॥ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮਾਇਣ ਜੀ ਕੀ ਆਰਤੀ ॥
ਇਹ ਇੱਕ ਭਗਤੀ ਭਰੀ ਆਰਤੀ ਹੈ ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਗ੍ਰੰਥ ਰਾਮਾਇਣ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਇਸਨੂੰ ਸਾਰੇ ਗਿਆਨ ਦਾ ਸਰੋਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਰਾਮ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਿੱਠੀ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਦੱਸਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਵਰਣਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਦੇਵਤੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਸੰਤ ਇਸਦੀ ਮਹਿਮਾ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਕਲਿਯੁਗ ਦੀਆਂ ਅਸ਼ੁੱਧੀਆਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮੋਕਸ਼ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਤੁਕਾਂ
ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮਾਇਣ ਜੀ ਦੀ ਆਰਤੀ
ਸ਼ਲੋਕ 1
ਆਰਤੀ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮਾਇਣ ਜੀ ਦੀ। ਕੀਰਤੀ ਕਲਿਤ ਲਲਿਤ ਸੀਆ-ਪੀ ਦੀ॥
ਸ਼ਲੋਕ 2
ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ, ਮੁਨੀ ਨਾਰਦ, ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਵਾਲਮੀਕ, ਸੁਕ, ਸਨਕ ਆਦਿ, ਸ਼ੇਸ਼ ਅਤੇ ਸਰਸਵਤੀ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਪਵਨ-ਪੁੱਤਰ ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਸੋਹਣੀ ਕੀਰਤੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ॥
ਸ਼ਲੋਕ 3
ਆਰਤੀ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮਾਇਣ ਜੀ ਦੀ। ਕੀਰਤੀ ਕਲਿਤ ਲਲਿਤ ਸੀਆ-ਪੀ ਦੀ॥
ਸ਼ਲੋਕ 4
ਅਠਾਰਾਂ ਪੁਰਾਣ, ਵੇਦ, ਛੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦਾ ਸਾਰ, ਮੁਨੀਆਂ ਦੇ ਮਨ ਦਾ ਧਨ, ਸੰਤਾਂ ਦਾ ਸਰਬਸ, ਅਤੇ ਸਭ ਦਾ ਸਹਿਮਤ ਸਾਰ-ਅੰਸ ਇਸ ਵਿੱਚ ਹੈ॥
ਸ਼ਲੋਕ 5
ਆਰਤੀ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮਾਇਣ ਜੀ ਦੀ। ਕੀਰਤੀ ਕਲਿਤ ਲਲਿਤ ਸੀਆ-ਪੀ ਦੀ॥
ਸ਼ਲੋਕ 6
ਸ਼ਿਵ-ਪਾਰਵਤੀ, ਘਟ-ਸੰਭਵ (ਅਗਸਤਯ) ਮੁਨੀ, ਵਿਗਿਆਨੀ, ਵਿਆਸ ਆਦਿ ਕਵੀਆਂ ਨੇ, ਅਤੇ ਕਾਗਭੁਸੁੰਡਿ ਅਤੇ ਗਰੁੜ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਗਾਇਆ ਹੈ॥
ਸ਼ਲੋਕ 7
ਆਰਤੀ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮਾਇਣ ਜੀ ਦੀ। ਕੀਰਤੀ ਕਲਿਤ ਲਲਿਤ ਸੀਆ-ਪੀ ਦੀ॥
ਸ਼ਲੋਕ 8
ਇਹ ਕਲਯੁਗ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਹਰਨ ਵਾਲੀ, ਵਿਸ਼ਯ-ਰਸ ਨੂੰ ਫਿੱਕਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਮੁਕਤੀ-ਰੂਪੀ ਨਾਰੀ ਦਾ ਸੁੰਦਰ ਸ਼ਿੰਗਾਰ, ਰੋਗਾਂ ਅਤੇ ਭਵ-ਦੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਰੂਪੀ ਔਸ਼ਧ, ਅਤੇ ਤੁਲਸੀ ਜੀ ਦੇ ਸਭ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਹੈ॥
ਸ਼ਲੋਕ 9
ਆਰਤੀ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮਾਇਣ ਜੀ ਦੀ। ਕੀਰਤੀ ਕਲਿਤ ਲਲਿਤ ਸੀਆ-ਪੀ ਦੀ॥
ਸ਼ਲੋਕ 10
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜਾਂ ਸ਼ੁਭ ਤਿਥੀਆਂ 'ਤੇ
ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲਾ ਜਾਂ ਸੰਝ ਵੇਲੇ
ਘਿਓ ਦਾ ਦੀਵਾ, ਧੂਫ਼, ਤਾਜ਼ੇ ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਜਲ
- ਮਾਨਸਿਕ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸੁੱਖ-ਸ਼ਾਂਤੀ
ਪਿਛੋਕੜ
ਇਹ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੀ ਆਰਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਕਵੀ-ਸੰਤ ਤੁਲਸੀਦਾਸ ਦੁਆਰਾ ਅਵਧੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਰਚੀ ਗਈ ਇੱਕ ਭਗਤੀ ਭਰੀ ਸਤੁਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਰਾਮਾਇਣ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਵਿੱਚ ਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਾਮਚਰਿਤਮਾਨਸ ਦੇ ਪਾਠ ਦੌਰਾਨ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਪਾਠ ਦੇ ਸਮਾਪਤੀ 'ਤੇ ਜਾਂ ਰਾਮ ਨਵਮੀ ਵਰਗੇ ਤਿਉਹਾਰ ਦੇ ਮੌਕਿਆਂ 'ਤੇ ਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਤੁਤੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਦਿਵੀ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਦੇ ਅਵਤਾਰ ਵਜੋਂ ਮਨਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਉੱਤਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਘਰੇਲੂ ਪੂਜਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿਆਰਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।
ਇਸ ਪਾਠ ਬਾਰੇ
ਰਚੇਤਾ: Goswami Tulsidas · Medieval Bhakti Poet-Saint · 16th century, Awadh & Varanasi (North India)
A Sanskrit and Awadhi poet-saint best known for the Ramcharitmanas, his Awadhi retelling of the Ramayana. Tradition holds he faced years of hardship and wandering before settling in Varanasi, where he composed most of his other major works, including the Hanuman Chalisa and Vinaya Patrika, as devotional offerings to Rama and Hanuman.
ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ?
ਆਰਤੀ ਦਾ ਅਰਥ
ਇਹ ਰਾਮਾਇਣ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਆਰਤੀ ਹੈ, ਭਾਵ ਇਸ ਮਹਾਨ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਉਸਤਤ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਭਜਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੂਜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਦੇਵਤੇ ਦੀ ਆਰਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਕਵੀ ਦੀ ਪਛਾਣ
ਇਹ ਆਰਤੀ ਗੋਸਵਾਮੀ ਤੁਲਸੀਦਾਸ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਅਵਧੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ 'ਰਾਮਚਰਿਤਮਾਨਸ' ਲਿਖੀ ਸੀ। ਇਸ ਆਰਤੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਹੀ ਦੇਵੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ 'ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ' ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ਰੋਤਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
ਇਸ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੀ ਕੀਰਤੀ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਨਾਰਦ ਮੁਨੀ, ਵਾਲਮੀਕਿ, ਸ਼ੁਕਦੇਵ, ਸਨਕਾਦਿਕ ਰਿਸ਼ੀ, ਸ਼ੇਸ਼ਨਾਗ ਅਤੇ ਸਰਸਵਤੀ ਵਰਗੇ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹਨੂਮਾਨ ਨੂੰ ਵੀ ਇਸ ਕੀਰਤੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਗਿਆਨ ਦਾ ਭੰਡਾਰ
ਇਹ ਆਰਤੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਵਿੱਚ 18 ਪੁਰਾਣਾਂ, ਛੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦਾ ਸਾਰ ਸਮੋਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਮੁਨੀਆਂ ਦੇ ਮਨ ਦਾ ਧਨ ਅਤੇ ਸੰਤਾਂ ਦਾ ਸਰਬਸ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਭਾਵ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਕੀਮਤੀ ਚੀਜ਼ ਹੈ।
ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਵਰਣਨ
ਆਰਤੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਰਾਮਾਇਣ ਕਲਿਯੁਗ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਵਿਸ਼ਯ ਸੁਖਾਂ ਨੂੰ ਫੀਕਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਨਾਮਕ ਦੁਲਹਨ ਦਾ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਰੋਗਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਜਨਮ-ਮਰਨ ਦੇ ਭਵ-ਰੋਗ ਦੀ ਦਵਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
Rama
ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਤੋਂ ਹੋਰ
ਸਭ ਵੇਖੋਸੰਬੰਧਿਤ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ
ਉਹੀ ਸਿੱਖਿਆ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜਦੀ