਣ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਇਤਾਤ (ਪੀੜ) ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ?
ਸ਼ਲੋਕ 109
ਹੇ ਤੁਲਸੀ! (ਮੈਂ) ਤੇਰਾ ਚੇਰਾ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਕਹਿਆ ਹੈ (ਰਾਮਦੂਤ?). ਤੇਰੀ ਢਿੱਲ, ਹੇ ਵੀਰ! ਮੈਨੂੰ ਪੀੜ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪੀੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 110
(ਤੁਸੀਂ) ਰਾਮਰਾਏ (ਪ੍ਰਭੂ) ਦੇ ਦੂਤ ਹੋ, (ਉਹਨਾਂ ਦੇ) ਸਪੁੱਤਰ (ਪੁੱਤਰ?), (ਉਹਨਾਂ ਦੀ) ਪਤਨੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, (ਉਹਨਾਂ) ਅਸਹਾਯਾਂ ਦੇ ਹੱਥ-ਪੈਰ (ਸਹਾਇਕ)।
ਸ਼ਲੋਕ 111
ਤੁਹਾਡੀ ਬਾਂਕੀ (ਸੁੰਦਰ) ਬਿਰਦਾਵਲੀ (ਕੀਰਤੀ) ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਰਾਵਣ ਵਰਗਾ ਯੋਧਾ ਤੁਹਾਡੀ ਮੁਠਕੀ (ਗੁੱਸੇ) ਦਾ ਘਾਇਲ ਹੋਇਆ।
ਸ਼ਲੋਕ 112
ਇੰਨੇ ਵੱਡੇ ਸਮਰੱਥ ਸਾਹਿਬ (ਪ੍ਰਭੂ) ਦਾ ਅੱਜ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਸਿੱਧ ਸੇਵਕ (ਤੁਲਸੀ) ‘ਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ, ਜੋ ਮਨ, ਵਚਨ, ਕਰਮ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 113
ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਬਾਂਹ-ਪੀੜ (ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ) ਅਤੇ ਬੜੀ ਉਦਾਸੀ (ਗਲਾਨੀ) – ਕਿਹੜਾ ਪਾਪ, ਕ੍ਰੋਧ, ਜਾਂ ਲੋਪ (ਨਾਸ਼) (ਕਾਰਨ ਹੈ), ਜੋ ਪ੍ਰਭਾ (ਮਹਿਮਾ) ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ?
ਸ਼ਲੋਕ 114
ਦੇਵੀ, ਦੇਵ, ਦੈਂਤ, ਮਨੁੱਖ, ਮੁਨੀ, ਸਿੱਧ, ਨਾਗ, ਛੋਟੇ-ਵੱਡੇ ਜੀਵ, ਜਿੰਨੇ ਵੀ ਚੇਤਨ ਅਤੇ ਅਚੇਤ ਹਨ।
ਸ਼ਲੋਕ 115
ਪੂਤਨਾ, ਪਿਸਾਚੀ, ਜਾਤੁਧਾਨੀ, ਜਾਤੁਧਾਨ, ਬਾਮ (ਵਾਮ-ਅਸੁਰ) – ਸਭ ਰਾਮਦੂਤ (ਹਨੂੰਮਾਨ) ਦੀ ਰਜ਼ਾ (ਆਗਿਆ) ਨੂੰ ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਕੇ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ਲੋਕ 116
ਘੋਰ ਜੰਤਰ, ਮੰਤਰ, ਕੂਟ (ਛਲ), ਕਪਟ, ਕੁਰੋਗ, ਯੋਗ – ਹਨੂੰਮਾਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਸੁਣਦਿਆਂ ਹੀ (ਆਪਣੇ) ਨਿਕੇਤਾਂ (ਅਸਥਾਨ) ਨੂੰ छड (त्याग) देते हैं।
ਸ਼ਲੋਕ 117
(ਤੁਸੀਂ) ਕਰਮ ‘ਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਕਰੋ, ਤੁਲਸੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਬੋਧ (ਸਮਝਾਓ), ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ (ਸੋਧ) ਕਰੋ ਜੋ ਦੋਸ਼-ਦੁੱਖ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ਲੋਕ 118
ਤੇਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ (ਹੇ ਹਨੂੰਮਾਨ!) ਬਾਂਦਰਾਂ ਨੇ ਰਾਵਣ ਤੋਂ ਜੰਗ ਜਿੱਤਿਆ; ਤੇਰੇ ਭੇਜੇ (ਘਾਲੇ) ਹੋਏ ਰਾਖਸ਼ ਘਰ-ਘਰ (ਡਰ ਕੇ) ਹੋ ਗਏ।
ਸ਼ਲੋਕ 119
ਤੇਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਰਾਮ-ਰਾਜ (ਸਥਾਪਿਤ) ਹੋਇਆ, ਸਾਰੇ ਸੁਰ-ਕਾਜ (ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਕੰਮ) ਸਿੱਧ ਹੋਏ, ਸਾਰੀ ਸਭਾ ਸਜੀ ਅਤੇ ਰਘੁਬਰ (ਰਾਮ) ਸ਼ੋਭਿਤ ਹੋਏ।
ਸ਼ਲੋਕ 120
ਤੇਰੀ ਗੁਣ-ਗਾਥਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਹਰੀ (ਵਿਸ਼ਨੂੰ), ਅਤੇ ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) – ਗੀਰਬਾਨ (ਦੇਵਤਾ) ਪੁਲਕਿਤ (ਰੋਮਾਂਚਿਤ) ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅੱਖਾਂ ਭਰ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸ਼ਲੋਕ 121
ਹੇ ਕੀਸਨਾਥ (ਹਨੂੰਮਾਨ)! ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਮੱਥੇ ‘ਤੇ ਆਪਣਾ ਹੱਥ ਫੇਰੋ; (ਸ਼ਾਇਦ) ਤੁਹਾਡੇ ਸਮਾਨ ਕੋਈ ਕਨਿਗਰ (ਕੱੁਝ? (ਕ੍ਰਿਪਾਲੂ)) – ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਦੇਖਦਾ ਕਿ ਦਾਸ (ਤੁਲਸੀ) ਦੁਖੀ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 122
ਜੇ ਮੈਂ ਤੇਰੇ (ਪ੍ਰਭੂ?) ਟੁੱਕ (ਟੁਕੜੇ-ਭੋਜਨ) ‘ਤੇ ਪਲ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਵੀ ਮੈਂ ਕਦੇ ਚੂਕ (ਗ਼ਲਤੀ) ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ; (ਪਰ) (ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ!) ਕੂੜ-ਕੌਡੀ (ਤੁੱਛ) (ਦਾਸ) ‘ਤੇ ਆਪਣੀ ਨਜ਼ਰ ਕਰੋ।
ਸ਼ਲੋਕ 123
ਹੇ ਭੋਰਾਨਾਥ (ਉਗਣ ਦੇ ਸੁਆਮੀ? (ਪ੍ਰਭੂ))! ਸਵੇਰੇ-ਸਵੇਰੇ ਥੋੜ੍ਹੇ-ਥੋੜ੍ਹੇ ਦੋਸ਼ ‘ਤੇ ਕ੍ਰੋਧ (ਮਤ) ਕਰੋ; (ਮੈਨੂੰ) ਪਾਲ-ਪੋਸ, ਤਸੱਲੀ ਦੇ, ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ, ਆਪਣਾ (ਹੀ) ਸਮਝ, (ਮੈਨੂੰ) ਨਾ ਉਡੇਰ (ਠੁਕਰਾ)।
ਸ਼ਲੋਕ 124
(ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ!) ਤੂੰ (ਸਮੁੰਦਰ-?) ਜਲ (ਅੰਬੁ) ਹੈਂ, ਮੈਂ (ਮੱਛੀ) ਅੰਬੁਚਰ (ਪਾਣੀ-ਵਾਸੀ) ਹਾਂ; (ਜਾਂ) ਤੂੰ (ਵਡ-?) ਅੰਬ (ਬੂਟਾ) ਹੈਂ, ਮੈਂ (ਪੰਛੀ?) ਡਿੰਭ (ਕੀੜਾ? (ਗਿੱਲਾ? (ਬੱਚਾ?)) (ਨਿਰਭਰ) ਹਾਂ। (ਇਸ) ਬਿੰਬ/ਬਿਲੰਬ (ਦੇਰ) ਨੂੰ ਨਾ ਸਮਝ; ਮੇਰਾ (ਸਭ) ਆਸਰਾ ਤੇਰੇ ‘ਤੇ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 125
ਤੁਸੀਂ ਬਾਲਕ (ਤੁਲਸੀਦਾਸ) ਨੂੰ ਵਿਆਕੁਲ ਦੇਖ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨੂੰ ਪਛਾਣਿਆ, ਅਤੇ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਬਾਂਹ ਉੱਤੇ ਲਾਮੀ-ਲੂਮ (ਜੜੀ-ਬੂਟੀ) ਮਲੀ।
ਸ਼ਲੋਕ 126
ਜਿਵੇਂ ਬਰਸਾਤ ਦੇ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਘਣੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਘਟਾ ਘੇਰ ਕੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਰੋਗਾਂ, ਕੁਯੋਗਾਂ ਅਤੇ ਕੁਲੋਗਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 127
ਉਹ ਪੀੜ ਦਾ ਪਾਣੀ ਇਉਂ ਵਰ੍ਹ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਜਵਾਸੇ (ਜੜੀ) ਨੂੰ ਸਾੜਨ ਨਾਲ ਧੂੰਆਂ ਉੱਠਦਾ ਹੈ; ਬਿਨਾਂ ਕ੍ਰੋਧ, ਬਿਨਾਂ ਦੋਸ਼, ਇਹ ਮਲੀਨਤਾ ਧੂੰਏਂ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 128
ਹੇ ਕਰੁਣਾਨਿਧਾਨ, ਹੇ ਮਹਾਬਲਵਾਨ ਹਨੁੁਮਾਨ! ਤੁਸੀਂ ਵੇਖ ਕੇ, ਹੱਸ ਕੇ, ਹੁਕਾਰਾ ਦੇ ਕੇ, ਫੂਕ ਮਾਰ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਫੌਜਾਂ (ਰੋਗਾਂ) ਨੂੰ ਉਡਾ ਦਿੱਤਾ।
ਸ਼ਲੋਕ 129
ਤੁਲਸੀ ਨੂੰ ਭਿਆਨਕ ਰੋਗ, ਰਾੜ੍ਹ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਵਾਂਗ ਖਾ ਲਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਕੇਸਰੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ (ਹਨੁਮਾਨ) ਨੇ ਇਸ ਵੀਰ (ਤੁਲਸੀ) ਨੂੰ ਬਹਾਦਰੀ ਨਾਲ ਬਚਾਇਆ।
ਸ਼ਲੋਕ 130
ਹੇ ਹਨੁੁਮਾਨ, ਤੂੰ ਹੀ ਰਾਮ ਦਾ ਸੇਵਕ ਹੈਂ, ਹੇ ਗੋਸਾਂਈ, ਤੂੰ ਸੁਸਾਂਈ (ਸੁਭਾਵ) ਹੈਂ, ਸਦਾ ਅਨੁਕੂਲ ਹੈਂ।
ਸ਼ਲੋਕ 131
ਮੈਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਬਾਲਕ ਵਾਂਗ ਪਾਲਿਆ, ‘ਰਾਮ’ ਦੋ ਅੱਖਰਾਂ (ਨਾਮ) ਦੁਆਰਾ, ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਵੱਲੋਂ, ਸਾਰੇ ਮੰਗਲ ਅਤੇ ਆਨੰਦ ਨਾਲ।
ਸ਼ਲੋਕ 132
ਬਾਂਹ ਦੀ ਪੀੜ ਨੂੰ ਬਾਂਹ ਦਾ ਪਹਿਰਾ (ਸਹਾਰਾ) ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ; ਮੈਂ ਆਰਤ ਹੋ ਕੇ ਪੁਕਾਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਆਨੰਦ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਗਿਆ ਹਾਂ।
ਸ਼ਲੋਕ 133
ਹੇ ਸ਼੍ਰੀ ਰਘੁਬੀਰ (ਰਾਮ), ਇਸ ਪੀੜ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰੋ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਲੁੱਟ-ਪੁੱਟ ਕੇ ਪਿਆ ਰਹਾਂ, ਭਾਵੇਂ ਲੂਲਾ ਹੋ ਜਾਵਾਂ।
ਸ਼ਲੋਕ 134
ਮੈਂ ਸਮੇਂ ਦੀ ਕਰਾਲਤਾ, ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਕਠਿਨਾਈ, ਪਾਪ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੇ ਸੁਭਾਅ, ਅਤੇ ਬਾਵਰੀ ਹਵਾ (ਵਿਕਾਰ) ਕਰਕੇ (ਦੁਖੀ ਹਾਂ)।
ਸ਼ਲੋਕ 135
ਇਹ ਪੀੜ ਅਤੇ ਬੁਰੀ ਦਸ਼ਾ ਰਾਤ-ਦਿਨ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ; ਉਹੀ ਬਾਂਹ ਪੀੜਤ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਹਵਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ (ਹਨੁੁਮਾਨ) ਨੇ ਫੜਿਆ ਸੀ।
ਸ਼ਲੋਕ 136
ਤੁਲਸੀਦਾਸ ਨੇ ਤੁਹਾਡੀ ਤੁਲਸੀ ਦਾ ਬੂਟਾ ਲਿਆਂਦਾ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਪਾਣੀ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਉਹ ਤਿੰਨਾਂ ਤਾਪਾਂ (ਸਰੀਰਕ, ਮਾਨਸਿਕ, ਆਧਿਆਤਮਿਕ) ਕਾਰਨ ਮੁਰਝਾ ਗਿਆ।
ਸ਼ਲੋਕ 137
ਹੇ ਕਿਰਪਾ ਦੇ ਭੰਡਾਰ, ਤੁਸੀਂ ਭੂਤਾਂ, ਆਪਣਿਆਂ ਅਤੇ ਪਰਾਇਆਂ (ਸਭ) ਦੀਆਂ ਰੀਤਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹੋ, ਹੇ ਰਾਮ।
ਸ਼ਲੋਕ 138
ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੀੜ, ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਪੀੜ, ਬਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪੀੜ, ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਪੀੜ; ਸਾਰਾ ਸਰੀਰ ਚਕਨਾਚੂਰ ਹੈ ਤੇ ਪੀੜਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 139
ਦੇਵ, ਭੂਤ, ਪਿਤਰ, ਕਰਮ, ਦੁਸ਼ਟ, ਕਾਲ, ਗ੍ਰਹਿ – ਸਭ ਮੈਨੂੰ ਤੂਫ਼ਾਨ ਵਾਂਗ ਤਸੀਹੇ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ।
ਸ਼ਲੋਕ 140
ਮੈਂ ਤਾਂ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਬਿਨਾ ਮੁੱਲ ਵੇਚਿਆ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਰਾਮ-ਨਾਮ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਮੱਥੇ ’ਤੇ ਲਿਖ ਲਿਆ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 141
ਕੁੰਭਜ (ਅਗਸਤਯ) ਦੇ ਸੇਵਕ ਵੀ ਬੇਹਾਲ ਹੋ ਕੇ ਗਾਂ ਦੇ ਖੁਰ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਰਹੇ ਹਨ, ਹਾਏ ਰਾਮ ਰਾਜਨ! ਮੇਰੀ ਅਜਿਹੀ ਹਾਲਤ ਕਿਥੇ (ਕਦੋਂ) ਹੋ ਗਈ?
ਸ਼ਲੋਕ 142
ਬਾਹੁਕ, ਸੁਬਾਹੁ, ਨੀਚ, ਲੀਚਰ, ਮਰੀਚ, ਮੁਹਪੀਰ, ਕੇਤੁਜਾ, ਕੁਰੋਗ, ਜਾਤੁਧਾਨ – ਸਭ (ਵਿਧਾਵਾਂ) ਮਿਲ ਕੇ (ਪੀੜਾ ਪਹੁੰਚਾ ਰਹੇ ਹਨ)।
ਸ਼ਲੋਕ 143
ਮੈਂ ਰਾਮ ਨਾਮ ਦਾ ਜਪ ਅਤੇ ਜਾਗ (ਧਿਆਨ) ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਕਾਲ, ਦੂਤ, ਭੂਤ – ਮੇਰੇ ਮਨ ਲਈ ਇਹ ਕੀ ਹਨ?
ਸ਼ਲੋਕ 144
ਮੈਂ ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਖਨ (ਦੋਵੇਂ ਅਖਰ) ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਜਾਗਦਾ ਸੰਸਾਰ ਸਮਰੱਥ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 145
ਤੁਲਸੀਦਾਸ ਤਾੜਕਾ-ਸੰਹਾਰੀ, ਭਾਰੀ ਯੋਧਾ (ਰਾਮ) ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ (ਤੀਰ ਨਾਲ) ਵਿੱਧ ਕੇ (ਸੱਤ ਰੁੱਖਾਂ) ਨੂੰ ਬਰਗਦ (ਬੋਹੜ) ਵਾਂਗ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਅਤੇ ਤੀਰ-ਸ਼੍ਰੇਣੀ (ਇੱਕ ਲੜੀ) ਬਣਾ दਿੱਤਾ।
ਸ਼ਲੋਕ 146
ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਿੱਧੇ ਮਨ ਨਾਲ ਰਾਮ ਵੱਲ ਮੁੜ ਗਿਆ, ਰਾਮ-ਨਾਮ ਲੈ ਕੇ ਮੰਗ ਕੇ ਟੁਕੜੇ-ਟੁੱਕੜੇ ਖਾਂਦਾ ਰਿਹਾ।
ਸ਼ਲੋਕ 147
ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਰੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪੈ ਕੇ ਰਾਮ ਰਾਏ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਪ੍ਰੀਤਿ ਜੋੜੀ, ਮੋਹ ਦੇ ਵੱਸ ਹੋ ਕੇ ਸਾਰੀਆਂ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਤੋੜ ਕੇ ਬੈਠ ਗਿਆ।
ਸ਼ਲੋਕ 148
ਨਿੰਦਣਯੋਗ-ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਆਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਕੇ, ਅੰਜਨੀ ਕੁਮਾਰ (ਹਨੁਮਾਨ) ਨੇ ਰਾਮ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਕੀਤਾ।
ਸ਼ਲੋਕ 149
ਤੁਲਸੀ ਦਾਸ ਹੋ ਗਿਆ, ਮੂਰਖ ਦਿਨ ਭੁੱਲ ਗਿਆ, ਹੁਣ ਉਸ ਦਾ ਫਲ ਪਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਪੱਕਾ ਫਲ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 150
ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਵਸਤਰ ਤੋਂ ਸੱਖਣਾ, ਕਠਿਨ ਦੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ, ਦੀਨ ਅਤੇ ਦੁਬਲਾ ਦੇਖ ਕੇ ਕੋਈ ਹਾਏ-ਹਾਏ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
ਸ਼ਲੋਕ 151
ਤੁਲਸੀ ਨੂੰ ਅਨਾਥ ਨੂੰ ਰਘੁਨਾਥ ਨੇ ਸਨਾਥ ਕੀਤਾ, ਸ਼ੀਲ ਸਾਗਰ (ਰਾਮ) ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਅ ਅਨੁਸਾਰ ਫਲ ਦਿੱਤਾ।
ਸ਼ਲੋਕ 152
ਇਸ ਨੀਚ (ਜੀਵ) ਨੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪਤੀ (ਪ੍ਰਭੂ) ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ ਮਾਣ ਕੀਤਾ, ਪ੍ਰਭੂ-ਭਜਨ ਨੂੰ ਵਚਨ, ਮਨ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ।
ਸ਼ਲੋਕ 153
ਇਸ ਲਈ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਭਿਆਨਕ ਪੀੜ ਨਾਲ ਪੀਸਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਫੁੱਟ-ਫੁੱਟ ਕੇ ਰਾਮ ਰਾਏ ਦਾ ਨਮਕ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 154
ਜਗ ਮੈਂ ਜਾਨਕੀ-ਜੀਵਨ (ਰਾਮ) ਦਾ ਕਹਾਉਣ ਵਾਲਾ ਦਾਸ ਹਾਂ, ਮਰਨ ਦੇ ਲਈ ਵਾਰਾਣਸੀ, ਗੰਗਾ-ਜਲ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾ (ਪਵਿੱਤਰ) ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 155
ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਹੱਥ ਮੋਦਕ (ਮਿਠਾਈ) ਹੈਂ, ਅਜੇਹੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ, ਜਿੱਥੇ ਜੀਵਨਧਾਰੀ (ਭਗਤ) ਦੇ ਜੀਵਤ ਜਾਂ ਮੁਏ ਹੋਣ 'ਤੇ ਵੀ ਕੋਈ ਬੱਚਾ ਸੋਚ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ।
ਸ਼ਲੋਕ 156
ਲੋਕ ਮੈਨੂੰ ਰਾਮ ਦਾ ਝੂਠਾ ਜਾਂ ਸੱਚਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ , ਪਰ ਮੇ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
ਸ਼ਲੋਕ 157
ਸ਼ਰੀਰ ਤੋਂ ਭਾਰੀ ਅਸਹ ਪੀੜ ( ਮੈ ) ਬੇਹਾਲ ਹੋ ਰਹ ਹੈ , ਮੈਂ ਰਘੁਬੀਰ ( ਰਾਮ ) ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਇ ਦੂਰ ਕਰ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ।
ਸ਼ਲੋਕ 158
ਸੀਤਾਪਤੀ ( ਰਾਮ ) ਮਾਲਕ , ਹਨੁਮਾਨ ਨਿਤ ਸਹਾਇਕ , ਮਹੇਸ਼ ( ਸ਼ਿਵ ) ਨੂੰ ਹਿਤਕਾਰੀ ਉਪਦੇਸ ਦਾ ਗੁਰੂ ਮਨਦਾ ਹਾਂ ।
ਸ਼ਲੋਕ 159
ਮਨ , ਵਚਨ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਹਾਂ , ਤੁਹਾਡੇ ਭਰੋਸੇ ’ਤੇ , ਹੇ ਸੁਰ ( ਦੇਵ ) , ਮੈਂ ਸੁਰ ( ਸਵਰਗ ) ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ।
ਸ਼ਲੋਕ 160
ਰੋਗ ( ਬੀਮਾਰੀ ) , ਭੂਤ-ਉਪਧਿ ( ਭੂਤ-ਪ੍ਰੇਤ ਦਾ ਪੜਾਅ ) , ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਪੀੜ , ਹੇ ਤੁਲਸੀ ( ਪ੍ਭੁ ) , ਮੇਰ ਭਗਤ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕ ੇ ਸ ਿ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
ਸ਼ਲੋਕ 161
ਹੇ ਕਪੀਨਾਥ ( ਹਨੁਮਾਨ ) , ਰਘੁਨਾਥ ( ਰਾਮ ) , ਭੋਲਾਨਾਥ ( ਸ਼ਿਵ ) , ਭੂਤਨਾਥ ( ਸ਼ਿਵ ) , ਕਿਓਂ ਨਹੀਂ ਰੋਗ-ਸਾਗਰ ਨੂੰ ਇਵੇਂ ( ਗਾਈ ਨੂੰ ਖੁਰ-ਖੁਰ ਕਰਨ ਵਾਂਗ ) ਨਹੀਂ ਫਕ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ৷
ਸ਼ਲੋਕ 162
ਮੈਂ ਹਨੁਮਾਨ , ਸੁਜਾਨ ( ਗ੍ ) ਰਾਮ- ਰਾਏ ( ਰਾਮ ) , ਕ੍ਰਪਾਨਿਧਾਨ ( ਸ਼ਿਵ ) ਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ , ਸਾਵਧਾਨ ਹੋ ਕੇ ਸੁਣੋ ।
ਸ਼ਲੋਕ 163
ਹਰਸ਼ , ਵਿਸ਼ਾਦ , ਰਾਗ , ਰੋਸ਼ , ਗੁਣ , ਦੋਸ਼ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ , ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ( ਇਹ ) ਸृਸ਼ਟੀ ਰਚੀ , ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਇਵੇਂ ਹੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ।
ਸ਼ਲੋਕ 164
ਮਾਯਾ , ਜੀਵ , ਕਾਲ , ਕਰਮ ਅਤੇ ਸੁਭਾਅ ਤੋਂ ( ਜੋ ਕੁਝ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ) , ਕਰਨਹਾਰ ਰਾਮ ਹੈ , ਵੇਦ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ , ਇਹ ਸੱਚ ਮੰਨੋ ।
ਸ਼ਲੋਕ 165
ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਕੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ? ਹਾਏ ! ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਸਮਝਾਓ , ਮੈਂ ਤਾਂ ਮੌਨ ਹੀ ਰਹਾਂਗਾ , ਇਹ ( ਸਭ ) ਜਾਣ ਕੇ ( ਮੈਂ ) ( ਇਸ ) ਨੂੰ ਕੱਟ ਦੇਵਾਂਗਾ ( ਜਾਂ ਪ੍ਰਭੁ ਨੂੰ ਸਮਰਪਣ ਕਰਾਂਗ ) ।
ਸ਼ਲੋਕ 166
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
ਮੰਗਲਵਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ਨੀਵਾਰ
ਸਵੇਰ ਜਾਂ ਸੰਝ ਵੇਲੇ
ਸਿੰਦੂਰ, ਤੁਲਸੀ ਮਾਲਾ ਅਤੇ ਲੱਡੂ
- ਅਥਾਹ ਬਲ, ਸਾਹਸ ਅਤੇ ਬੁਰਾਈਆਂ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ
ਪਿਛੋਕੜ
ਇਹ ਰਚਨਾ ਭਗਤੀ ਕਾਲ ਦੇ ਸੰਤ-ਕਵੀ ਤੁਲਸੀਦਾਸ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਨੂੰ ਹਨੁਮਾਨ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਅਤੇ ਰੋਗਾਂ, ਪੀੜਾਂ, ਸੰਕਟਾਂ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਲਈ ਪੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਸਬੰਧ ਵਧੇਰੇ ਕਰ ਕੇ ਸਰੀਰਕ ਕਸ਼ਟਾਂ, ਕੁਖ਼ਅੰਸ਼, ਮਾਨਸਿਕ ਬੇਚੈਨੀ ਤੇ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਹਨੁਮਾਨ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਨ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀ ਭਗਤੀ ਤੇ ਨਿਸ਼ਟਾ ਸਵਲਭ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਪੜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਪਾਠ ਬਾਰੇ
ਰਚੇਤਾ: Goswami Tulsidas · Medieval Bhakti Poet-Saint · 16th century, Awadh & Varanasi (North India)
A Sanskrit and Awadhi poet-saint best known for the Ramcharitmanas, his Awadhi retelling of the Ramayana. Tradition holds he faced years of hardship and wandering before settling in Varanasi, where he composed most of his other major works, including the Hanuman Chalisa and Vinaya Patrika, as devotional offerings to Rama and Hanuman.
ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ?
ਲੇਖਕ
ਇਹ ਰਚਨਾ ਤੁਲਸੀਦਾਸ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਰਚੀ ਗਈ ਹੈ, ਜੋ 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮਹਾਨ ਸੰਤ ਅਤੇ ਕਵੀ ਸਨ। ਇਹ 'ਹਨੂਮਾਨ ਬਾਹੁਕ' ਨਾਂ ਦੇ ਕਾਵਿ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤੁਲਸੀਦਾਸ ਆਪਣੀ ਬਾਂਹ ਦੇ ਦਰਦ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਹਨੂਮਾਨ ਜੀ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਬਣਤਰ
ਇਸ ਕਾਵਿ ਵਿੱਚ 44 ਛੰਦ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਬ੍ਰਜ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਹਰ ਛੰਦ ਵਿੱਚ ਹਨੂਮਾਨ ਜੀ ਦੇ ਸ਼ੌਰਯ, ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਉੱਤਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਘਟਨਾਵਾਂ
ਇਸ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਹਨੂਮਾਨ ਜੀ ਦੇ ਬਚਪਨ ਦੀ ਕਹਾਣੀ (ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਫਲ ਸਮਝ ਕੇ ਖਾਣਾ), ਲੰਕਾ ਜਲਾਉਣ ਦੀ ਘਟਨਾ, ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਲੰਘਣ ਦੀ ਘਟਨਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਰਾਮਾਇਣ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਘਟਨਾਵਾਂ ਹਨ ਜੋ ਹਨੂਮਾਨ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਰਾਮ-ਭਗਤੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਧਾਰਮਿਕ ਪ੍ਰਸੰਗ
'ਹਨੂਮਾਨ ਬਾਹੁਕ' ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਰੀਰਕ ਜਾਂ ਮਾਨਸਿਕ ਕਸ਼ਟ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਪਾਠ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਬਾਂਹ ਦੇ ਦਰਦ ਜਾਂ ਗੰਭੀਰ ਰੋਗਾਂ ਵਿੱਚ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਨ ਨਾਲ ਹਨੂਮਾਨ ਜੀ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
Hanuman
ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਤੋਂ ਹੋਰ
ਸਭ ਵੇਖੋਸੰਬੰਧਿਤ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ
ਉਹੀ ਸਿੱਖਿਆ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜਦੀ