ਨਾਮ ਸਿਮਰਨ

ਸਿੱਖ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਅਮੀਰ ਤਾਣੀ ਵਿੱਚ, ਨਾਮ ਸਿਮਰਨ ਕੇਵਲ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਯੰਤਰਿਕ ਦੁਹਰਾਓ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਪਰਮ ਸੱਚਾਈ ਨਾਲ ਇੱਕ ਗਹਿਰਾ, ਜੀਵੰਤ ਸੰਗ ਹੈ। "ਨਾਮ" ਸ਼ਬਦ ਰੱਬ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਸਿਰਜਣਾਤਮਕ, ਪਾਲਣਹਾਰ, ਅਤੇ ਅੰਤਰਵਾਸੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਸਮੇਟਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ "ਸਿਮਰਨ" ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਸਮਰਣ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਯਾਦ ਅਥਵਾ ਸੁਰਤ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ, ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਅੰਗ 1 ਉੱਤੇ ਮੂਲ ਮੰਤਰ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਸਿਖਾਇਆ ਕਿ ਪਰਮਾਤਮਾ ਇੱਕ ਓਅੰਕਾਰ ਹੈ, ਇੱਕ ਨਿਰਾਕਾਰ ਸੱਚਾਈ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਸਮੁੱਚੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਟਿਕਾਈ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਨਾਮ ਨੂੰ ਸਮੁੱਚੀ ਹੋਂਦ ਦਾ ਮੂਲ ਸੱਚ ਅਤੇ ਸਾਰ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹੋਏ। ਸਾਧਕ ਲਈ, ਨਾਮ ਸਿਮਰਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗਣਾ ਸੀਮਤ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੀ ਅਨੰਤ, ਸੀਮਾ-ਰਹਿਤ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਚੇਤਨਾ ਨਾਲ ਇੱਕਸੁਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਮੰਨਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਇੱਕਸੁਰਤਾ ਕੇਵਲ ਮਨੁੱਖੀ ਯਤਨ ਅਥਵਾ ਬੌਧਿਕ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਸਗੋਂ ਨਦਰ, ਗੁਰੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ, ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਖੁੱਲਦੀ ਹੈ, ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾ ਜਿਸ ਵੱਲ ਜਪੁਜੀ ਸਾਹਿਬ ਆਪਣੀਆਂ ਅਠੱਤੀ ਪਉੜੀਆਂ ਭਰ ਵਿੱਚ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਮੁੜਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਸੱਚੇ ਸ੍ਰੋਤ ਵਜੋਂ ਜੋ ਸਾਧਕ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਨਾਮ ਲਈ ਖੋਲਦਾ ਹੈ।

ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ, ਨਾਮ ਸਿਮਰਨ ਉਹ ਪਰਮ ਆਧਿਆਤਮਿਕ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਹੈ ਜੋ ਪੰਜ ਅੰਦਰੂਨੀ ਚੋਰਾਂ, ਹਉਮੈ, ਕ੍ਰੋਧ, ਲੋਭ, ਮੋਹ, ਅਤੇ ਕਾਮ, ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਬ੍ਰਹਮ ਮੂਲ ਤੋਂ ਪਰਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਮਨ ਬ੍ਰਹਮ ਨਾਮ ਦੀ ਮਿਠਾਸ ਨਾਲ ਭਿੱਜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸੰਸਾਰਕ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦਾ ਨਿਰੰਤਰ ਮੰਥਨ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਰੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਭਿਆਸ ਅੰਦਰੂਨੀ ਭੂਮੀ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਬੇਚੈਨ ਮਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸ਼ਾਂਤ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਬਦਲਦੇ ਹੋਏ ਜਿੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮ ਜੋਤ ਨਿਰੰਤਰ ਚਮਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਉਹ ਆਧਿਆਤਮਿਕ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਹੈ ਜੋ ਮਨੁੱਖੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਗੁਣ ਵਿੱਚ ਬਦਲਦਾ ਹੈ, ਸੰਸਾਰਕ ਹੋਂਦ ਦੀ ਹਲਚਲ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਅਡੋਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਿੱਚ ਲੰਗਰ ਪਾਉਂਦੇ ਹੋਏ। ਜਿੱਥੇ ਪੰਜ ਚੋਰ ਧਿਆਨ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਵੱਲ ਅਸਥਿਰ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀਆਂ ਵੱਲ ਖਿੰਡਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਨਾਮ ਸਿਮਰਨ ਇਸਨੂੰ ਵਾਪਸ ਅੰਦਰ ਵੱਲ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਮਨ ਨੂੰ ਕ੍ਰੋਧ ਜਾਂ ਲਾਲਸਾ ਦੀ ਹਰ ਉੱਠਦੀ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਉਸੇ ਪਲ ਪਛਾਣਨ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਜਦੋਂ ਇਹ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਨਾ ਕਿ ਬਿਨਾਂ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤੇ ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਵਹਿ ਜਾਣ ਦੇਣ ਦੀ।

ਜਪੁਜੀ ਸਾਹਿਬ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਅੰਗ 1 ਤੋਂ 8 ਉੱਤੇ ਅੰਕਿਤ ਸਵੇਰ ਦੀ ਅਰਦਾਸ, ਆਪਣੀ ਚੌਥੀ ਪਉੜੀ, ਅੰਗ 2 ਉੱਤੇ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲਾ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਨਾਮ ਲੈਂਦੀ ਹੈ: "ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲਾ ਸਚੁ ਨਾਉ ਵਡਿਆਈ ਵੀਚਾਰੁ," ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਘੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾਗੋ ਅਤੇ ਸੱਚੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰੋ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਘੜੀਆਂ ਨੂੰ ਇਕਾਗਰ ਸਿਮਰਨ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ੁਭ ਸਮਾਂ ਮੰਨਦੀ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦਾ ਆਪਣਾ ਨਿੱਤ-ਨੇਮ, ਜੋ ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ਼ਨਾਨ ਅਤੇ ਜਪੁਜੀ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪਾਠ ਨਾਲ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦਾ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨੇ ਉਹ ਨਮੂਨਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਜਿਸਦਾ ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਪੀੜੀਆਂ ਦੇ ਸਿੱਖ ਹਰ ਸਵੇਰ ਪਾਲਣ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਫਿਰ ਵੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ, ਪੰਜਵੇਂ ਗੁਰੂ, ਅੰਗ 1148 ਉੱਤੇ ਰਾਗ ਭੈਰਉ ਵਿੱਚ ਸਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਿਮਰਨ ਕੇਵਲ ਉਹਨਾਂ ਘੜੀਆਂ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ: ਸਾਸ-ਗਿਰਾਸ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਤੁਕ ਸਾਧਕ ਨੂੰ ਨਾਮ ਨੂੰ ਹਰ ਸਾਹ, ਸਾਸ, ਅਤੇ ਹਰ ਗਿਰਾਹੀ, ਗਿਰਾਸ, ਨਾਲ ਯਾਦ ਕਰਨ ਲਈ ਬੁਲਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਸਿਮਰਨ ਹਰ ਸਵੇਰ ਰੱਖੀ ਗਈ ਇੱਕ ਇਕੱਲੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਦੀ ਥਾਂ ਜੀਵਨ ਦੀ ਲੈਅ ਹੀ ਬਣ ਜਾਵੇ। ਇੱਕ ਸੱਚਾ ਸਾਧਕ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰਕ, ਪਰਿਵਾਰਕ, ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਬ੍ਰਹਮ ਹਾਜ਼ਰੀ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰ ਸੁਰਤ ਵਿੱਚ ਜਿਉਂਦਾ ਹੈ। ਚਿੰਤਨ ਅਤੇ ਕਰਮ ਦਾ ਇਹ ਏਕੀਕਰਨ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਧਿਆਤਮਿਕਤਾ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਹਟਣ ਦੀ ਥਾਂ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਜੀਵੀ ਜਾਵੇ। ਇਹੀ ਇੱਕ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਨੇ, ਜੋ ਆਪ ਗ੍ਰਿਹਸਥੀ, ਸ਼ਾਸਕ, ਅਤੇ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਯੋਧੇ ਸਨ, ਕਦੇ ਵੀ ਰੱਬ ਦੇ ਰਾਹ ਵਜੋਂ ਸੰਨਿਆਸ ਵੱਲ ਪਿੱਛੇ ਹਟਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ; ਬਾਜ਼ਾਰ, ਰਸੋਈ, ਅਤੇ ਜੰਗ ਦਾ ਮੈਦਾਨ ਹਰ ਇੱਕ ਨੂੰ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਜਿੰਨਾ ਹੀ ਸਿਮਰਨ ਲਈ ਯੋਗ ਸਥਾਨ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ।

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਨਾਮ ਸਿਮਰਨ ਹਉਮੈ ਦਾ ਇਲਾਜ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਉਮੈ-ਕੇਂਦਰਿਤ ਵੱਖਰਾਪਨ ਜਿਸਨੂੰ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਅੰਗ 466 ਉੱਤੇ, ਆਸਾ ਦੀ ਵਾਰ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਲੰਮੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਜਿਸਦਾ ਇਲਾਜ ਖੁਦ ਉਸਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਹੈ। ਨਾਮ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰ ਪੁਕਾਰ ਨਾਲ, "ਮੈਂ" ਅਤੇ "ਮੇਰੇ" ਦਾ ਭਰਮ ਘੁਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਮੁੱਚੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮ ਏਕਤਾ ਦੇ ਅਹਿਸਾਸ ਨਾਲ ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਪਿਆਰ, ਨਿਮਰਤਾ, ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਸੇਵਾ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਧਕ ਹਰ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੱਸਦੀ ਉਸੇ ਬ੍ਰਹਮ ਜੋਤ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।

ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਸਿਮਰਨ ਦੁਆਲੇ ਬਣੀਆਂ ਸਿੱਖ ਸੰਸਥਾਵਾਂ, ਲੰਗਰ ਦੀ ਰਸੋਈ, ਖੁੱਲਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ, ਅਤੇ ਸਾਂਝਾ ਕੀਰਤਨ, ਸਮਾਨਤਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਿਰਾਕਾਰ ਆਦਰਸ਼ ਦੀ ਥਾਂ ਸੰਗਤ ਦੇ ਹਰ ਚਿਹਰੇ ਵਿੱਚ ਉਸੇ ਜੋਤ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨ ਦੇ ਸਿੱਧੇ, ਵਿਵਹਾਰਕ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਮੰਨਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਿਮਰਨ ਦੁਆਰਾ ਖੁੱਲੀ ਕਿਰਪਾ ਰਾਹੀਂ, ਆਤਮਾ ਆਪਣੇ ਸੱਚੇ, ਸਦੀਵੀ ਸੁਭਾਅ ਲਈ ਜਾਗਦੀ ਹੈ, ਇੱਕ ਬੂੰਦ ਵਜੋਂ ਜੋ ਵਾਪਸ ਬ੍ਰਹਮ ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਸਿੱਖਿਆ ਇਸ ਜਾਗ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਆਤਮਾ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਏਕਤਾ ਦੀ ਪਛਾਣ ਵਜੋਂ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਜੋ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੌਜੂਦ ਸੀ, ਬੂੰਦ ਇਹ ਖੋਜਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਉਹ ਸਾਗਰ ਤੋਂ ਕਦੇ ਸੱਚਮੁੱਚ ਵੱਖਰੀ ਨਹੀਂ ਸੀ।

ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਨਾਮ ਸਿਮਰਨ ਸਿੱਖ ਆਧਿਆਤਮਿਕਤਾ ਵਿੱਚ ਰਾਹ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮੰਜ਼ਿਲ ਵੀ। ਇਹ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਕੁੰਜੀ ਹੈ ਜੋ ਸੱਚਖੰਡ, ਪਰਮ ਸੱਚਾਈ ਦੇ ਖੇਤਰ, ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਖੋਲਦੀ ਹੈ, ਸਾਧਕ ਨੂੰ ਇਸ ਭੌਤਿਕ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਜਿਉਂਦੇ ਹੋਏ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਬਖਸ਼ਦੀ ਹੈ, ਇੱਕ ਅਵਸਥਾ ਜਿਸਨੂੰ ਗੁਰੂ ਜੀਵਨਮੁਕਤੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਬ੍ਰਹਮ ਨਾਮ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਨਹਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਨਾਮ ਸਿਮਰਨ ਮਨੁੱਖੀ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰਿਕਤਾ ਤੋਂ ਅਦਭੁਤਤਾ ਵੱਲ ਉੱਚਾ ਚੁੱਕਦਾ ਹੈ, ਗੁਰੂਆਂ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਮਨੁੱਖੀ ਜਨਮ ਦੇ ਪਰਮ ਮਨੋਰਥ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ। ਭਾਵੇਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲੇ ਦੀ ਚੁੱਪ ਵਿੱਚ ਇਕੱਲੇ ਜਪਿਆ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ ਤੇ ਗਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਅਭਿਆਸ ਆਪਣੇ ਸਾਰ ਵਿੱਚ ਉਹੀ ਇੱਕ ਕਾਰਜ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ: ਮਨ ਨੂੰ, ਸਾਹ-ਦਰ-ਸਾਹ, ਉਸ ਇੱਕ ਨਾਮ ਵੱਲ ਮੋੜਨਾ ਜਿਸਨੂੰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨੇ ਸਮੁੱਚੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਨੂੰ ਟਿਕਾਈ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਐਲਾਨਿਆ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਪੀੜੀਆਂ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਇਸ ਇੱਕਲੇ, ਬੇਅੰਤ ਵਾਰ ਦੁਹਰਾਏ ਗਏ ਕਾਰਜ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ਰਧਾ ਦਾ ਸਮੁੱਚਾ ਸਾਰ ਪਾਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਲਈ ਨਾ ਧਨ, ਨਾ ਰੁਤਬਾ, ਅਤੇ ਨਾ ਕੋਈ ਖਾਸ ਵਿੱਦਿਆ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਕੇਵਲ ਯਾਦ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ।