ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਦੀ ਆਰਤੀ
ਇਹ ਇੱਕ ਭਗਤੀ ਭਜਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਰਤੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਦੇਵਤੇ ਭਗਵਾਨ ਰਾਮ ਦੀ ਉਸਤਤ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਮ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਦਿਵਯ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੂਜਾ ਦੌਰਾਨ ਉਸਦੀ ਮੂਰਤੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਦੀਵਾ ਜਗਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤੁਕਾਂ
ਰਾਮਚੰਦਰ ਜੀ ਦੀ ਆਰਤੀ ਕਰੀਏ। ਹੇ ਹਰੀ! ਹੇ ਹਰੀ! ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸੀਤਾਪਤਿ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਆਰਤੀ ਕਰੀਏ।
ਸ਼ਲੋਕ 1
ਪਹਿਲੀ ਆਰਤੀ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਗੋਪਾਲ ਨੇ ਕਾਲੀਆ ਨਾਗ (ਕਾਲੇ ਸੱਪ) ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕੀਤਾ।
ਸ਼ਲੋਕ 2
ਦੂਜੀ ਆਰਤੀ ਦੇਵਕੀ ਨੰਦਨ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ) ਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਭਗਤਾਂ ਦਾ ਉਧਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਕੰਸ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 3
ਤੀਜੀ ਆਰਤੀ ਤਿੰਨਾਂ ਭਵਨਾਂ ਨੂੰ ਮੋਹਣ ਵਾਲੀ ਹੈ; ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਸਿੰਘਾਸਣ ਉੱਤੇ ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਰਾਮ ਜੀ ਸ਼ੋਭਾ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ਲੋਕ 4
ਚੌਥੀ ਆਰਤੀ ਚਾਰਾਂ ਯੁਗਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਪੂਜਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਭੂ ਨਿਰੰਜਨ ਹੈ; ਉਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਸੁਆਮੀ ਨਹੀਂ।
ਸ਼ਲੋਕ 5
ਪੰਜਵੀਂ ਆਰਤੀ ਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ ਰਾਮ ਜੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ਲੋਕ 6
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜਾਂ ਸ਼ੁਭ ਤਿਥੀਆਂ 'ਤੇ
ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲਾ ਜਾਂ ਸੰਝ ਵੇਲੇ
ਘਿਓ ਦਾ ਦੀਵਾ, ਧੂਫ਼, ਤਾਜ਼ੇ ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਜਲ
- ਮਾਨਸਿਕ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸੁੱਖ-ਸ਼ਾਂਤੀ
ਪਿਛੋਕੜ
ਇਹ ਆਰਤੀ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਭਗਤੀ ਭਜਨ ਹੈ ਜੋ ਵੈਸ਼ਣਵ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਦੇਵਤੇ ਭਗਵਾਨ ਰਾਮ ਦੀ ਉਸਤਤ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਰਤੀ ਦੀ ਵਿਆਪਕ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਦੀਵੇ ਲਹਿਰਾਉਣ ਅਤੇ ਭਜਨ ਗਾਉਣ ਦਾ ਰੀਤੀ ਰਿਵਾਜ਼ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੰਦਰਾਂ ਅਤੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਭਜਨ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ 13ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਸੰਤ-ਕਵੀ ਨਾਮਦੇਵ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੇਯ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਸ਼੍ਰੇਯ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਭਗਤੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਕਸਰ ਸ਼ਾਮ ਦੀ ਪੂਜਾ ਜਾਂ ਰਾਮ ਨਵਮੀ ਵਰਗੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਮੌਕਿਆਂ 'ਤੇ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਰਾਮ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਭਗਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਪਦ ਆਰਤੀ ਰੀਤੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਰਾਮ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀਤਾ ਦੀ ਉਸਤਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਦਿਵਯ ਕਾਰਜਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਅਤੇ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ, ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਹਰੇਕ ਪਦ ਰੀਤੀ ਦੇ ਇੱਕ ਪੜਾਅ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਪਾਠ ਬਾਰੇ
ਰਚੇਤਾ: Sant Namdev
ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ?
ਆਰਤੀ ਦਾ ਅਰਥ
ਆਰਤੀ ਹਿੰਦੂ ਪੂਜਾ ਦਾ ਉਹ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੀਵਿਆਂ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਦੇਵਤੇ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਦਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭਜਨ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਭਜਨ ਰਾਮਚੰਦਰ ਜੀ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਸੀਤਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਭਗਤਾਂ ਦਾ ਰੱਖਿਅਕ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਪਹਿਲੀ ਆਰਤੀ ਦਾ ਰਹੱਸ
ਪਹਿਲੀ ਆਰਤੀ ਵਿੱਚ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਅਤੇ ਕਾਲੇ ਨਾਗ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਇਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਕਥਾ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਬਾਲ-ਲੀਲਾ ਵਿੱਚ ਕਾਲੀਆ ਨਾਗ ਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਨੱਚਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਆਰਤੀ ਰਾਮ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਏਕਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਦੂਜੀ ਆਰਤੀ ਦਾ ਸੰਦਰਭ
ਦੂਜੀ ਆਰਤੀ ਵਿੱਚ ਦੇਵਕੀ ਨੰਦਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਜਾ ਕੰਸ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਕੇ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਗਵਾਨ ਹਰ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਬੁਰਾਈ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਅਵਤਾਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਤੀਜੀ ਆਰਤੀ ਦਾ ਸ਼ਿੰਗਾਰ
ਤੀਜੀ ਆਰਤੀ ਵਿੱਚ ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਸਿੰਘਾਸਨ 'ਤੇ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਸੀਤਾ-ਰਾਮ ਦਾ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ (ਸਵਰਗ, ਧਰਤੀ, ਪਾਤਾਲ) ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਮਰਾਜ ਦੀ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਚੌਥੀ ਆਰਤੀ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ
ਚੌਥੀ ਆਰਤੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਰਾਮ ਦੀ ਪੂਜਾ ਚਾਰੇ ਯੁੱਗਾਂ (ਸਤਯੁਗ, ਤ੍ਰੇਤਾ, ਦੁਆਪਰ, ਕਲਿਯੁਗ) ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਨਿਰੰਜਨ (ਨਿਰਮਲ, ਪਰਮਾਤਮਾ) ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਦੇਵਤਾ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਅਦਵੈਤ ਵੇਦਾਂਤ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਈਸ਼ਵਰ ਇੱਕ ਹੀ ਹੈ।
ਪੰਜਵੀਂ ਆਰਤੀ ਅਤੇ ਸੰਤ ਨਾਮਦੇਵ
ਪੰਜਵੀਂ ਆਰਤੀ ਵਿੱਚ ਸੰਤ ਨਾਮਦੇਵ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ, ਜੋ 13ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮਹਾਨ ਭਗਤ-ਕਵੀ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਮ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਗੁਣਗਾਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਰਸ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਕੇ ਇਹ ਆਰਤੀ ਗਾਈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਭਜਨ ਸੰਤ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਅਨਮੋਲ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਿਆ।
Rama
ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਤੋਂ ਹੋਰ
ਸਭ ਵੇਖੋਸੰਬੰਧਿਤ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ
ਉਹੀ ਸਿੱਖਿਆ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜਦੀ